Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 4]

HỮU NGỌC
Văn học Mỹ về chiến tranh Việt Nam. Chiến tranh Việt Nam ảnh hưởng đến cả dân tộc Mỹ, khối lượng trước tác Mỹ về đề tài này rất lớn.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Văn học Mỹ về chiến tranh Việt Nam: cho đến khi chiến tranh kết thúc vào năm 1975, tôi chỉ được đọc vài ba cuốn sách văn học Mỹ về đề tài này: Tập thư từ Việt Nam (Letters from Vietnam, 1967); Tập thơ chống chiến tranh (A Poetry Reading Against the Vietnam War, 1966); hai cuốn tiểu thuyết trong đó tôi nhớ nhất là Cát trong gió cuốn (Sand in the Wind, 1973) của Robert Roth (sinh 1948) - một cựu lính thủy đánh bộ Mỹ - tác phẩm dày gần 500 trang, miêu tả 13 tháng ở miền Trung Việt Nam của một trung đội lính Mỹ, cuộc tình duyên lãng mạn của một trung úy Mỹ ở Đà Nẵng và Huế, một cuộc chiến tranh không rõ ý nghĩa, những anh hùng và những nạn nhân, những bọn lính tàn nhẫn, những Việt cộng gan dạ…

Chiến tranh Việt Nam đã đánh dấu cả một thế hệ Mỹ. Kết thúc cuốn Tín điện (Dispatches, 1977) với đôi chút lãng mạn, Michael Herr (1940-2016) đã nói thay cho thế hệ của mình: “Việt Nam ấy mà, bọn chúng tôi đều đã ở đó”. Năm 1990, 15 năm sau chiến tranh, cuộc hội ngộ lần đầu tiên giữa những nhà văn, cựu chiến binh Việt Nam và Mỹ đã diễn ra trong không khí hồ hởi của những người trước đây ở hai chiến tuyến. Tôi được nhận sách biếu và chuyện trò với một loạt nhà văn, nhà thơ như W.D Ehrhart, Yusef Komunyakaa, Larry Heinerman, Larry Lee, Larry Rottman…

Chiến tranh Việt Nam còn ảnh hưởng đến cả dân tộc Mỹ, khối lượng trước tác Mỹ về đề tài này – nghiên cứu, hiện thực và hư cấu – rất lớn. Những người từng ở Việt Nam kể về kinh nghiệm sống của họ, tìm một hình thức tiểu thuyết để giải thích Việt Nam. Tác phẩm đầu tiên loại này là Một ngày nóng rực (One very hot day, 1968) của nhà báo David Halberstam (1934-2007) kể về nỗi sợ hãi và sức nóng bao trùm một nhóm lính Mỹ đang phục kích... Larry Heinerman (1944-2014) ngay từ 1974 đã viết tác phẩm mang hơi nóng chiến trường, ông được Giải thưởng sách quốc gia với Truyện Paco (Paco’s Story, 1987) kể về một người lính Mỹ sống sót duy nhất của một đại đội, lang thang như một cái bóng không hồn. Sinh ngày mùng bốn tháng Bảy (Born on the fourth of July, 1976) của Ronald Lawrence Kovic (sinh năm1946) miêu tả tấn thảm kịch của người lính.

Tác phẩm Tin đồn về cuộc chiến (A Rumor of War, 1977) của Philip Caputo (sinh 1941) – trung úy lính thủy đánh bộ, đổ bộ vào Đà Nẵng năm 1965, sau làm phóng viên chiến tranh. Tác phẩm phân tích sự đột nhập của tàn ác vào thâm tâm con người, khiến ta nhớ lại truyện Trong tận cùng tăm tối (Heart of Darness, 1899) của nhà văn Anh gốc Ba Lan Joseph Conrad (1857-1924).

Những binh sĩ sắp hết hạn (The short-times, 1978) của Jerry Gustav Hasford (1947-1993) là một tác phẩm sử dụng hài hước cay độc với kiểu lập luận của một số sĩ quan Lầu Năm Góc: “Muốn cứu lấy làng ấy, chúng ta phải đốt nó đi”. Tên lính Leonard Pratt đợi lễ nhận khí giới để hạ thủ thầy đội huấn luyện mình và sau đó tự sát. Câu chuyện cuối cùng kể về cuộc đi tuần của một đơn vị ở Khe Sanh; có những người lính đóng ở căn cứ đếm từng ngày ngong ngóng thời điểm được về. Có những cậu lính nói đùa thật đau đớn như: “Này, mình chả trách giận những người chết đâu. Những bạn tốt nhất của mình cũng trong số đó”, hay lính mới đến Việt Nam: “Cậu ạ, mình cảm thấy sẽ không thích phim này đâu”.

Đi theo Cacciato (Going after Cacciato, 1978) được coi là cuốn tiểu thuyết hay nhất về Chiến tranh Việt Nam, sách được Giải thưởng sách quốc gia Hoa Kỳ năm 1979. Tác giả Tim O’Brien (sinh 1946) là lính bị gọi nhập ngũ. Việt Nam đối với anh là một hành tinh xa lạ như mặt trăng; anh chỉ cốt sống để về nước. Tác phẩm miêu tả cuộc chạy trốn của Cacciato, người lính chẳng hiểu gì về chiến tranh, bị một tiểu đội do hạ sĩ Paul Berlin chỉ huy truy nã khắp thế giới. Cách viết chịu ảnh hưởng lối ghi chép cảm tưởng không giải minh của Hemingway, gần như siêu thực hoặc “hiện thực huyền ảo” .

Tín điện (Dispatches, 1977), tiểu thuyết của Michael Herr, bắt nguồn từ cảm nhận chiến tranh Việt Nam một cách huyền ảo, thực mà như trong mơ. Nhiều cảnh bi thương, hoặc hài hước độc ác xuất hiện qua những dòng tín điện. Hình ảnh một lính Mỹ được lệnh cầm súng M16 đi giết Việt cộng bị thương, khi về thì mồm há hốc, mắt trợn ngược, gần như điên. Một xác lính Mỹ trẻ có ghim trên áo bức thư trả lời của bệnh viện gửi tới: “Phim X quang đã rửa xong. Dựa vào phim, bệnh viện sẽ sớm chẩn đoán bệnh”.

Sân khấu sớm có tiếng vang từ Việt Nam, nhất là với bộ ba kịch của David William Rabe (sinh 1940). Vở đầu Gậy và xương (Sticks and Bones, 1969) kể về một thanh niên đi lính ở Việt Nam về bị mù sống lạc lõng trong gia đình rồi tự tử. Vở thứ hai Pavlo Hummel được huấn luyện cơ bản (The basic training of Pavlo Hummel, 1971) mở đầu bằng cảnh một bar ở Sài Gòn: bọn lính say rượu nói tục và ba hoa kể về cuộc đời mình; đến lượt Pavlo bắt đầu kể thì lựu đạn Việt cộng nổ và anh ta bị thương phải nhờ một chiến hữu da đen dẫn đi. Vở thứ ba, Cờ hoa (Streamers, 1976) miêu tả ba người lính, hai da trắng, một da đen cùng ở một phòng trong trại, chờ ngày sang Việt Nam. Họ thi nhau kể chuyện khủng khiếp về cuộc chiến đấu chờ đợi họ trong rừng xanh Việt Nam.

Ngoài những tiểu thuyết kể trên, xin nêu một số tác phẩm khác: Những đội quân đêm (The Armies of the Night, 1968) của Norman Mailer (1923-2007); Lửa trên hồ (Fire in the Lake, 1972) của nhà báo Frances Fitzgerald (sinh 1950); Nhật ký Việt (Viet Journal, 1974) của James Jones; Đất da đỏ (Indian Country, 1987) của Philip Caputo… Đây không phải là những tác phẩm cuối cùng về chiến tranh Việt Nam vì lịch sử Mỹ cắt làm hai thời kỳ: một thời kỳ trước và một thời kỳ sau Chiến tranh Việt Nam.

Có hay không một nền văn hóa Mỹ? [Kỳ 1]

Có hay không một nền văn hóa Mỹ? [Kỳ 1]

Văn hóa là một tổng thể những hệ thống biểu trưng chi phối cách ứng xử và sự giao tiếp trong một cộng đồng, khiến ...

Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 3]

Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 3]

Trong những năm 60 và 70 thế kỷ trước, khi những biến thiên xã hội gây đảo lộn trong văn hóa và văn học Mỹ, ...

Lễ hội con đường văn hoá Hàn Quốc 2024: Dạo quanh xứ Hàn ngay giữa lòng Hà Nội

Lễ hội con đường văn hoá Hàn Quốc 2024: Dạo quanh xứ Hàn ngay giữa lòng Hà Nội

Tiếp nối thành công của những năm trước, Lễ hội con đường văn hoá Hàn Quốc 2024 diễn ra từ ngày 13-14/4 giới thiệu tới ...

GS. Nguyễn Lân Dũng: Để phát triển kỹ năng đọc sách đòi hỏi sự thay đổi trong cách tiếp cận và xử lý thông tin

GS. Nguyễn Lân Dũng: Để phát triển kỹ năng đọc sách đòi hỏi sự thay đổi trong cách tiếp cận và xử lý thông tin

Theo GS. NGND Nguyễn Lân Dũng, kỷ nguyên chuyển đổi số mang đến nhiều thay đổi trong cách thức con người tiếp cận và xử ...

Du lịch 'bắt tay' văn hóa Khmer trên vùng đất Chín Rồng

Du lịch 'bắt tay' văn hóa Khmer trên vùng đất Chín Rồng

Thời gian qua, hoạt động du lịch gắn với văn hóa Khmer đã có nhiều bước phát triển đáng khích lệ, nâng cao đời sống ...

Đọc thêm

Tin thế giới 29/5: Đức 'quay xe' theo chân Pháp, Nga phát cảnh báo 'chơi với lửa'; ông Trump trước phán quyết lịch sử

Tin thế giới 29/5: Đức 'quay xe' theo chân Pháp, Nga phát cảnh báo 'chơi với lửa'; ông Trump trước phán quyết lịch sử

Báo Thế giới & Việt Nam điểm một số tin quốc tế nổi bật trong 24h qua.
Bộ Ngoại giao quyết tâm chuyển đổi số, đẩy mạnh nghiên cứu, triển khai ứng dụng AI trong các hoạt động

Bộ Ngoại giao quyết tâm chuyển đổi số, đẩy mạnh nghiên cứu, triển khai ứng dụng AI trong các hoạt động

Chiều 29/5, toạ đàm với chuyên đề “Ứng dụng AI trong cơ quan, tổ chức tại Việt Nam và kinh nghiệm cho Bộ Ngoại giao” đã diễn ra tại trụ ...
Thứ trưởng Ngoại giao Đỗ Hùng Việt tiếp Đại sứ Thái Lan tại Việt Nam

Thứ trưởng Ngoại giao Đỗ Hùng Việt tiếp Đại sứ Thái Lan tại Việt Nam

Chiều 29/5, tại trụ sở Bộ Ngoại giao, Thứ trưởng Ngoại giao Đỗ Hùng Việt đã tiếp Đại sứ Thái Lan Urawadee Sriphiromya đến chào xã giao.
Bắc Giang: Điểm đến bền vững của dòng vốn đầu tư chất lượng cao

Bắc Giang: Điểm đến bền vững của dòng vốn đầu tư chất lượng cao

Từ một tỉnh nông nghiệp, Bắc Giang đã vươn lên nhóm dẫn đầu thu hút FDI, khẳng định vị trí số 1 về tăng trưởng GRDP.
Vietjet là hãng hàng không siêu tiết kiệm tốt nhất thế giới với dịch vụ trên tàu bay dẫn đầu

Vietjet là hãng hàng không siêu tiết kiệm tốt nhất thế giới với dịch vụ trên tàu bay dẫn đầu

Vietjet được AirlineRatings vinh danh tại hai hạng mục giải thưởng quan trọng.
Singapore luôn là đối tác quan trọng của Việt Nam ở khu vực, cũng như thế giới

Singapore luôn là đối tác quan trọng của Việt Nam ở khu vực, cũng như thế giới

Thủ tướng Việt Nam và Singapore bày tỏ vui mừng chứng kiến quan hệ hợp tác giữa hai nước phát triển chưa từng có và toàn diện trên các mặt.
‘Bỏ túi’ danh sách 4 làng chài đẹp như tranh vẽ ở Bình Định

‘Bỏ túi’ danh sách 4 làng chài đẹp như tranh vẽ ở Bình Định

Đến thăm 4 làng chài, du khách có cơ hội trải nghiệm cuộc sống, hoà mình vào thiên nhiên hoang sơ và khám phá nét đẹp văn hóa độc đáo ở Bình Định.
Việt Nam lọt Top 8 quốc gia đáng sống dành cho khách du lịch hưu trí

Việt Nam lọt Top 8 quốc gia đáng sống dành cho khách du lịch hưu trí

Tạp chí du lịch Travel+Leisure của Mỹ lựa chọn Việt Nam là một trong 8 quốc gia đáng sống có chi phí phải chăng dành cho những người về hưu.
Nâng tầm du lịch Mộc Châu - Điểm đến thiên nhiên hàng đầu

Nâng tầm du lịch Mộc Châu - Điểm đến thiên nhiên hàng đầu

Vừa qua, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hội thảo ‘’Nâng tầm du lịch Mộc Châu - Điểm đến thiên nhiên hàng đầu’’ do Mộc Châu Group tổ chức đã thu hút gần 100 ...
Tạp chí Mỹ: Thác Bản Giốc là một trong 21 thác nước đẹp nhất thế giới

Tạp chí Mỹ: Thác Bản Giốc là một trong 21 thác nước đẹp nhất thế giới

Thác Bản Giốc là một cụm gồm một loạt thác nhỏ nằm dọc biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc.
Sốt săn lùng 'địa điểm mát mẻ' - miền núi Việt Nam hút khách

Sốt săn lùng 'địa điểm mát mẻ' - miền núi Việt Nam hút khách

Người Ấn Độ dẫn đầu trào lưu này khi du khách ở khu vực châu Á cảm nhận được tác động của biến đổi khí hậu.
Quốc gia Đông Nam Á này là điểm đến du lịch hàng đầu của khách châu Âu

Quốc gia Đông Nam Á này là điểm đến du lịch hàng đầu của khách châu Âu

Theo kết quả khảo sát của nền tảng đặt phòng du lịch trực tuyến quốc tế Agoda, Thái Lan là điểm đến châu Á hàng đầu đối với khách du lịch châu Âu.
Múa rối nước mang đến cho khán giả những trải nghiệm văn hóa độc đáo, khó quên

Múa rối nước mang đến cho khán giả những trải nghiệm văn hóa độc đáo, khó quên

Nghệ thuật múa rối nước Việt Nam là một di sản văn hóa truyền thống độc đáo, đã và đang được gìn giữ, đồng thời phát triển xứng tầm giá trị.
Giữ lửa Tuồng trên phố cổ Hà Nội

Giữ lửa Tuồng trên phố cổ Hà Nội

Phố đi bộ Hồ Gươm mỗi tối thứ Sáu và Chủ nhật hàng tuần sáng ánh đèn sân khấu với những trích đoạn Tuồng quen thuộc...
Trao duyên qua làn điệu Dân ca Quan họ Bắc Ninh

Trao duyên qua làn điệu Dân ca Quan họ Bắc Ninh

Chắc hẳn đâu đó trong ký ức, các bạn đã từng được nghe những giai điệu bắt tai của các liền anh, liền chị xứ Kinh Bắc giao lưu với nhau, mời nhau miếng trầu ...
Hà Nội cùng Bắc Kinh kết nối phát huy giá trị di sản

Hà Nội cùng Bắc Kinh kết nối phát huy giá trị di sản

Gần 100 tài liệu, hình ảnh về Hà Nội đang được giới thiệu tại Khu di sản thế giới Di Hòa Viên tại Bắc Kinh, Trung Quốc.
Những người truyền giữ hát Then ở xứ Tuyên

Những người truyền giữ hát Then ở xứ Tuyên

Các nghệ nhân hát Then đóng vai trò hạt nhân quan trọng như những ngọn đuốc soi đường, lan tỏa niềm đam mê và khơi dậy phong trào rộng khắp các vùng miền...
Cẩn trọng thực hiện sản phẩm truyền thông liên quan đến di tích lịch sử

Cẩn trọng thực hiện sản phẩm truyền thông liên quan đến di tích lịch sử

Quay, chia sẻ các đoạn video ngắn nhảy, múa tại các địa điểm di tích lịch sử, văn hóa đang trở thành một xu hướng của người trẻ trên các nền tảng mạng xã hội.
Phiên bản di động