Chuyên gia: Hội nghị Cấp cao đặc biệt sẽ thảo luận về vai trò của ASEAN tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Minh Quân
Trả lời phỏng vấn Báo Thế giới & Việt Nam, Giáo sư Chintamani Mahapatra thuộc Đại học JNU (Ấn Độ) nhận định về một số chủ đề sẽ được thảo luận trong Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN-Mỹ sắp tới.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Tổng thống Mỹ Joe Biden tham gia một hội nghị thượng đỉnh trực tuyến với các nhà lãnh đạo ASEAN vào tháng 10/2021. (Nguồn:A AP)
Hội nghị Thượng đỉnh lãnh đạo ASEAN - Mỹ đã diễn ra vào tháng 10/2021 theo hình thức trực tuyến. (Nguồn: AP)

Xin Giáo sư có thể đưa ra một vài nhận định về tình hình thế giới và khu vực trước thềm Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN - Mỹ? Theo ông, đâu sẽ là những chủ đề chính được thảo luận tại sự kiện lần này?

Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN-Mỹ diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực đang chứng kiến nhiều biến động chưa từng có về chiến lược, chính trị và kinh tế.

Đại dịch Covid-19 khiến nền kinh tế chính trị toàn cầu gián đoạn nghiêm trọng trong hai năm vừa qua, mang tới những khó khăn chưa từng có cho các doanh nghiệp, tập đoàn và cả người dân. Tương tự, nó cũng để lại hệ quả đáng kể tới nhiều ngành nghề, lĩnh vực như du lịch, khách sạn, trao đổi giáo dục và ngoại giao.

Tất cả các nước trên thế giới đang nỗ lực để trở lại bình thường. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, chúng ta vẫn chưa thể quá lạc quan về tương lai.

Sự kiện thứ hai khiến thế giới bất ổn, nguy hiểm hơn là xung đột quân sự Nga-Ukraine. Moscow nhấn mạnh chiến dịch quân sự quy mô của mình hướng tới giải quyết mối đe dọa mang tính sống còn từ việc Ukraine muốn gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Việc NATO mở rộng về phía Đông và sáp nhập Ukraine sẽ tạo cơ hội để các lực lượng Mỹ áp sát biên giới của Nga. Điều này đi ngược lại với những cam kết trước đó của Nhà Trắng với Điện Kremlin.

Trong khi đó, Mỹ và các đồng minh châu Âu đã chỉ trích kịch liệt cái gọi là “chiến dịch quân sự đặc biệt” của Nga tại Ukraine, gọi đây là hành động vi phạm Hiến chương Liên hợp quốc, cũng như nguyên tắc chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ. Song song với giao tranh ác liệt tại nhiều vùng ở Ukraine, Mỹ và các đồng minh đã áp đặt hàng nghìn lệnh trừng phạt nhằm cô lập, suy yếu nền kinh tế Nga.

Cộng đồng quốc tế cũng cho thấy sự khác biệt trong quan điểm về tình hình hiện nay tại Ukraine. Mỹ đã cố gắng sử dụng ảnh hưởng của mình để kêu gọi các quốc gia ủng hộ lập trường của Washington trong xung đột quân sự Nga-Ukraine.

Cùng lúc đó, tình hình khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương cũng chứng kiến nhiều chuyển biến phức tạp. Bất chấp sự phản đối và nỗ lực tìm kiếm lập trường chung của ASEAN, Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh hoạt động quân sự trên các đảo đá trên Biển Đông, phớt lờ nguyên tắc về chủ quyền quốc gia. Trong khi đó, Mỹ đã nhiều lần lên tiếng bảo vệ tự do hàng hải, phản đối các tuyên bố chủ quyền phi pháp của Trung Quốc ở Biển Đông và Biển Hoa Đông.

Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN – Mỹ diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực đang chứng kiến nhiều biến động chưa từng có về chiến lược, chính trị và kinh tế.

Đặc biệt, tại Eo biển Đài Loan, các cuộc tập trận của phía Trung Quốc và sự hiện diện ngày càng thường xuyên của Mỹ cũng khiến tình hình thêm phần căng thẳng.

Cuộc “Chiến tranh Lạnh” về kinh tế do chính quyền cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump khởi xướng và được duy trì dưới thời người kế nhiệm Joe Biden cũng để lại một số bài toán khó với các nước thành viên ASEAN.

Trong bối cảnh đó, Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN - Mỹ có thể tập trung thảo luận về tình hình, ảnh hưởng của xung đột quân sự Nga-Ukraine, các hành động ngày một quyết đoán của Trung Quốc trên Biển Đông cũng như vai trò của ASEAN trong đảm bảo hòa bình, ổn định tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Mỹ đã nhiều lần nhấn mạnh về vai trò trung tâm của ASEAN trong chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và mới đây nhất, trong văn bản về Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương (IPEF). Vậy hai bên có thể làm gì để củng cố hơn nữa lợi ích chung cũng như vai trò trung tâm của ASEAN? Theo Giáo sư, liệu hai bên có đưa ra các tuyên bố quan trọng trong Hội nghị tới?

Theo tôi, quyết định đưa Mỹ rút khỏi Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) của chính quyền cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump và việc Mỹ, dưới thời ông Joe Biden, chưa gia nhập CPTPP cho thấy Washington cần dành sự quan tâm lớn hơn cho hợp tác kinh tế tại khu vực.

Trong bối cảnh Trung Quốc đang đóng vai trò ngày càng lớn trong Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) thì CPTPP, thiếu vắng sự góp mặt của Mỹ, sẽ khó có đủ sức nặng tập thể để thúc đẩy thương mại và hợp tác đầu tư.

Tuy nhiên, IPEF thì khác. Là sáng kiến được chính quyền ông Joe Biden đề cập tại Thượng đỉnh ASEAN-Mỹ năm 2021, IPEF là cách Mỹ thể hiện cam kết đối với khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Tuy nhiên, những chi tiết về hợp tác cụ thể trong sáng kiến này vẫn chưa được tiết lộ. Khi đó, Hội nghị Cấp cao Đặc biệt sắp tới sẽ là cơ hội để các bên thảo luận sâu hơn về câu chuyện này.

Ngoài ra, trong bối cảnh sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc đang gặp một số khó khăn nhất định liên quan tới vấn đề minh bạch và hệ quả môi trường, chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden nên đưa ra một số phương án thay thế nhằm thể hiện sự tham gia tích cực hơn tại khu vực. Thay vì đối đầu với Trung Quốc, những sáng kiến này sẽ hướng tới cung cấp thêm lựa chọn mới, tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh, công bằng trong khu vực. Điều này sẽ mang lại lợi ích cho tất cả quốc gia tại đây, đặc biệt là các nước thành viên ASEAN.

Thủ tướng Phạm Minh Chính lên đường dự Hội nghị Cấp cao đặc biệt ASEAN-Hoa Kỳ và thăm, làm việc tại Hoa Kỳ và Liên hợp quốc
Việt Nam có thể thúc đẩy thảo luận trong ASEAN và với Mỹ về các chuỗi cung ứng và tăng cường trao đổi thương mại sau đại dịch - Ảnh: Thủ tướng Phạm Minh Chính lên đường dự Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN-Mỹ và thăm, làm việc tại Mỹ và Liên hợp quốc. (Nguồn: TTXVN)

Là một thành viên quan trọng của ASEAN, Việt Nam có thể làm gì để đóng góp tích cực vào hợp tác kinh tế và an ninh ASEAN-Mỹ?

Ở thời điểm hiện tại, chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden đang bận rộn với xung đột quân sự Nga-Ukraine, đại dịch Covid-19 và các vấn đề kinh tế trong nước. Song theo tôi, đóng góp tích cực, mang tính dẫn dắt của Washington trong cung cấp các chuỗi cung ứng thay thế với tính ổn định cao, tăng cường trao đổi thương mại hoàn toàn có thể ngăn chặn các hành vi đơn phương, cưỡng ép tại khu vực. Là thành viên quan trọng của ASEAN, Việt Nam có thể thúc đẩy thảo luận về vấn đề này trong Hội nghị Cấp cao Đặc biệt sắp tới tại Washington D.C.

Mỹ cũng cần hiểu rằng không thể kỳ vọng ASEAN ủng hộ lập trường của mình trong các vấn đề quốc tế ở mọi lúc, mọi nơi. Tìm kiếm tiếng nói chung trong ASEAN về tất cả các vấn đề chính trị là không hề đơn giản. Do đó, các bên cần nỗ lực để vun đắp quan hệ mang tính xây dựng giữa Mỹ và ASEAN, vượt lên trên khác biệt về chính trị trong một số vấn đề như xung đột Nga-Ukraine.

Chuyên gia: Hội nghị Cấp cao đặc biệt sẽ thảo luận về vai trò của ASEAN tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Giáo sư Chintamani Mahapatra từng đảm nhận cương vị trợ lý Phó Hiệu trưởng trường Đại học Jawaharlal Nehru (JNU). Ông từng nhận phần thưởng danh giá từ Khối Thịnh vượng chung và Quỹ Fulbright. Ông đã tham gia soạn thảo, biên tập 8 đầu sách và một số bài báo nghiên cứu về quan hệ quốc tế.

Hiện ông tham gia giảng dạy và nghiên cứu lĩnh vực Mỹ học, Chính sách đối ngoại và An ninh quốc gia Mỹ, An ninh quốc tế, An ninh châu Á và Toàn cầu hóa.

Giáo sư Nhật Bản: Cả Mỹ và Trung Quốc đều đang cố gắng lôi kéo ASEAN về phía mình

Giáo sư Nhật Bản: Cả Mỹ và Trung Quốc đều đang cố gắng lôi kéo ASEAN về phía mình

Giáo sư Mie Oba, chuyên gia về chính trị châu Á của Đại học Kanagawa (Nhật Bản), nhận định, cạnh tranh chiến lược gia tăng ...

Thủ tướng Phạm Minh Chính tới Washington dự Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN-Hoa Kỳ

Thủ tướng Phạm Minh Chính tới Washington dự Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN-Hoa Kỳ

Rạng sáng 11/5 (giờ địa phương), chuyên cơ chở Thủ tướng Phạm Minh Chính và Đoàn đại biểu Việt Nam đã hạ cánh xuống sân ...

Đọc thêm

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 trên thị trường thế giới ghi nhận chạm mức thấp nhất trong hơn một năm.
Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam ký Công ước thành lập Tổ chức quốc tế về trung gian (IOMed), mở rộng cơ hội hợp tác trong lĩnh vực pháp lý và giải quyết tranh ...
Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá ngày 17/11 tại Hà Nội.
Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Các gương mặt được trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng và Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026 hoạt động trong ...
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Bên lề Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc ...
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại
Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự và có bài phát biểu quan trọng tại Phiên toàn thể thứ nhất trong khuôn khổ Đại hội đồng liên Nghị ...
Iran tấn công căn cứ quân sự Mỹ tại Kuwait, dọa đáp trả mạnh nếu Washington tiếp tục không kích

Iran tấn công căn cứ quân sự Mỹ tại Kuwait, dọa đáp trả mạnh nếu Washington tiếp tục không kích

Các UAV chiến đấu của Iran đã tấn công vào các hệ thống phòng không, bệ phóng UAV và tên lửa của Mỹ tại căn cứ không quân Ali Al-Salem ở Kuwait.
Tổng thống Nga hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc: Khẳng định quan hệ 'vững chắc như núi' và mục tiêu chung về hòa bình, thịnh vượng khu vực

Tổng thống Nga hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc: Khẳng định quan hệ 'vững chắc như núi' và mục tiêu chung về hòa bình, thịnh vượng khu vực

Ngày 18/11, Tổng thống Nga Vladimir Putin có cuộc hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC.
Tổng thống Hàn Quốc gắn tiến triển trong quan hệ với Trung Quốc với hòa bình, ổn định trên bán đảo Triều Tiên

Tổng thống Hàn Quốc gắn tiến triển trong quan hệ với Trung Quốc với hòa bình, ổn định trên bán đảo Triều Tiên

Tổng thống Hàn Quốc cho rằng, việc đảm bảo hòa bình và ổn định trên bán đảo Triều Tiên phục vụ lợi ích chung của nước này và Trung Quốc.
Tổng thống Trump tuyên bố, liên minh giữa Mỹ và một quốc gia Đông Nam Á đang mạnh mẽ hơn bao giờ hết

Tổng thống Trump tuyên bố, liên minh giữa Mỹ và một quốc gia Đông Nam Á đang mạnh mẽ hơn bao giờ hết

Mỹ-Philippines đang mở rộng hợp tác quốc phòng, đồng thời khẳng định quan hệ đồng minh giữa hai nước hiện ở mức tốt đẹp nhất từ trước đến nay.
Anh trừng phạt 8 công ty Israel, chính phủ của Thủ tướng Netanyahu tuyên bố đáp trả

Anh trừng phạt 8 công ty Israel, chính phủ của Thủ tướng Netanyahu tuyên bố đáp trả

Anh thông báo áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với 8 công ty xây dựng của Israel có liên quan hoạt động mở rộng các khu định cư ở Bờ Tây.
Mỹ chỉ trích, Đức bảo vệ việc Ukraine tấn công vào Nga; Kiev chuẩn bị nhận hỗ trợ lớn

Mỹ chỉ trích, Đức bảo vệ việc Ukraine tấn công vào Nga; Kiev chuẩn bị nhận hỗ trợ lớn

Các quan chức quốc phòng của Đức và Mỹ đã có những phát biểu phản bác quan điểm của nhau về các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine vào lãnh thổ Nga.
Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Cạnh tranh nhân tài không chỉ giới hạn ở tài chính, mà mở rộng sang điều kiện làm việc, quyền tự chủ chuyên môn và cơ hội phát triển.
Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia.
Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Các khuôn khổ hòa bình tại Trung Đông cụ thể hơn về cơ chế thực thi, song vẫn vướng những bất đồng cản trở việc triển khai.
Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng là công nghệ có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Sự chuyển giao giữa hai lĩnh vực có thể diễn ra theo cả hai chiều.
Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Nhiều quốc gia đang đưa ra nhiều giải pháp chủ động phòng ngừa ngay khi xuất hiện những dấu hiệu rủi ro.
Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua đưa vệ tinh lên quỹ đạo Trái đất không còn là chuyện đưa ai lên quỹ đạo, mà còn là ai có thể ở lại, khai thác và định hình luật chơi.
Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Cuộc gặp ba bên giữa các nhà lãnh đạo Nga, Mỹ và Trung Quốc tại Thâm Quyến ngày 19/11 được đánh giá là dấu mốc ngoại giao đáng chú ý.
Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Awang Azman Awang Pawi người Malaysia đã trả lời phỏng vấn về Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49, diễn ra từ 14-17/11 tại Manila, Philippines.
EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc
Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California
Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31
Na Uy xây dựng hầm đường bộ dưới biển sâu và dài nhất thế giới

Na Uy xây dựng hầm đường bộ dưới biển sâu và dài nhất thế giới

Na Uy đang xây dựng đường hầm Rogfast dài 27 km dưới đáy biển, được kỳ vọng trở thành đường hầm đường bộ dưới biển dài và sâu nhất thế giới.
Phiên bản di động