Đánh thức sông Hồng, định hình một Hà Nội mới

Các dự án liên quan tới sông Hồng gần đây được truyền thông quốc tế đặc biệt quan tâm. (Ảnh: Quang Phong)

Theo đánh giá của các chuyên gia và truyền thông quốc tế, Dự án đầu tư xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được nhìn nhận như một nỗ lực tái cấu trúc đô thị quy mô lớn, mở ra nhiều tiềm năng và hứa hẹn tạo động lực tăng trưởng dài hạn cho Thủ đô. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tầm nhìn này, Hà Nội sẽ phải giải quyết không ít thách thức, từ môi trường, tái định cư, nguồn lực tài chính đến việc bảo tồn bản sắc đô thị.

Cơ hội đưa sông Hồng trở thành biểu tượng của một thế kỷ mới

Khi nhắc tới những thành phố thành công trong việc đưa dòng sông trở thành một phần trung tâm của đời sống đô thị, tờ The Business Times (Singapore) đặt Dự án đầu tư xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng trong mối liên hệ trực tiếp với tham vọng tạo nên một “kỳ tích sông Hồng”, tương tự “kỳ tích sông Hàn” của Seoul (Hàn Quốc). Tờ báo Singapore nhấn mạnh, dự án là “tâm điểm” trong kế hoạch quy hoạch kéo dài một thế kỷ nhằm tái định hình toàn bộ thành phố, với những điểm nhấn như trục đại lộ cảnh quan dài 80km và hệ thống công viên ven sông.

Đáng chú ý, theo The Business Times, kỳ vọng của Hà Nội không dừng ở việc xây dựng một tuyến giao thông mới. Thành phố hướng tới việc đưa sông Hồng - vốn lâu nay chủ yếu được xem như hành lang kiểm soát lũ nằm gần các khu vực lịch sử và đô thị trung tâm - trở thành “xương sống kinh tế, sinh thái và văn hóa mới” của Thủ đô. Cách tiếp cận này cho thấy, dự án mang ý nghĩa quy hoạch đô thị rộng lớn, vượt xa phạm vi của một công trình hạ tầng đơn lẻ.

Một số tờ báo quốc tế cũng chỉ ra những điểm tương đồng giữa kế hoạch phát triển không gian sông Hồng của Hà Nội với quá trình Seoul biến sông Hàn từ một dòng sông chịu tác động nặng nề của công nghiệp thành không gian đô thị mang tầm vóc quốc tế, trở thành một trong những biểu tượng nhận diện của thành phố. Tuy nhiên, với Hà Nội, bài toán không chỉ nằm ở việc sông Hồng có thể đảm nhiệm vai trò tương tự sông Hàn mà còn ở khả năng tạo động lực mới cho phát triển kinh tế, văn hóa và sinh thái.

Ở góc độ này, Tổ chức Thương mại và Đầu tư của Đức (GTAI) đánh giá, sông Hồng sẽ trở thành một trong những trục phát triển quan trọng trong quá trình Hà Nội chuyển mình thành một đại đô thị hiện đại. Theo cơ quan này, quy hoạch mới có thể “hoàn toàn thay đổi diện mạo thành phố”; đồng thời mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp Đức trong lĩnh vực quy hoạch, công nghệ xây dựng, giao thông và hạ tầng. Tương tự, Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản - JETRO (Nhật Bản) cũng kỳ vọng vào những cơ hội từ quy hoạch mới, đặc biệt trong quá trình Hà Nội thúc đẩy giao thông công cộng, tăng trưởng xanh và phát triển các ngành công nghệ cao.

Trong khi đó, tờ Financial Times (Anh) quan tâm tới sự tham gia mạnh mẽ của các tập đoàn tư nhân trong nước vào dự án, cho rằng đây là cơ hội để Hà Nội huy động thêm nguồn lực xã hội cho hạ tầng, giao thông và phát triển đô thị. Tuy nhiên, đi cùng với đó là yêu cầu cao về quản trị và hiệu quả đầu tư.

Theo Hãng tin AP (Mỹ), quá trình tái phát triển không gian sông Hồng còn mang một ý nghĩa đặc biệt: Hà Nội có cơ hội chuyển từ mô hình phát triển tập trung vào khu vực trung tâm sang một đô thị đa cực, trong đó dòng sông trở thành trục kết nối mới.

Nhìn tổng thể, nếu Seoul từng biến sông Hàn thành biểu tượng của một giai đoạn phát triển thần kỳ, Hà Nội cũng đang đứng trước cơ hội đưa sông Hồng trở thành biểu tượng của một thế kỷ mới. Tuy nhiên, nhiều quan điểm quốc tế cho rằng “kỳ tích sông Hồng” không thể là bản sao của bất kỳ mô hình nào trên thế giới. Đó phải là cách Hà Nội kiến tạo một đô thị hiện đại hơn nhưng vẫn giữ được dòng sông, lịch sử và bản sắc - những yếu tố đã làm nên một thành phố nghìn năm văn hiến.

Khu vực triển khai xây dựng Công viên công cộng Phú Thượng - công trình mở đầu trong chiến lược phát triển không gian cảnh quan ven sông Hồng của Hà Nội. (Ảnh: Cao Kỳ)

Để Hà Nội không chỉ thay đổi diện mạo

Đề cập tới tầm nhìn dài hạn, các ý kiến cho rằng nếu “kỳ tích sông Hồng” thành hiện thực, nhóm hưởng lợi rõ nhất sẽ là người dân Thủ đô. Ông Michael Waibel, nhà nghiên cứu cấp cao tại Đại học Hildesheim (Đức) đánh giá, việc hình thành các không gian công cộng cùng những tiện ích như công viên nước, không gian xanh dọc bờ sông sẽ là “một cơ hội lớn” đối với người dân Hà Nội. Theo chuyên gia này, khu vực ven sông hoàn toàn có thể phát triển thành một “mặt tiền” đô thị với nhiều không gian công cộng và tiện ích hấp dẫn, lấy con người làm trung tâm.

Một lợi ích khác được nhìn nhận ở khả năng tổ chức lại giao thông và cấu trúc đô thị. Quy hoạch mới của Hà Nội hướng tới mô hình “đa cực, đa trung tâm”, trong đó sông Hồng trở thành một trục phát triển mới, kết nối giao thông, khu dân cư, công viên và các trung tâm kinh tế. Khi được tích hợp với giao thông công cộng, không gian văn hóa, di sản và dịch vụ, hành lang sông Hồng còn có thể hình thành chuỗi điểm đến mới, tạo thêm động lực cho du lịch và kinh tế đô thị. Đây là cơ hội đáng kể đối với một thành phố sở hữu dòng sông có giá trị lịch sử đặc biệt nhưng chưa được khai thác tương xứng trong đời sống hiện đại.

Dĩ nhiên, quy mô lớn cũng đòi hỏi cách tiếp cận đủ linh hoạt để biến thách thức thành động lực phát triển. Trước hết là bài toán tái định cư và tổ chức lại không gian sống. Thay vì chỉ nhìn nhận đây là quá trình di chuyển dân cư, một số ý kiến cho rằng Hà Nội có thể gắn tái định cư với phát triển đồng bộ nhà ở, giao thông, trường học, y tế và dịch vụ, qua đó bảo đảm chất lượng sống tốt hơn cho người dân trong quá trình chuyển đổi. Cùng với đó, việc tận dụng nguồn lực và kinh nghiệm quốc tế, nhất là về công nghệ và quản trị đô thị, có thể góp phần đẩy nhanh quá trình triển khai.

Nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc huy động sớm các đối tác có kinh nghiệm về quy hoạch đô thị, đường sắt, hạ tầng xanh, giao thông thông minh và công nghệ xây dựng. Việc lựa chọn đối tác không chỉ dựa trên năng lực triển khai các công trình quy mô lớn, mà còn cần tính đến khả năng chuyển giao công nghệ, quản trị dự án và đồng hành trong quá trình phát triển dài hạn.

Với môi trường và an toàn dòng sông, công nghệ và dữ liệu cần được tích hợp ngay từ khâu quy hoạch. Mô phỏng thủy văn, dữ liệu khí tượng, bản đồ số và các giải pháp hạ tầng xanh có thể hỗ trợ xác định khu vực xây dựng, không gian mở và hành lang thoát lũ. Thay vì coi mặt nước, bãi bồi hay vùng ngập như những trở ngại, Hà Nội có thể đưa chúng trở thành một phần của thiết kế đô thị, với công viên ngập nước, hồ điều hòa và không gian xanh có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bài toán tài chính cũng đòi hỏi cách tiếp cận đa dạng hóa nguồn lực. Vốn nhà nước có thể tập trung cho hạ tầng nền tảng, trong khi nguồn vốn tư nhân, hợp tác công tư (PPP), phát triển đô thị lấy giao thông công cộng làm trung tâm (TOD) và việc khai thác hợp lý giá trị gia tăng từ đất đai có thể bổ sung nguồn lực cho các giai đoạn tiếp theo. Việc phân kỳ dự án thành những hợp phần có khả năng vận hành và tạo hiệu quả độc lập nhưng vẫn nằm trong một quy hoạch thống nhất sẽ giúp giảm áp lực vốn, đồng thời tạo thêm động lực cho quá trình triển khai.

Cuối cùng, các làng ven sông, cảnh quan, không gian văn hóa và ký ức đô thị có thể trở thành những giá trị làm nên sức hấp dẫn riêng của trục cảnh quan sông Hồng. Một dự án quy mô lớn càng cần những điểm nhấn khác biệt để tránh tạo nên một chuỗi đô thị đồng nhất. Nếu kết hợp hài hòa nguồn lực, công nghệ, đối tác phù hợp với một tầm nhìn dài hạn, dự án sông Hồng không chỉ có khả năng thay đổi diện mạo Hà Nội, mà còn mở ra một mô hình phát triển đô thị hiện đại nhưng vẫn đậm bản sắc.

Từ góc nhìn quốc tế, dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng đang đứng trước một cơ hội hiếm có để Hà Nội thay đổi không chỉ diện mạo, mà cả cách thành phố vận hành và phát triển. Nếu giải quyết tốt những thách thức về môi trường, tái định cư, nguồn lực và bảo tồn bản sắc, Thủ đô có thể bước vào tương lai với một dòng sông được đánh thức nhưng không bị đánh mất; một đô thị hiện đại hơn nhưng vẫn gìn giữ được những giá trị đã làm nên bản sắc của Hà Nội.