 |
| Thảm đỏ đã được trải ra và thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ-Trung Quốc đã được gia hạn thêm 2 tháng. (Nguồn: The New York Times) |
Thảm đỏ đã được trải ra và thỏa thuận đình chiến thương mại được gia hạn. Tuy nhiên, theo phân tích của tờ Aljazeera đằng sau vẻ hào nhoáng và nghi thức trang trọng của chuyến thăm cấp nhà nước mà Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dành cho Tổng thống Mỹ Donald Trump (23-25/9), Washington và Bắc Kinh vẫn đang bị cuốn vào cuộc cạnh tranh chiến lược sâu sắc hơn nhiều.
“Kế hoãn binh”?
Ông Tập đến Washington, D.C. và đích thân Tổng thống Trump đã ra tận sân bay để đón tiếp – một cử chỉ ngoại giao hiếm thấy của ông chủ Nhà Trắng. Hai bên đã cùng tham gia các cuộc đàm phán và cùng nhau vui vẻ bên bữa tiệc chiêu đãi cấp Nhà nước sang trọng.
Cuộc gặp đánh dấu chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên của một nhà lãnh đạo Trung Quốc tới Mỹ sau 11 năm. Tuy nhiên, đây cũng là lần thứ ba trong chưa đầy một năm hai nhà lãnh đạo gặp mặt trực tiếp, trong bối cảnh hai cường quốc vẫn đang ở thế bế tắc đầy căng thẳng trong cuộc cạnh tranh về trí tuệ nhân tạo (AI), kim loại đất hiếm, vấn đề Đài Loan và cuộc chiến tại Iran.
Bao trùm lên tất cả là cuộc chiến thương mại giữa hai nước, dù đang tạm lắng nhưng luôn âm ỉ nguy cơ bùng phát trở lại.
Ngay khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai tại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, thuế quan đối với hàng hóa Trung Quốc đã bắt đầu tăng. Với những ngón đòn tăng cấp và trả đũa giữa hai bên, đã có lúc mức thuế quan có nguy cơ chạm mốc 150% trước khi được tạm hoãn để dành thời gian cho các cuộc đàm phán.
Trước chuyến thăm của ôngng Tập tới Mỹ, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent chia sẻ với Fox News rằng ông đã gặp Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong để thảo luận về khả năng “đạt được một thỏa thuận lớn hơn thay vì chỉ là một loạt các bước đi nhỏ lẻ”. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích bác bỏ những kỳ vọng này.
Theo giới quan sát, ngoài vấn đề thuế quan, cuộc xung đột âm ỉ giữa hai cường quốc hiện đã mở rộng sang các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ nhắm vào những bên mua dầu Nga, cụ thể là Trung Quốc, cũng như các hạn chế sâu rộng về đầu tư và nghiên cứu, chưa kể cuộc đua giành vị thế thống trị trong lĩnh vực AI đang ngày càng gay gắt.
Chuyên gia cấp cao Einar Tangen tại Trung tâm Đổi mới quản trị quốc tế (CIGI) có trụ sở tại Bắc Kinh nhận định, “Việc gia hạn thời hạn thêm hai tháng không phải là bước đệm dẫn đến một thỏa thuận toàn diện. Đó chỉ là bao cát tạm thời dùng để ngăn chặn một trận lũ lụt mang tính cấu trúc”.
Phía sau thỏa thuận đình chiến Mỹ-Trung Quốc là gì?
Chuyên gia Einar Tangen cho rằng, trên thực tế, thỏa thuận đình chiến này chẳng khác nào một “màn kịch mang tính toan tính”, nói cách khác, đó là một nỗ lực nhằm tạo dựng hình ảnh đẹp trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ.
Ông Phillippe Le Corre, Giáo sư quan hệ quốc tế và nghiên cứu châu Á tại Trường Kinh doanh ESSEC (Pháp), cho rằng thời hạn gia hạn thỏa thuận đình chiến cho thấy rõ ràng một thỏa thuận dài hạn và bền vững vẫn còn nằm ngoài tầm với. Theo vị chuyên gia này, việc gia hạn thêm hai tháng nghĩa là không có vấn đề nào được giải quyết dứt điểm và nhiều mối đe dọa nghiêm trọng vẫn đang treo lơ lửng trên đầu Washington.
Một số nhà phân tích tỏ ra lạc quan hơn, dù mức độ lạc quan không đáng kể. Nghiên cứu viên Sun Chenghao tại Trung tâm An ninh và chiến lược quốc tế thuộc Đại học Thanh Hoa (Bắc Kinh) mô tả việc gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại là một “bước đệm tạm thời hữu ích”. Bởi động thái này cho thấy cả hai bên đều muốn duy trì sự hạ nhiệt căng thẳng gần đây và đây là một bước tiến có ý nghĩa.
Giới phân tích quốc tế cũng có người cho rằng, Mỹ-Trung Quốc có động lực để đạt được thỏa thuận, bởi bất kỳ sự leo thang nào trong cuộc chiến thương mại giữa hai kỳ phùng địch thủ cũng sẽ gây tốn kém cho cả hai bên.
Tuy nhiên, vẫn còn một chặng đường dài phía trước để đạt được một thỏa thuận thương mại bền vững. Một báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội vào tháng 7/2026 ghi nhận, hàng hóa Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ vẫn chịu mức thuế 36,5%, trong khi hàng hóa Mỹ nhập vào Trung Quốc chịu mức thuế 31%.
Chuyên gia Sun Chenghao cho biết, nếu thuế suất tăng cao hơn nữa, chi phí nhập khẩu và sản xuất tại Mỹ sẽ tăng, biên lợi nhuận bị thu hẹp và áp lực lên giá tiêu dùng sẽ gia tăng. Điều này cũng sẽ gây thiệt hại cho nông dân và các doanh nghiệp xuất khẩu công nghiệp của Mỹ, ngay vào thời điểm nước này đang chịu áp lực từ chi phí leo thang của cuộc chiến với Iran – yếu tố đã đẩy nợ công lên mức kỷ lục 40 nghìn tỷ USD, sớm hơn hai năm so với dự kiến.
Nhấn mạnh “bối cảnh ngân sách liên bang Mỹ đang vận hành giống như một mô hình Ponzi đầy bấp bênh", chuyên gia Einar Tangen nhận định, nếu thỏa thuận đình chiến đổ vỡ, cùng sự phụ thuộc vào các nguồn cung ứng công nghiệp và sản xuất từ Trung Quốc, người tiêu dùng Mỹ và nền kinh tế lớn nhất thế giới nói chung sẽ rất khó trụ vững trước một cú sốc lạm phát khác do việc tái áp thuế.
Bên cạnh đó là cuộc đua về AI – lĩnh vực mà không ai có thể chấp nhận thất bại. Theo chuyên gia cấp cao Jon Bateman, tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình quốc tế, quá trình “tách rời” một phần hệ sinh thái công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc đang diễn ra. Ông Bateman viết rằng các nhà hoạch định chính sách Mỹ đang nỗ lực giảm sự phụ thuộc vào công nghệ Trung Quốc và “đảm bảo tương lai công nghệ của Mỹ trong bối cảnh Trung Quốc đang trỗi dậy mạnh mẽ”.
Trong khi đó, bất chấp cuộc chiến thương mại và các mức thuế quan do ông Trump áp đặt, hoạt động thương mại của Trung Quốc với các quốc gia khác vẫn tăng mạnh. Nền kinh tế thứ hai thế giới đã ghi nhận thặng dư thương mại toàn cầu lên tới 1,2 nghìn tỷ USD trong năm ngoái. Tuy nhiên, theo ông Sun Chenghao việc cuộc chiến thương mại với Mỹ leo thang vẫn sẽ gây thêm áp lực lên các đơn hàng xuất khẩu, vấn đề việc làm trong những ngành chịu ảnh hưởng trực tiếp và niềm tin của giới doanh nghiệp.
Giáo sư Le Corre của Trường Kinh doanh ESSEC nhận định, Bắc Kinh đang nắm giữ một quân bài chiến lược quan trọng: họ sở hữu tới 60% trữ lượng khoáng sản đất hiếm đã được phát hiện trên thế giới, đồng thời cũng xử lý 90% sản lượng loại khoáng sản này. Đây là những kim loại thiết yếu mà mọi quốc gia đều cần để sản xuất chất bán dẫn, linh kiện công nghệ và vũ khí, cùng nhiều ứng dụng khác.
Năm ngoái, Trung Quốc bắt đầu tận dụng lợi thế này bằng cách hạn chế xuất khẩu 5 trong số 12 loại kim loại đất hiếm mà họ khai thác vào tháng 4. Sau đó, đến tháng 10, nước này đã chuẩn bị hạn chế thêm 7 loại nữa – nhưng kế hoạch này đã tạm dừng khi thỏa thuận đình chiến thương mại đạt được. Dù vậy, các kế hoạch hạn chế xuất khẩu này không bị hủy bỏ mà chỉ đang được hoãn lại. “Trung Quốc đã nhận thức rõ điều này và chắc chắn họ sẽ không từ bỏ mục tiêu đó”, ông Le Corre nhận định.
Như vậy, Washington dù có thái độ thế nào thì họ vẫn đang bị lệ thuộc. “Bạn không thể đe dọa Trung Quốc bằng các biện pháp trừng phạt thứ cấp trong lĩnh vực năng lượng trong khi lại đang khao khát nguồn đất hiếm của họ để duy trì nền tảng công nghiệp quốc phòng của mình”, Giáo sư Corre phân tích.
Giới quan sát cho rằng, dựa trên những vấn đề thực tế và toan tính riêng của mỗi bên, con đường dẫn đến một thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung Quốc sẽ còn rất gian nan và trắc trở.
Thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung Quốc chỉ có thể bền vững nếu hai bên mở rộng và kéo dài thời hạn cắt giảm thuế quan, đồng thời xây dựng cơ chế thực thi đủ rõ ràng đối với đất hiếm, khoáng sản thiết yếu, công nghệ và tiếp cận thị trường. Việc duy trì các cuộc tham vấn định kỳ, cơ chế giải quyết khiếu nại và hạn chế những biện pháp đơn phương là điều kiện quan trọng để biến thỏa thuận đình chiến hiện tại thành một khuôn khổ ổn định hơn. Tuy nhiên, những bất đồng chiến lược sâu sắc, đặc biệt liên quan đến công nghệ, khoáng sản…đều là những rủi ro lớn có thể khiến thỏa thuận đổ vỡ bất cứ lúc nào.
| Cập nhật bảng giá vàng hôm nay 26/9 phục hồi giữa nhiều sức ép, liệu có tránh được một tuần giảm? Lý do Trung Quốc nhập khẩu hơn 1.000 tấn vàng Giá vàng hôm nay 26/9/2026 đang chịu tác động trái chiều. Kỳ vọng hạ nhiệt căng thẳng Mỹ - Iran và giá dầu giảm phần ... |
| Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc: Đồng ý gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại, Washington đang hối thúc Bắc Kinh một vấn đề Ngày 23/9, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thông báo, nước này và Trung Quốc đã nhất trí gia hạn thỏa thuận đình chiến ... |
| Giá nông sản hôm nay 26/9/2026: Giá cà phê tăng nóng phiên cuối tuần, giới đầu tư đẩy mạnh mua vào; Quy định mới về điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo Báo Thế giới và Việt Nam cập nhật giá nông sản hôm nay 26/9/2026, giá cà phê, giá tiêu, giá gạo xuất khẩu... giao dịch ... |
| Mỹ có thể thắng Trung Quốc trong cuộc chiến tranh lạnh về AI? Ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy hai cường quốc Mỹ-Trung Quốc đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc “chiến tranh lạnh” về ... |
| Giữa lúc thương mại với Mỹ ‘căng như dây đàn’, Canada đẩy nhanh tái định vị nền kinh tế Giữa bối cảnh căng thẳng thương mại với Mỹ, Canada đang chuyển từ tư duy đáp trả bằng thuế quan sang tìm kiếm những đòn ... |
