Tết và giá trị truyền thống trong thời đại công nghệ

Giữ một nhịp chậm cho Tết giữa đời sống vội vàng. (Ảnh: Phương Quyên)

Giá trị Tết trong nhịp sống hiện đại

Trong dòng chảy không ngừng của đời sống hiện đại, nhịp sinh hoạt của con người dường như ngày một gấp gáp hơn. Những ngày cuối năm không còn chậm rãi như trong ký ức của nhiều thế hệ. Không còn cảnh cả nhà tất bật nhiều tuần liền chuẩn bị từng cân gạo nếp, bó lá dong để gói bánh chưng, từng thức quà quê gửi gắm từ chợ phiên cuối năm. Chỉ cần một buổi ghé siêu thị hay chợ truyền thống đầy ắp hàng hóa, mọi thứ cho mâm cỗ ngày Tết đã có thể sẵn sàng.

Xét ở một góc độ, đủ đầy ấy là thành quả của phát triển. Sự hiện đại giúp việc sắm sửa nhẹ nhàng hơn, giảm bớt nhọc nhằn cho các bà nội trợ. Không còn cảnh chen chúc, lo thiếu hàng. Chỉ cần có kế hoạch và một khoản chi tiêu hợp lý, Tết có thể được chuẩn bị trong sự thong thả hơn nhiều so với trước.

Nhưng trong sự tiện lợi ấy, đôi khi người ta chợt nhớ một nhịp chậm đã từng là hương vị của Tết. Nhớ cảm giác cả gia đình cùng lau dọn nhà cửa, phơi lại bộ bàn ghế gỗ, thay tấm rèm cửa đã cũ. Nhớ những buổi chiều cuối năm mẹ ra chợ, cha tỉ mẩn sửa lại chậu quất, cành đào, lũ trẻ háo hức chờ được mặc áo mới, nhận lì xì. Khi mọi thứ trở nên dễ dàng, thời gian chuẩn bị Tết ngắn lại, người ta có thêm nhiều khoảng trống nhưng cũng có nguy cơ đánh mất những khoảnh khắc gắn kết vốn được tạo nên từ chính sự chuẩn bị ấy.

Tết hôm nay còn đổi khác ở cách con người nhắn tin chúc mừng, thăm hỏi. Những cuộc điện thoại, tin nhắn, lời chúc trên mạng xã hội đã trở nên phổ biến. Trong một thế giới phẳng, khoảng cách địa lý dường như bị xóa nhòa. Chỉ cần vài thao tác, lời chúc năm mới có thể gửi đến người thân trở nên dễ dàng hơn; những cành đào, chậu mai, hình ảnh sum họp rộn ràng, rực rỡ được chia sẻ rộng rãi trên không gian mạng.

Sự kết nối ấy là điều đáng trân trọng. Nó giúp những người xa quê, xa gia đình không còn cảm thấy quá cô đơn trong thời khắc chuyển giao năm cũ – năm mới. Nhưng cũng không ít người băn khoăn, liệu một lời chúc qua màn hình có thể thay thế hoàn toàn cái bắt tay, cái ôm, ánh mắt ấm áp khi gặp mặt? Công nghệ đem đến tiện lợi nhưng sự hiện diện trực tiếp giữa người với người vẫn có sức nặng riêng, sức nặng của tình cảm được trao đi bằng sự quan tâm trọn vẹn.

Cùng với sự thay đổi trong cách chúc Tết là sự dịch chuyển trong lựa chọn vui Xuân. Nhiều trò chơi dân gian, nhiều dòng tranh Tết truyền thống đang đứng trước nguy cơ bị lãng quên. Trẻ em thành thị có thể quen thuộc với các khu vui chơi hiện đại hơn là những trò kéo co, ô ăn quan, đánh chuyền...

Thay vào đó, du lịch trở thành một xu hướng được chú ý trong những năm gần đây. Nhiều gia đình trẻ đến những miền đất mới trong những ngày nghỉ Tết, đó là một kiểu vui Xuân nhẹ nhàng, mở rộng tầm nhìn, làm mới cảm xúc. Dù khá tốn kém nhưng với nhiều người, đó là phần thưởng sau một năm làm việc vất vả. Họ chọn cách đón năm mới bằng trải nghiệm mới, thay vì chỉ quây quần trong không gian quen thuộc.

Giữa vòng quay dồn dập của công việc, của công nghệ và những mối quan hệ trên không gian mạng, Tết có thể là khoảng lặng để ta chậm lại, lắng nghe nhau nhiều hơn. (Ảnh: Phương Quyên)

Tết là dịp để mỗi người điều chỉnh chính mình

Không thể phủ nhận mỗi lựa chọn đều phản ánh một nhu cầu chính đáng của đời sống hiện đại. Điều quan trọng không nằm ở việc Tết phải diễn ra theo một khuôn mẫu cố định mà ở chỗ tinh thần của Tết có còn được gìn giữ hay không. Tết cổ truyền vốn là dịp để con người hướng về sự ấm áp, đoàn tụ, chia sẻ và thương yêu, trước hết trong gia đình.

Giữa muôn vàn lựa chọn hiện đại, có lẽ điều cần giữ lại là cốt lõi ấy. Một bữa cơm đủ mặt các thành viên trong gia đình, một cuộc trò chuyện không vội vàng, một lời chúc trực tiếp dành cho ông bà, cha mẹ, đó có thể là những điều giản dị nhưng mang lại cảm giác trọn vẹn.

Khi những ngày đầu năm được đón nhận bằng sự nhẹ nhàng và chân thành, niềm vui ấy sẽ lặng lẽ theo ta mãi. Một cái Tết quá ồn ào, quá áp lực chi tiêu hay quá bận rộn với những cuộc gặp gỡ hình thức có thể khiến con người mệt mỏi ngay từ đầu năm mới. Ngược lại, một cái Tết đủ đầy mà giản dị sẽ để lại dư vị lâng lâng, đáng trân trọng.

Cuộc sống còn nhiều nhọc nhằn, vất vả, hầu như ai cũng mang trong mình những kỷ niệm đẹp về Tết. Đó có thể là mùi hương trầm thoảng trong ngôi nhà nhỏ, là tiếng cười rộn rã của anh em họ hàng, là phong bao lì xì đỏ thắm trong tay trẻ nhỏ, những tiếng cười rộn ràng. Những ký ức ấy là nguồn năng lượng giúp con người tìm thấy điểm tựa giữa bộn bề hiện đại, áp lực "cơm áo gạo tiền".

Tết vì thế còn là dịp để mỗi người tự điều chỉnh lại nhịp sống của mình. Giữa vòng quay dồn dập của công việc, của công nghệ và những mối quan hệ trên không gian mạng, Tết có thể là khoảng lặng để ta chậm lại, lắng nghe nhau nhiều hơn.

Giữ một nhịp chậm cho Tết không có nghĩa là khước từ những tiện ích mới hay phủ nhận xu hướng hiện đại. Đó chỉ là lời nhắc rằng, dù ở siêu thị hay chợ truyền thống, dù chúc Tết qua điện thoại hay gặp mặt trực tiếp, dù ở nhà hay trên một hành trình du lịch, điều làm nên giá trị của Tết vẫn là tình cảm.

Có lẽ ai cũng cần một cái Tết vui tươi mà nhẹ nhàng. Khi mỗi gia đình tự chọn cho mình cách đón Tết vừa đủ, ấm áp, không phô trương, không lãng phí, thì hương vị Tết cổ truyền vẫn sẽ tiếp tục sống động trong đời sống hiện đại...