Tìm ra bí mật của đoạn ADN làm nên sự khác biệt của bộ não loài người

Thanh Tùng
Các nhà khoa học Trường Y, Đại học California San Diego (UCSD), vừa phát hiện một đoạn ADN nhỏ nhưng có ảnh hưởng mạnh mẽ, mang tên HAR123, có thể giúp lý giải vì sao bộ não con người lại độc đáo đến vậy.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Phái đoàn ASEAN giám sát biên giới Thái Lan – Campuchia
Tìm ra bí mật của đoạn ADN làm nên sự khác biệt của bộ não loài người. (Nguồn: Science Daily)

Khác với gene, HAR123 hoạt động như một “nút điều chỉnh âm lượng” trong quá trình phát triển não, kiểm soát cách các tế bào não hình thành và tỉ lệ giữa chúng. Đáng chú ý, phiên bản HAR123 ở người hoạt động khác với phiên bản ở tinh tinh, có thể đã mang lại cho loài người khả năng linh hoạt hơn trong tư duy và học hỏi.

HAR123 thuộc nhóm các “vùng tăng tốc ở người” (HARs), là những đoạn trong hệ gene đã tích lũy đột biến với tốc độ bất thường kể từ khi loài người tách khỏi tinh tinh cách đây khoảng 5 triệu năm. Các vùng HAR được giới khoa học cho rằng đóng vai trò then chốt trong việc hình thành những đặc điểm riêng có của loài người và có liên hệ với một số rối loạn phát triển thần kinh như tự kỷ.

Nghiên cứu chỉ ra rằng HAR123 không phải gene mà là “bộ tăng cường phiên mã” - yếu tố kiểm soát việc kích hoạt gene, cường độ và thời điểm hoạt động của chúng trong quá trình phát triển. HAR123 thúc đẩy sự hình thành tế bào gốc thần kinh, vốn là tiền thân của hai loại tế bào chính trong não: noron và tế bào thần kinh đệm, đồng thời ảnh hưởng đến tỉ lệ giữa hai loại tế bào này.

Kết quả cho thấy HAR123 góp phần hình thành một đặc điểm tiến hóa vượt trội của loài người là “tính linh hoạt nhận thức”, tức khả năng thay đổi và thay thế tri thức đã học.

Thí nghiệm cũng chứng minh phiên bản HAR123 ở người tạo ra những tác động phân tử và tế bào khác biệt rõ rệt so với phiên bản ở tinh tinh trong cả tế bào gốc lẫn tế bào tiền thân thần kinh nuôi cấy.

Các nhà khoa học cho rằng phát hiện này không chỉ giúp làm sáng tỏ nguồn gốc tiến hóa của bộ não người mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới về cơ chế phân tử đứng sau các rối loạn phát triển thần kinh, trong đó có tự kỷ.

Nghiên cứu được công bố trực tuyến trên tạp chí Science Advances, do Giáo sư Miles Wilkinson và Phó giáo sư Kun Tan (Khoa Sản phụ khoa và Khoa học sinh sản, Trường Y UCSD) dẫn dắt, với sự hỗ trợ tài chính một phần từ Viện Y tế quốc gia Mỹ (NIH) và công ty công nghệ sinh học 10x Genomics.

Quy định về thu thập, cập nhật thông tin trong cơ sở dữ liệu căn cước từ ngày 1/7/2024

Quy định về thu thập, cập nhật thông tin trong cơ sở dữ liệu căn cước từ ngày 1/7/2024

Chính phủ đã ban hành Nghị định hướng dẫn thu thập, cập nhật thông tin trong cơ sở dữ liệu căn cước từ ngày 1/7/2024. ...

Nghiên cứu ADN xác định hài cốt của nhà thám hiểm Christopher Columbus

Nghiên cứu ADN xác định hài cốt của nhà thám hiểm Christopher Columbus

Sau hơn 20 năm nghiên cứu ADN, các nhà khoa học pháp y xác định chắc chắn hài cốt tại nhà thờ Seville, Tây Ban ...

Độc đạo tập 28: Ông trùm biến sắc khi biết kết quả ADN của con trai Diễm; Hồng có qua mặt được Tiến?

Độc đạo tập 28: Ông trùm biến sắc khi biết kết quả ADN của con trai Diễm; Hồng có qua mặt được Tiến?

Độc đạo tập 28, ông trùm Quân "già" giật mình khi nghe báo cáo kết quả xét nghiệm ADN của con trai Diễm. Liệu Hồng ...

Câu chuyện truyền cảm hứng về lối sống tốt đẹp của cô gái mắc 'hội chứng người sói'

Câu chuyện truyền cảm hứng về lối sống tốt đẹp của cô gái mắc 'hội chứng người sói'

Cô gái Thái Lan Supatra "Natty" Sasuphan, người được tổ chức Guinness công nhận "rậm lông nhất thế giới" 15 năm trước, hiện đã cạo ...

Anh thử nghiệm thành công phương pháp IVF ngăn bệnh di truyền ty thể

Anh thử nghiệm thành công phương pháp IVF ngăn bệnh di truyền ty thể

Một bước đột phá y học tại Anh đang mở ra hy vọng mới cho các gia đình mang gene bệnh di truyền ty thể, ...

(theo Science Daily)

Đọc thêm

Giá nông sản hôm nay 13/1/2026: Giá robusta tăng trở lại, lý do thị trường trong nước kém sôi động, xuất khẩu cà phê 'đối mặt' khó khăn

Giá nông sản hôm nay 13/1/2026: Giá robusta tăng trở lại, lý do thị trường trong nước kém sôi động, xuất khẩu cà phê 'đối mặt' khó khăn

Báo Thế giới và Việt Nam cập nhật giá nông sản hôm nay 13/1/2026, giá cà phê, giá tiêu, giá ca cao, giá gạo xuất khẩu... giao dịch trên thị ...
Hướng dẫn tra cứu phạt nguội giao thông online trên checkphatnguoi.com.vn

Hướng dẫn tra cứu phạt nguội giao thông online trên checkphatnguoi.com.vn

Người dân có thể tra cứu phạt nguội của phương tiện giao thông trực tuyến trên checkphatnguoi.com.vn. Trang web giúp chủ phương tiện kiểm tra xem mình có bị phạt ...
Bán tải Kia Tasman tiếp tục xuất hiện tại Việt Nam

Bán tải Kia Tasman tiếp tục xuất hiện tại Việt Nam

Mới đây, một chiếc Kia Tasman bất ngờ xuất hiện trong khuôn viên của THACO Việt Nam, cho thấy ngày về của mẫu xe bán tải Hàn Quốc không còn ...
Đặc sắc giao lưu nghệ thuật quốc tế 'Chào năm mới 2026' mừng Đại hội XIV của Đảng

Đặc sắc giao lưu nghệ thuật quốc tế 'Chào năm mới 2026' mừng Đại hội XIV của Đảng

Hoà trong không khí đón năm mới, chào mừng Đại hội XIV của Đảng, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị thành phố Hà Nội tổ chức chương trình Chào ...
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhất trí biểu quyết giới thiệu nhân sự tham gia ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhất trí biểu quyết giới thiệu nhân sự tham gia ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI

Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tổ chức Hội nghị lấy ý kiến cử tri nơi công tác đối với người dự kiến ứng cử Đại ...
Giá heo hơi hôm nay 13/1: Miền Bắc bùng nổ, miền Nam và Trung - Tây Nguyên đồng loạt tăng

Giá heo hơi hôm nay 13/1: Miền Bắc bùng nổ, miền Nam và Trung - Tây Nguyên đồng loạt tăng

Giá heo hơi hôm nay 13/1, miền Bắc bùng nổ, miền Nam và Trung - Tây Nguyên đồng loạt tăng. Cả nước dao động trong vùng giá 64.000 - 75.000 ...
Bước ngoặt trong quan hệ EU-Jordan

Bước ngoặt trong quan hệ EU-Jordan

Là cuộc gặp đầu tiên ở cấp cao nhất, Hội nghị thượng đỉnh Liên minh châu Âu (EU) - Jordan tại Amman vào 8/1 được mô tả là bước ngoặt trong quan hệ giữa hai ...
Iran trước ngã rẽ bất ổn

Iran trước ngã rẽ bất ổn

Làn sóng biểu tình lan rộng đang đẩy Iran vào một thời điểm đặc biệt nhạy cảm để giải bài toán cân bằng sức ép trong -ngoài...
Những thông điệp chiến lược từ Điện Kremlin

Những thông điệp chiến lược từ Điện Kremlin

Thông điệp Tổng thống Vladimir Putin chuyển tải trong cuộc gặp gỡ cuối năm cho thấy cách Moscow đánh giá cục diện toàn cầu và hàm ý chính sách của Moscow.
Tiêu điểm nỗ lực tạo dựng niềm tin

Tiêu điểm nỗ lực tạo dựng niềm tin

Diễn đàn quốc tế về hòa bình và niềm tin, diễn ra tại thủ đô ở Ashgabat của Turkmenistan vào ngày 12/12 kỳ vọng góp phần thúc đẩy hòa bình và phát triển.
Phép thử với G20

Phép thử với G20

Lần này tại Johannesburg, bất bình đẳng trong phát triển sẽ là phép thử với nỗ lực của G20.
Tổng thống Kazakhstan thăm Nga: Tìm thế đứng cân bằng

Tổng thống Kazakhstan thăm Nga: Tìm thế đứng cân bằng

Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev thăm Nga từ 11-12/11 nhằm củng cố quan hệ với láng giềng thân thiết, đồng thời là đồng minh chiến lược.
Bốn kịch bản châu Âu có thể 'cứu' Greenland khỏi tham vọng của Tổng thống Mỹ Donald Trump

Bốn kịch bản châu Âu có thể 'cứu' Greenland khỏi tham vọng của Tổng thống Mỹ Donald Trump

Nếu châu Âu từng hoài nghi mức độ nghiêm túc trong lời đe dọa của Tổng thống Mỹ nhằm chiếm quyền kiểm soát Greenland thì giờ, mọi việc đã khác.
Báo chí Trung Quốc: Tăng trưởng của Việt Nam năm 2025 nổi bật trong bức tranh kinh tế Đông Nam Á và toàn cầu

Báo chí Trung Quốc: Tăng trưởng của Việt Nam năm 2025 nổi bật trong bức tranh kinh tế Đông Nam Á và toàn cầu

Tờ Global Times đăng tải bài tổng hợp, phân tích sâu, nêu bật kết quả tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong bức tranh kinh tế Đông Nam Á và toàn cầu năm 2025.
Truyền thông quốc tế ấn tượng với tăng trưởng kinh tế bứt phá của Việt Nam trước thềm Đại hội XIV của Đảng

Truyền thông quốc tế ấn tượng với tăng trưởng kinh tế bứt phá của Việt Nam trước thềm Đại hội XIV của Đảng

Trước thềm Đại hội XIV của Đảng, việc tăng trưởng GDP của Việt Nam đạt 8,02% khiến truyền thông quốc tế lớn đồng loạt đưa tin và đánh giá cao kết quả này.
Châu Âu có thể làm gì trước tham vọng của Mỹ với Greenland sau Venezuela?

Châu Âu có thể làm gì trước tham vọng của Mỹ với Greenland sau Venezuela?

Châu Âu cần xem xét nghiêm túc những lời đe dọa của Mỹ về việc giành quyền kiểm soát Greenland và sẵn sàng sử dụng những đòn bẩy quan trọng.
Thấy gì từ thỏa thuận dầu mỏ trị giá 2 tỷ USD giữa Mỹ và Venezuela?

Thấy gì từ thỏa thuận dầu mỏ trị giá 2 tỷ USD giữa Mỹ và Venezuela?

Thỏa thuận dầu mỏ giữa Mỹ và Venezuela cho thấy cách chính sách năng lượng đang được sử dụng như một công cụ địa chính trị.
Quan hệ Nhật Bản-Trung Á: Đi tìm mẫu số chung

Quan hệ Nhật Bản-Trung Á: Đi tìm mẫu số chung

Tờ Asia Times bình luận về một số động thái thắt chặt hợp tác kinh tế của Nhật Bản với các nước Trung Á thời gian gần đây.
Phiên bản di động