Chuyển đổi số đang định hình lại mọi mặt của đời sống xã hội, từ cách con người học tập, làm việc, giao tiếp cho tới cách hưởng thụ các quyền cơ bản của mình.
Trong không gian số, quyền con người không chỉ được mở rộng với nhiều cơ hội, mà đồng thời đứng trước nhiều thách thức chưa từng có về quyền riêng tư, bình đẳng và an toàn thông tin.
Trước sự dịch chuyển mạnh mẽ đó, bài toán bảo đảm và thúc đẩy quyền con người trong kỷ nguyên số đang trở thành một trong những vấn đề thu hút sự quan tâm của Việt Nam và thế giới.
Cuộc cách mạng toàn cầu
Chưa khi nào trong lịch sử loài người, công nghệ lại có sức ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống cá nhân và xã hội như hiện nay.
Từ một chiếc điện thoại thông minh nhỏ gọn trong lòng bàn tay, con người có thể tiếp cận tri thức, kết nối với thế giới, trao đổi quan điểm và thể hiện tiếng nói của mình trên không gian mạng.
Những quyền cơ bản như quyền tiếp cận thông tin, quyền tự do biểu đạt, quyền học tập, quyền tham gia vào đời sống xã hội… đang được mở rộng hơn bao giờ hết nhờ sự phát triển của internet và các nền tảng số.
Ở những vùng sâu vùng xa, cơ sở vật chất giáo dục còn hạn chế, một chiếc máy tính kết nối mạng đã có thể mở ra cả một thế giới không biên giới cho các em học sinh nơi đây.
Bên cạnh đó, nhờ sự lan toả mạnh mẽ của các nền tảng số, nhiều người khuyết tật hoặc hạn chế về điều kiện đi lại có thêm cơ hội làm việc, học tập và đóng góp cho xã hội.
Các nền tảng thương mại điện tử, làm việc trực tuyến, học trực tuyến cũng giúp thu hẹp khoảng cách địa lý, tạo điều kiện cho hàng triệu người tiếp cận với những cơ hội mà trước đây gần như nằm ngoài tầm với.
 |
| Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy Viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an ký Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội). (Ảnh: Thành Long) |
Trong khuôn khổ Lễ mở ký Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh khẳng định, chúng ta đang sống trong kỷ nguyên Cách mạng Công nghiệp 4.0, được định hình từ các công nghệ đột phá như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (big data), chuỗi khối (Blockchain) và internet vạn vật (IoT).
Trong đó, dữ liệu trở thành nguồn tài nguyên chiến lược, mang lại những giá trị kinh tế và xã hội to lớn, mở ra một kỷ nguyên phát triển mới, nơi mỗi cá nhân đều có thể kết nối, học hỏi và sáng tạo không biên giới.
| More from WVR |
 Ý nghĩa của Tuyên ngôn Nhân quyền thế giới đối với thúc đẩy và bảo vệ quyền con người ở Việt Nam |
Tuy nhiên, song hành với những thành tựu công nghệ là sự gia tăng nhanh chóng của tội phạm mạng với quy mô toàn cầu và phương thức hoạt động ngày càng phức tạp, kéo theo mặt trái rõ rệt: Nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư và sự gia tăng bất bình đẳng số.
Khi mọi hoạt động trực tuyến đều để lại "dấu vết" dữ liệu, từ thói quen mua sắm, hành vi tìm kiếm, cho tới các mối quan hệ xã hội, cá nhân dần trở nên “trần trụi” hơn bao giờ hết trong không gian mạng.
Dữ liệu cá nhân, nếu không được bảo vệ đúng cách, có thể trở thành hàng hóa, công cụ phục vụ cho quảng cáo, thao túng hành vi, thậm chí lừa đảo, tống tiền và xâm phạm danh dự, nhân phẩm.
Những mối đe dọa này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn trực tiếp đe dọa an ninh quốc gia, quyền con người và quyền công dân.
Mặt khác, trong làn sóng phát triển như vũ bão của công nghệ số, khoảng cách giữa những người có điều kiện tiếp cận công nghệ và những người không có cũng đang tạo ra một hình thức bất bình đẳng mới.
Tình trạng này gây nên lo ngại về việc có người sẽ bị bỏ lại phía sau, không chỉ về kinh tế mà cả về quyền tiếp cận thông tin, giáo dục, dịch vụ y tế, việc làm và tiếng nói trong xã hội; đồng nghĩa với việc bị gạt ra ngoài nhiều tiến trình phát triển quan trọng của thời đại.
Do đó, trong kỷ nguyên số, việc bảo đảm quyền con người đã trở thành bài toán về chính sách, hạ tầng, giáo dục và ý thức xã hội không chỉ ở Việt Nam mà còn trên phạm vi toàn cầu.
Con người - Trung tâm của quá trình chuyển đổi số
Nói đến cùng, công nghệ, dù tiên tiến đến đâu, cũng không thể thay thế nhận thức và giá trị con người. Việt Nam cũng luôn quan điểm rằng, giá trị cốt lõi của chuyển đổi số và công nghệ phải được xây dựng trên nền tảng bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong môi trường số.
Tái đắc cử Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2026-2028 vào tháng 10 vừa qua, một trong 8 lĩnh vực ưu tiên của Việt Nam là quyền con người trong bối cảnh chuyển đổi số. Ưu tiên này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Việt Nam nhằm bảo đảm quyền con người trong kỷ nguyên số.
Cùng với đó, việc Việt Nam đăng cai Lễ mở ký Công ước Hà Nội vào ngày 25-26/10 vừa qua càng là minh chứng cho sự chủ động, tích cực và toàn diện trong hội nhập quốc tế, cũng là bước đi cụ thể góp phần đưa Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới vào thực tiễn.
Từ một đối tác có trách nhiệm, Việt Nam đã và đang thể hiện rõ “tâm thế mới” - trở thành quốc gia đóng góp thực chất vào quá trình định hình các định chế và chuẩn mực quốc tế trong đó có lĩnh vực quyền con người, an ninh phi truyền thống và công lý toàn cầu.
 |
| Việt Nam quan điểm, giá trị cốt lõi của chuyển đổi số và công nghệ phải được xây dựng trên nền tảng bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong môi trường số. (Nguồn: Báo Nhân dân) |
Tuy vậy, hơn cả những diễn đàn quốc tế hay những bản cam kết dài trang, chính đời sống thường nhật của người dân mới là nơi quyền con người được thể hiện rõ ràng nhất.
Do đó, việc bảo đảm quyền con người trong kỷ nguyên số không chỉ nằm ở hạ tầng kỹ thuật hay các dòng luật, mà phải bắt đầu từ giáo dục, đặc biệt là giáo dục về quyền con người và công dân số.
Cần để quyền con người được "chuyển hóa" từ khái niệm thành trải nghiệm sống động trong từng bài học về kỹ năng số cho học sinh, trong từng chiến dịch nâng cao nhận thức về an toàn trên mạng, hay trong từng chính sách hướng tới thu hẹp khoảng cách số giữa thành thị và nông thôn
Một thế hệ biết cách sử dụng công nghệ có trách nhiệm, hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình trong không gian mạng, biết tôn trọng sự khác biệt, bảo vệ quyền riêng tư của bản thân và người khác, chính là lớp “lá chắn” bền vững nhất cho một xã hội số nhân văn.
Khi mỗi cá nhân hiểu rằng phía sau màn hình là một con người thật, với danh dự, cảm xúc và quyền được tôn trọng, thì công nghệ mới thực sự trở thành công cụ phục vụ con người, chứ không phải ngược lại.
Tựu trung, cuộc cách mạng số sẽ còn tiếp diễn với tốc độ nhanh hơn, sâu hơn và rộng hơn nữa. Nhưng nếu có một điều không thay đổi, thì đó chính là giá trị của con người - trung tâm của mọi tiến bộ.
Khi công nghệ được đặt dưới sự dẫn dắt của đạo đức, khi dữ liệu được bảo vệ bằng pháp luật và tinh thần tự giác, khi những thế hệ trẻ được trang bị cả tri thức lẫn trách nhiệm, thì chuyển đổi số không chỉ là một cuộc cách mạng về kỹ thuật, mà sẽ trở thành một bước tiến dài trong hành trình bảo đảm quyền con người cho tất cả.
| Trưởng đại diện UNFPA: Việt Nam có những bước tiến lớn trong phòng ngừa và ứng phó với bạo lực gia đình Trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) tại Việt Nam Matt Jackson đánh giá, trong những năm gần đây, Việt Nam đã ... |
| Ngày hội Việt Nam Hạnh phúc: Trải nghiệm hành trình của 13 nhịp cảm xúc trên 'Con đường Hạnh phúc' Trải dài từ phố Lê Thái Tổ đến phố Hàng Khay qua phố Đinh Tiên Hoàng và kết thúc tại Quảng trường Đông Kinh Nghĩa ... |
| Bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ: Nỗ lực biến cam kết thành hành động cụ thể của Việt Nam Việc Việt Nam tái trúng cử Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2026-2028 không chỉ khẳng định vị thế ngoại giao mà ... |
| Doanh nghiệp Việt Nam cùng hành động thúc đẩy chuỗi cung ứng có trách nhiệm, lắng nghe tiếng nói người lao động di cư Ngày 1/12 tại Hà Nội, các lãnh đạo doanh nghiệp, phòng thương mại và tổ chức xã hội đã tham dự Tọa đàm Doanh nghiệp ... |
| Bảo vệ quyền công dân, nâng cao tính chuyên nghiệp và trách nhiệm của hoạt động báo chí Theo Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Sửu, việc bảo vệ người cung cấp thông tin và bảo vệ thông tin cá nhân không chỉ ... |
