Thực hành Then ở tầm nhìn mới

HÀ ANH
Theo dõi TGVN trên
TGVN. Khó diễn ra hết niềm vui cuối năm dành cho ngành văn hóa và công chúng của Thực hành Then khi được UNESCO công nhận là di sản phi vật thể đại diện cho nhân loại. Tuy nhiên, câu chuyện đằng sau danh hiệu nhận được còn đáng quan tâm hơn....
TIN LIÊN QUAN
thuc hanh then o tam nhin moi Thực hành Then được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại
thuc hanh then o tam nhin moi Sắp diễn ra Liên hoan hát Then, đàn tính toàn quốc
thuc hanh then o tam nhin moi
Thầy Then làm nghi lễ Then của người Thái ở tỉnh Điện Biên.

Thực hành Then là nghệ thuật diễn xướng dân gian đặc sắc trong các nghi lễ tâm linh, được các ông giàng, bà then hát trong các buổi lễ của gia đình, làng bản như: Cấp sắc, cầu an, giải hạn, mừng nhà mới, chúc thọ người già… với ước mơ về sự bình an, hạnh phúc đến với làng bản và con người.

Theo Ủy ban Liên chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể (thuộc UNESCO), hồ sơ đề cử Di sản văn hóa phi vật thể Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam đã đáp ứng 5 tiêu chí: Tạo thành một phần cơ bản trong đời sống tinh thần của người Tày, Nùng, Thái, phản ánh mối quan hệ giữa con người, thế giới tự nhiên và vũ trụ; Làm nổi bật sự đóng góp của di sản trong việc giữ gìn bản sắc dân tộc và củng cố tình đoàn kết giữa các dân tộc; Sức sống của di sản được đảm bảo bởi các cá nhân, gia đình hoặc cộng đồng; Nghệ nhân dân gian và các cộng đồng liên quan tích cực tham gia vào tất cả các giai đoạn chuẩn bị hồ sơ đề cử thông qua các cuộc họp, hội thảo, hội nghị và tập huấn; Di sản của 11 tỉnh lần lượt được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia kể từ năm 2012 và hàng năm đều có kiểm kê di sản.

Không đơn thuần là nghệ thuật xướng ca

Nếu nhìn về mặt nghệ thuật dân gian, Then chính là một loại hình nghệ thuật tổng hợp chứa nhiều thành tố ngữ văn, âm nhạc, mỹ thuật, múa, diễn xướng dân gian và có giá trị về lịch sử, văn hóa, xã hội. Cùng với việc thực hành nghi lễ, các thầy Then đã kể những câu chuyện Then, phản ánh mọi mặt từ đời sống vật chất đến đời sống tinh thần, từ lịch sử đến các tập tục sinh hoạt của đồng bào các dân tộc.

Ở mỗi địa phương, mỗi vùng quê đều có những làn điệu hát Then khác nhau, nhưng nhìn một cách tổng thể, Then có một số loại hình thể hiện với những chức năng chính sau: Then kỳ yên (cầu an), cầu hoa, cầu may, Then cầu mùa, Then chúc tụng ca ngợi, Then cấp sắc, Then tống tiễn... Những làn điệu Then khi thủ thỉ, gần gũi, lúc sôi động, dồn dập, lúc trầm buồn, ngẫm ngợi, lúc hồ hởi, vui tươi… đã tạo sức truyền cảm lớn cho cộng đồng tham dự nghi lễ Then.

Giáo sư Tô Ngọc Thanh - Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam cũng khẳng định, Then là một kho tàng quý báu, chứa đựng trong đó những giá trị văn học nghệ thuật ngàn đời của ông cha. Có thể thấy, trong Then không chỉ có các thể thơ dân tộc, mà còn có các biện pháp thi pháp, tu từ, ẩn dụ... của nghệ thuật ngôn từ; những làn điệu dân ca, dân nhạc cổ xưa nhất; những điệu múa đã song hành với hát then không biết bao năm tháng…

thuc hanh then o tam nhin moi
Cây đàn Tính và làn điệu Then gắn với đời sống của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Thái. (Ảnh: Tuyen Quang TV)

Các thầy Then là “báu vật sống”

“Then được vinh danh như thế này bản thân tôi thấy vui mừng, nghề của tôi được vinh danh như thế chúng tôi có thêm động lực phát huy sau này còn truyền cho con, cho cháu và nhiều thế hệ khác. Tôi không truyền được, con tôi không truyền được thì sau này nó sẽ mai một".

Nghệ nhân ưu tú Lưu Đình Bạo, Bắc Kạn

Có lẽ, phải xem và nghe Then mới thấy phục các thầy Then. Họ giống như một diễn viên phải thể hiện nhiều vai cùng lúc, miệng hát, tay múa, chân đi nhạc ngựa, mặt diễn xuất... không biết mệt mỏi. Nhà nghiên cứu Nông Thị Nhình cho rằng để trở thành một thầy Then độc lập, người làm Then phải trải qua quá trình học nghề lâu dài, phải đạt tới trình độ cao về nghệ thuật. Họ phải thực sự là một nghệ sĩ dân gian đa tài, giỏi văn thơ, biết múa, biết tự đệm đàn và chơi xóc nhạc trong những nghi lễ mang đặc trưng của dân tộc.

Ở tỉnh Bắc Kạn, Nghệ nhân Mã Trung Trực là một trong những thầy Then có tiếng với chất giọng ấm áp cùng ngón đàn mượt mà trên những cây đàn do chính tay anh chế tạo. Không chỉ thành lập các câu lạc bộ hát Then đàn tính, ngôi nhà sàn của anh cũng là nơi tổ chức các lớp dạy đàn, hát cho các cháu thanh, thiếu nhi và những người yêu Then trong vùng.

Theo PGS.TS Lê Văn Toàn, nguyên Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, để bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát Then, cần phải xây dựng cơ chế chính sách cũng như chế độ đãi ngộ hợp lý đối với nghệ nhân - “báu vật sống” đang lưu giữ kho tàng nghệ thuật cổ quý giá này.

Khơi dậy sức sống ở địa phương

“Đưa then xuống phố là nguyện vọng, là tâm nguyện của rất nhiều người, đặc biệt là những người đã yêu mến nghệ thuật hát then như chúng tôi. Đưa Then xuống phố cũng là một dịp để được quảng bá những giá trị của nghệ thuật diễn xướng Then”.

NSND Triệu Thủy Tiên, Lạng Sơn

Sự khác biệt của Then ở mỗi địa phương, mỗi cộng đồng dân tộc đã mang đến cho Then một sự phong phú, đa dạng mà không có nhiều loại hình di sản văn hóa phi vật thể có thể đạt tới.

Trong một hội thảo về Thực hành Then, PGS.TS. Phạm Thị Yên - Viện Nghiên cứu văn hóa cho biết Then có mặt ở hầu khắp các tộc người nói ngôn ngữ Tày - Thái với biểu hiện đa dạng về điện thần, trang phục, dụng cụ hành nghề và hình thức diễn xướng. Ngoài loại nhạc cụ tiêu biểu nhất là Tính tẩu, Then còn có các dụng cụ trình diễn như xóc nhạc, quạt, kiếm, ấn sắc, nhạc ngựa...

Cũng theo thống kê của nhà nghiên cứu Vi Thị Tỉnh – Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Bắc Giang, Then có một số lượng nghi lễ rất đa dạng, gắn liền với cuộc sống thường nhật của con người, chẳng hạn: Lễ then cầu yên thực hiện vào dịp năm mới, lễ then giải hạn, lễ then mừng nhà mới, lễ then gửi con, lễ then mừng sinh nhật, lễ then chữa bệnh, lễ then dùng trong tang ma, lễ cúng chuộc hồn, cúng tổ tiên, cắt tiền duyên, cầu cái hái hoa... Ngoài những nghi lễ chính dành cho cộng đồng kể trên, còn có nhiều nghi lễ chuyên biệt thường được tổ chức tại nhà các thầy Then.

Ở Lạng Sơn hiện có khoảng 100 câu lạc bộ hát Then và những nghệ nhân, nghệ sĩ vẫn đang nỗ lực đưa nghệ thuật dân gian Then tiến gần hơn với công chúng đương đại, góp phần làm cho câu Then Việt Bắc lan tỏa, thăng hoa.

Có thể thấy, các địa phương đã chú trọng bảo tồn, phát huy và tạo sức sống bền vững khi Thực hành Then đã được nâng lên ở tấm mới.

thuc hanh then o tam nhin moi

Chính thức đệ trình UNESCO công nhận hát Then là di sản thế giới

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thay mặt Chính phủ ký hồ sơ “Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ...

thuc hanh then o tam nhin moi

Liên hoan nghệ thuật hát Then- đàn Tính lần thứ V

Liên hoan nghệ thuật hát Then - đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái lần thứ V (2015) sẽ diễn ra từ ngày 24-26/9 ...

thuc hanh then o tam nhin moi

Hát Then - xưa và nay

Tại Hội thảo khoa học “Then Tày-Nùng-Thái xưa và nay” vừa diễn ra tại Hà Nội, phần lớn các đại biểu đều thống nhất, Then ...

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Giá heo hơi hôm nay 4/3: Duy trì đà đi ngang, xử phạt doanh nghiệp nhập khẩu heo chưa qua kiểm dịch

Giá heo hơi hôm nay 4/3: Duy trì đà đi ngang, xử phạt doanh nghiệp nhập khẩu heo chưa qua kiểm dịch

Giá heo hơi hôm nay (4/3) duy trì đi ngang tại nhiều đia phương trên cả nước.
Su-27 Nga lại xuất kích, áp tải cặp máy bay ném bom hạt nhân B1-B trên Biển Baltic

Su-27 Nga lại xuất kích, áp tải cặp máy bay ném bom hạt nhân B1-B trên Biển Baltic

Ngày 3/3, một máy bay chiến đấu của Nga đã áp tải 2 máy bay ném bom chiến lược của Mỹ trên Biển Baltic.
Hộ chiếu vaccine: Thêm một độc lực mới nguy hiểm của virus corona?

Hộ chiếu vaccine: Thêm một độc lực mới nguy hiểm của virus corona?

Vấn đề hộ chiếu vaccine Covid-19 đã trở thành đề tài gây tranh cãi ở nhiều nước trong thời gian vừa qua.
Covid-19 ở Việt Nam sáng 4/3: Không có ca mắc mới, hiện hơn 51.000 người cách ly chống dịch

Covid-19 ở Việt Nam sáng 4/3: Không có ca mắc mới, hiện hơn 51.000 người cách ly chống dịch

Tổng số người tiếp xúc gần và nhập cảnh từ vùng dịch Covid-19 đang được theo dõi sức khỏe (cách ly) là 51.572 người.
Vụ Navalny: Nhân vật chính tái xuất MXH từ nhà giam, Nga 'sờ gáy' một thực thể khiến phe đối lập phẫn nộ?

Vụ Navalny: Nhân vật chính tái xuất MXH từ nhà giam, Nga 'sờ gáy' một thực thể khiến phe đối lập phẫn nộ?

Nhân vật chỉ trích Điện Kremlin Alexei Navalny đã đăng tải thông điệp mới nhất trên Instagram từ một trung tâm giam giữ ở bên ngoài Moscow.
Vụ tấn công rocket căn cứ liên quân ở Iraq: Anh 'kinh hoàng', Mỹ sẵn sàng phản đòn

Vụ tấn công rocket căn cứ liên quân ở Iraq: Anh 'kinh hoàng', Mỹ sẵn sàng phản đòn

Anh và Mỹ đã có những phản ứng đầu tiên sau vụ tấn công rocket vào căn cứ không quân Ain al-Asad của liên quân Mỹ ở Iraq.

Giá vàng hôm nay 4/3: Thế giới gần chạm 1.700 USD/ounce, xuất hiện mối đe dọa mới với giá vàng

Hiện tại, giá vàng không chỉ phải đối mặt với áp lực duy nhất đến từ lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ.
Lịch âm 4/3 - Xem âm lịch hôm nay thứ 5 ngày 4/3/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 4/3/2021

Lịch âm 4/3 - Xem âm lịch hôm nay thứ 5 ngày 4/3/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 4/3/2021

Lịch âm 4/3. Âm lịch hôm nay 4/3. Lich am 4/3. Xem âm lịch hôm nay ngày 4/3/2021 chính xác nhất. Lịch vạn niên ngày 4 tháng 3 năm 2021 ...
Tử vi 12 cung hoàng đạo thứ 5 ngày 4/3/2021: Ma Kết gặp chuyện không đâu, Bảo Bình cần tỉnh táo trong tình cảm

Tử vi 12 cung hoàng đạo thứ 5 ngày 4/3/2021: Ma Kết gặp chuyện không đâu, Bảo Bình cần tỉnh táo trong tình cảm

Tử vi hôm nay 4/3 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
Tử vi hôm nay - Xem tử vi vui 12 con giáp ngày 4/3: Tuổi Tý mệt mỏi chuyện gia đình, tuổi Tuất bằng lòng với thực tại

Tử vi hôm nay - Xem tử vi vui 12 con giáp ngày 4/3: Tuổi Tý mệt mỏi chuyện gia đình, tuổi Tuất bằng lòng với thực tại

Tử vi hôm nay 4/3/2021, tử vi 12 con giáp - tuổi Tí, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, tài lộc...
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Italy (Kỳ 1)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Italy (Kỳ 1)

Alfieri Vittorio là nhà thơ, nhà viết kịch. Tác phẩm kịch tiêu biểu nhất của ông là Filippo. Ông là ông tổ của bi kịch cổ điển và ái quốc Italy.
Phần Lan: Ngày văn hóa quốc gia bắt nguồn từ một sử thi - Kalevala

Phần Lan: Ngày văn hóa quốc gia bắt nguồn từ một sử thi - Kalevala

Trên thế giới hiếm có nước như Phần Lan: Lấy ngày ra đời của một tác phẩm văn học làm ngày lễ lớn của dân tộc.
Ý nghĩa hình tượng con trâu ít người biết trong đời sống văn hóa đại chúng phương Đông

Ý nghĩa hình tượng con trâu ít người biết trong đời sống văn hóa đại chúng phương Đông

Trong văn hóa đại chúng phương Đông, hình tượng con trâu phổ biến và gắn bó với cuộc sống lao động của người dân.
Euripidés và các bi kịch cổ Hy Lạp

Euripidés và các bi kịch cổ Hy Lạp

Herakles mainomenos là bi kịch cổ Hy Lạp, có tính chất chính trị, được coi là nơi dung thân của những người khốn cùng và những kẻ lưu vong.
Sokrates - Bậc thầy của triết học cổ Hy Lạp

Sokrates - Bậc thầy của triết học cổ Hy Lạp

Sokrates (470-399 TCN) được coi là bậc thầy của triết học cổ Hy Lạp. Ông cũng là sư phụ của Platon.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Văn học Hy Lạp hiện đại (Kỳ 2)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Văn học Hy Lạp hiện đại (Kỳ 2)

Seferis Giorgos, nhà thơ trào lưu mới; Solomos Dionysios, nhà thơ lớn đầu tiên của văn học Hy Lạp hiện đại; Varnalis Kostas, theo chính kiến phe tả.
Ba cuốn sách mới và thú vị về các danh họa nổi tiếng thế giới

Ba cuốn sách mới và thú vị về các danh họa nổi tiếng thế giới

Bộ sách về ba danh họa nổi tiếng gồm Paul Cézanne, Johannes Vermeer’và Hokusai là sự tiếp nối của bộ sách về Paul Gauguin, Claude Monet và Vincent Van Gogh.
Khám phá Việt Nam - cuốn sách mở ra cả một thế giới

Khám phá Việt Nam - cuốn sách mở ra cả một thế giới

Khám phá Việt Nam là cuốn sách ảnh vừa ra mắt độc giả của Nhà xuất bản Thanh niên do Tổng cục Du lịch giữ bản quyền.
Góc nhìn mới mẻ từ cuốn sách hay ‘Nhà nước khởi tạo’

Góc nhìn mới mẻ từ cuốn sách hay ‘Nhà nước khởi tạo’

‘Nhà nước khởi tạo' của Giáo sư Mariana Mazzucato đang là cuốn sách hay đem tới những góc nhìn mới mẻ về vai trò của Nhà nước trong việc kiến tạo để phát triển.
Học giả Canada đánh giá cao tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chống phân biệt chủng tộc

Học giả Canada đánh giá cao tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chống phân biệt chủng tộc

Ngày 20/2, cuốn sách Hồ Chí Minh: Chủng tộc da đen và các tác phẩm chọn lọc về phân biệt chủng tộc của giáo sư Nguyễn Đài Trang đã ra mắt.
Những cuốn sách hay nên đọc trong mùa Covid-19 năm 2021

Những cuốn sách hay nên đọc trong mùa Covid-19 năm 2021

Có những cuốn sách hay giống như liều thuốc cứu rỗi tâm hồn, động viên con người vượt qua khó khăn trong cuộc sống...
Cuốn sách với những giải mã về mạng lưới và quyền lực trong xã hội

Cuốn sách với những giải mã về mạng lưới và quyền lực trong xã hội

Có nhiều lý do khiến 'Quảng trường và tòa tháp' - cuốn sách mới nhất của Niall Ferguson được bình chọn là cuốn sách bán chạy nhất của New York Times...
Phiên bản di động