Toan tính nguy hiểm của Hungary

Khủng hoảng di cư vốn là chuyện không mới, nhưng đang được đẩy lên cao trào trong quan hệ căng thẳng giữa Hungary và Liên minh châu Âu (EU).

TIN LIÊN QUAN
	Hungary: "Lời từ chối" người di cư không có giá trị
	EU "không thể ép" Hungary tiếp nhận người di cư

Ngày 2/10, hàng triệu người dân Hungary đi bỏ phiếu trả lời “Có” hoặc “Không” cho câu hỏi: “Bạn muốn EU áp đặt việc tái định cư các công dân không phải người Hungary đến Hungary hay không?”. Mặc dù 98% số người tham gia trưng cầu chọn phương án “Không”, nhưng vì tỷ lệ người bỏ phiếu chưa đến 50% số cử tri trên toàn quốc nên kết quả lần này không được công nhận.

“Chiến thắng nửa vời”

Bất chấp việc báo chí châu Âu gọi kết quả trưng cầu là “chiến thắng nửa vời” của Thủ tướng Hungary Viktor Orban, nhà lãnh đạo này vẫn tuyên bố sẽ tiếp tục phản đối kế hoạch phân bổ người tị nạn của EU. Ông Orban lập luận, quyết định chấp nhận người tị nạn là vấn đề thuộc chủ quyền quốc gia, và “nếu EU là một cộng đồng dân chủ, họ cần phải tôn trọng ý kiến của người Hungary”. Bên cạnh đó, người phát ngôn của chính phủ Hungary cũng nhấn mạnh con số 98% cử tri không ủng hộ chính sách của EU đã phản ánh ý nghĩa ràng buộc về “chính trị và pháp lý”.

Lực lượng an ninh Hungary ngăn chặn người tị nạn tại biên giới nước này với Serbia. (Nguồn: Reuters).

Theo giới quan sát, cuộc trưng cầu ý dân ở Hungary là đỉnh cao của sự bất tuân giữa một nước thành viên EU với chính sách chung của liên minh. Từ khi cuộc khủng hoảng di cư nổ ra đến nay, chính phủ của Thủ tướng Orban luôn phản kháng dữ dội mọi quyết sách của Brussels, lấy lý do người tị nạn là nguy cơ an ninh và khủng bố, hay tôn giáo và văn hóa của những người này có thể sẽ làm xói mòn nền tảng văn hóa của Hungary và châu Âu nói chung.

Ở Hungary, người ta có thể dễ dàng bắt gặp trên đường phố những tấm áp-phích có thông điệp chứa đựng sự sợ hãi và hoài nghi của người dân Hungary đối với làn sóng người tị nạn, chẳng hạn như “chính sách phân bổ theo hạn ngạch là một nguy cơ an ninh lớn” hay “các vụ tấn công có thể xảy ra tại Hungary bất cứ lúc nào”.

Hungary là quốc gia nằm trên tuyến đường trung chuyển người di cư từ khu vực Balkan tới các nước Tây - Bắc Âu. Năm 2015, trong bối cảnh hơn 400.000 người tị nạn - chủ yếu là người Syria - tràn vào Hungary, chính quyền Budapest đã có nhiều biện pháp cứng rắn, chẳng hạn như đóng cửa biên giới với Serbia và Croatia bằng hàng rào kẽm gai dài 164km, bất chấp các cảnh báo về việc gây ra khủng hoảng nhân đạo.

Theo phân bổ của EU, Hungary chỉ phải tiếp nhận khoảng hơn 2.000 trong tổng số 160.000 người tị nạn được liên minh chấp thuận. Con số không nhiều này cộng với chính sách bị chỉ trích là “thái quá” của Budapest khiến nhiều nước châu Âu tức giận, tới mức Luxembourg kêu gọi đình chỉ tư cách thành viên EU của Hungary, hay Thụy Điển triệu đại sứ Hungary để phản đối.

Hệ quả khôn lường

Trên thực tế, cuộc trưng cầu ý dân hôm 2/10 không thay đổi được việc Hungary phải tiếp nhận số người tị nạn theo thỏa thuận từ trước với EU. Vì vậy, câu hỏi đặt ra là có cần thiết tổ chức cuộc trưng cầu này hay không? Thực ra, “âm mưu” của ông Orban không hẳn là chống đối đến cùng chính sách của Brussels, mà nói như Csaba Toth, Giám đốc Viện Nghiên cứu Dân chủ Hungary, Thủ tướng Hungary dùng trưng cầu ý dân để tranh thủ sự ủng hộ của cử tri đối với đảng Fidesz của mình, đánh lạc hướng dư luận khỏi các vấn đề như giáo dục, y tế, tham nhũng.

Có thể nhìn thấy tấm poster cuộc trưng cầu dân ý về việc tiếp nhận người tị nạn ở Hungary. (Nguồn: Reuters)

Vì vậy, nhiều nhà lãnh đạo châu Âu gọi cuộc trưng cầu ý dân vừa qua là “trò chơi nguy hiểm” của Hungary. Liên minh sẽ luôn bị đặt vào tình thế khó khăn chỉ vì các chính phủ muốn dùng trưng cầu để chi phối chương trình nghị sự của Brussels theo hướng có lợi cho mình. Đặc biệt, điều EU lo lắng hơn cả là cuộc trưng cầu ý dân ở Hungary có thể thổi bùng sự bất mãn giữa các nước thành viên vốn đã âm ỉ lâu nay.

Trong bối cảnh xu hướng dân tộc chủ nghĩa đang phát triển mạnh ở “lục địa già”, rất có thể các nước khác sẽ nối gót Hungary tổ chức các cuộc trưng cầu nhằm bác bỏ giá trị pháp lý - chính trị của các chính sách chung của EU. Kịch bản này rõ ràng đe dọa nghiêm trọng tính chính danh và thậm chí là tương lai của EU, khi liên minh không làm thỏa mãn được lợi ích của thành viên.

Vì liên quan đến nhiều khía cạnh kinh tế - chính trị - an ninh nên vấn đề người tị nạn luôn là nhân tố làm lung lay “mái nhà chung” châu Âu một cách mạnh mẽ nhất. Hiện tại, trong EU xuất hiện các nhóm nước có quan điểm mâu thuẫn nhau trong giải quyết vấn nạn di cư. Trong khi nhóm Visegrad (gồm Ba Lan, Hungary, Slovakia, Czech) thẳng thừng chống lại chính sách của Brussels, các quốc gia Bắc Âu (như Thụy Điển, Đan Mạch, Phần Lan) hay Đức lại chủ trương tiếp nhận người tị nạn và giúp những người này hòa nhập vào cộng đồng sở tại.

Chia rẽ vì người tị nạn và loay hoay giải quyết những rắc rối sau cuộc chia tay đau đớn với Anh, EU vẫn đang rất lúng túng và chưa thể vực dậy niềm tin của người dân. Chưa vượt qua cú sốc Brexit, liên minh lại phải tiếp tục đối mặt với hàng loạt khó khăn khác, trước mắt là cuộc trưng cầu ý dân tại Italy vào tháng 11 về việc nước này có nên rời bỏ Eurozone. Trong mắt những người bi quan, dường như cuộc khủng hoảng di cư đã tác động mạnh mẽ đến mọi vấn đề, đẩy nhiều chính sách của một liên minh châu lục lớn mạnh đến bờ vực sụp đổ.