Bạn có đang sử dụng thực phẩm chức năng đúng cách?

Từ vitamin C, vitamin D đến canxi hay magie, thực phẩm chức năng đang trở thành thói quen hằng ngày của nhiều người, tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo dùng sai liều không chỉ “phí tiền” mà còn tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe.

Italy cảnh báo về mức độ an toàn của thực phẩm chức năng Hiệp hội thực phẩm chức năng Việt Nam: Vì sức khỏe cộng đồng Hiểu đúng về thực phẩm chức năng

Nhiều người thường hiểu nhầm rằng thực phẩm chức năng hoàn toàn an toàn. (Ảnh: Daniel Grizelj)

Không phải ai cũng cần bổ sung

Theo The Guardian, tại thị trường Mỹ hiện có hơn 100.000 loại thực phẩm bổ sung – từ viên nang, bột, viên nén đến kẹo dẻo – được các nhà sản xuất quảng cáo giúp tăng cường hoặc duy trì sức khỏe. Chúng có thể chứa vitamin, khoáng chất, thảo dược, axit amin, dùng riêng lẻ hoặc kết hợp.

Tuy nhiên, theo PGS, Bác sĩ nội khoa Pieter Cohen, Trường Y Harvard (thuộc Đại học Harvard) cho biết, nhiều người lầm tưởng rằng các sản phẩm này “hoàn toàn vô hại”. Tuy nhiên, trên thực tế, việc nạp quá nhiều vi chất có thể gây ra hàng loạt vấn đề sức khỏe.

Theo Giám đốc Y học Tích hợp tại hệ thống y tế học thuật phi lợi nhuận hàng đầu thế giới Mayo Clinic Arizona, Denise Millstine cho rằng, việc bổ sung dưỡng chất từ thực phẩm hằng ngày là lý tưởng nhất, tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, những việc như ăn uống thiếu cân đối, bệnh lý nền hay tác dụng phụ của thuốc điều trị sẽ cản trở việc hấp thụ dưỡng chất. Chính vì vậy, đòi hỏi việc bổ sung dưỡng chất thông qua thực phẩm bổ sung.

Tuy nhiên, ông Denise Millstine nhấn mạnh, mỗi người có nhu cầu bổ sung dinh dưỡng khác nhau, có người thiếu, nhưng cũng có người thừa nhưng không biết. Cùng với đó, nhãn mác sản phẩm rất đa dạng, khiến người tiêu dùng dễ “hoa mắt” khi lựa chọn.

Tại Mỹ, các cơ quan khoa học cho rằng, thực phẩm bổ sung vượt quá UL (Upper Intake Level - Mức tối đa an toàn) có thể gây hại.

Đáng chú ý, thực phẩm bổ sung không được kiểm duyệt nhãn mác trước khi bán ra thị trường bởi Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA). Chỉ những sản phẩm được chứng nhận bởi NSF hoặc USP mới đảm bảo độ tin cậy về hàm lượng. Chính vì vậy, người dùng cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu bất kỳ loại thực phẩm bổ sung nào. Nguyên nhân được cho là những thực phẩm bổ sung này có thể tương tác với thuốc đang dùng, làm sai lệch kết quả xét nghiệm hoặc có thể khiến thuốc điều trị kém hiệu quả.

“Chúng tôi không phán xét, chúng tôi ở đây để hướng dẫn”, bác sĩ Fernando Carnavali từ Trường Y Icahn (thuộc Hệ thống Y tế Mount Sinai) chia sẻ.

Điều gì sẽ xảy ra nếu uống quá liều?

Dưới đây là những cảnh báo cụ thể nếu dùng quá liều với các loại phổ biến:

Multivitamin (đa vitamin)

Không có quy chuẩn chung về thành phần. Một số sản phẩm chứa vi chất vượt ngưỡng an toàn. Người hút thuốc nên tránh vitamin A hoặc beta-carotene liều cao vì làm tăng nguy cơ ung thư phổi. Phụ nữ mang thai dùng quá 2.800 mcg vitamin A/ngày có nguy cơ dị tật thai nhi.

Vitamin D

Rất dễ gây ngộ độc nếu lạm dụng. Buồn nôn, nôn, tiểu nhiều; nặng hơn có thể suy thận, rối loạn nhịp tim, thậm chí tử vong. Nhu cầu khuyến nghị cho người trưởng thành là 600 IU/ngày; mức tối đa an toàn là 4.000 IU.

Omega-3

Liều cao làm tăng nguy cơ chảy máu, đột quỵ. FDA khuyến cáo không vượt quá 5 g/ngày từ thực phẩm bổ sung. Sản phẩm kém chất lượng còn gây ợ nóng, buồn nôn.

Canxi

Nhu cầu trung bình 1.000–1.200 mg/ngày. Dùng quá nhiều có thể gây sỏi thận, đau bụng, tiêu chảy; một số nghiên cứu còn liên hệ với nguy cơ tim mạch ở phụ nữ sau mãn kinh.

Vitamin C

Không ngăn ngừa cảm cúm như nhiều người nghĩ. Dùng trên 2.000 mg/ngày có thể gây đau bụng, tiêu chảy, sỏi thận. Mức hợp lý là 500–1.000 mg/ngày.

Vitamin B12

Ít độc tính nhưng liều quá cao có thể gây lo âu, bốc hỏa, đau đầu; tương tác với một số thuốc như metformin.

Magie

RDA khoảng 300–400 mg/ngày. Dùng quá mức dễ gây tiêu chảy, đau quặn bụng; liều rất cao có thể nguy hiểm, đặc biệt với người bệnh thận.

Probiotics (men vi sinh)

Không có khuyến cáo chính thức cho người khỏe mạnh. Lạm dụng có thể làm giảm sự đa dạng hệ vi sinh đường ruột – yếu tố then chốt của sức khỏe tiêu hóa.

Creatine

Liều an toàn 4–5 g/ngày. Dùng nhiều hơn không mang lại lợi ích thêm, có thể gây đầy bụng, buồn nôn; người bệnh thận cần đặc biệt thận trọng.

Collagen peptides

Có thể hỗ trợ da, khớp nhưng bằng chứng còn hạn chế. Liều 2,5–15 g/ngày được xem là an toàn. Tuy nhiên, không nên dùng thay thế protein hoàn chỉnh vì thiếu axit amin thiết yếu.

Tóm lại, thực phẩm bổ sung không phải “thần dược”. Dùng đúng người, đúng liều mới mang lại lợi ích. Trước khi chi tiền cho một lọ vitamin, hãy dành thời gian hỏi ý kiến bác sĩ, đó là khoản “đầu tư” thông minh nhất cho sức khỏe lâu dài.