Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 4]

HỮU NGỌC
Văn học Mỹ về chiến tranh Việt Nam. Chiến tranh Việt Nam ảnh hưởng đến cả dân tộc Mỹ, khối lượng trước tác Mỹ về đề tài này rất lớn.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Văn học Mỹ về chiến tranh Việt Nam: cho đến khi chiến tranh kết thúc vào năm 1975, tôi chỉ được đọc vài ba cuốn sách văn học Mỹ về đề tài này: Tập thư từ Việt Nam (Letters from Vietnam, 1967); Tập thơ chống chiến tranh (A Poetry Reading Against the Vietnam War, 1966); hai cuốn tiểu thuyết trong đó tôi nhớ nhất là Cát trong gió cuốn (Sand in the Wind, 1973) của Robert Roth (sinh 1948) - một cựu lính thủy đánh bộ Mỹ - tác phẩm dày gần 500 trang, miêu tả 13 tháng ở miền Trung Việt Nam của một trung đội lính Mỹ, cuộc tình duyên lãng mạn của một trung úy Mỹ ở Đà Nẵng và Huế, một cuộc chiến tranh không rõ ý nghĩa, những anh hùng và những nạn nhân, những bọn lính tàn nhẫn, những Việt cộng gan dạ…

Chiến tranh Việt Nam đã đánh dấu cả một thế hệ Mỹ. Kết thúc cuốn Tín điện (Dispatches, 1977) với đôi chút lãng mạn, Michael Herr (1940-2016) đã nói thay cho thế hệ của mình: “Việt Nam ấy mà, bọn chúng tôi đều đã ở đó”. Năm 1990, 15 năm sau chiến tranh, cuộc hội ngộ lần đầu tiên giữa những nhà văn, cựu chiến binh Việt Nam và Mỹ đã diễn ra trong không khí hồ hởi của những người trước đây ở hai chiến tuyến. Tôi được nhận sách biếu và chuyện trò với một loạt nhà văn, nhà thơ như W.D Ehrhart, Yusef Komunyakaa, Larry Heinerman, Larry Lee, Larry Rottman…

Chiến tranh Việt Nam còn ảnh hưởng đến cả dân tộc Mỹ, khối lượng trước tác Mỹ về đề tài này – nghiên cứu, hiện thực và hư cấu – rất lớn. Những người từng ở Việt Nam kể về kinh nghiệm sống của họ, tìm một hình thức tiểu thuyết để giải thích Việt Nam. Tác phẩm đầu tiên loại này là Một ngày nóng rực (One very hot day, 1968) của nhà báo David Halberstam (1934-2007) kể về nỗi sợ hãi và sức nóng bao trùm một nhóm lính Mỹ đang phục kích... Larry Heinerman (1944-2014) ngay từ 1974 đã viết tác phẩm mang hơi nóng chiến trường, ông được Giải thưởng sách quốc gia với Truyện Paco (Paco’s Story, 1987) kể về một người lính Mỹ sống sót duy nhất của một đại đội, lang thang như một cái bóng không hồn. Sinh ngày mùng bốn tháng Bảy (Born on the fourth of July, 1976) của Ronald Lawrence Kovic (sinh năm1946) miêu tả tấn thảm kịch của người lính.

Tác phẩm Tin đồn về cuộc chiến (A Rumor of War, 1977) của Philip Caputo (sinh 1941) – trung úy lính thủy đánh bộ, đổ bộ vào Đà Nẵng năm 1965, sau làm phóng viên chiến tranh. Tác phẩm phân tích sự đột nhập của tàn ác vào thâm tâm con người, khiến ta nhớ lại truyện Trong tận cùng tăm tối (Heart of Darness, 1899) của nhà văn Anh gốc Ba Lan Joseph Conrad (1857-1924).

Những binh sĩ sắp hết hạn (The short-times, 1978) của Jerry Gustav Hasford (1947-1993) là một tác phẩm sử dụng hài hước cay độc với kiểu lập luận của một số sĩ quan Lầu Năm Góc: “Muốn cứu lấy làng ấy, chúng ta phải đốt nó đi”. Tên lính Leonard Pratt đợi lễ nhận khí giới để hạ thủ thầy đội huấn luyện mình và sau đó tự sát. Câu chuyện cuối cùng kể về cuộc đi tuần của một đơn vị ở Khe Sanh; có những người lính đóng ở căn cứ đếm từng ngày ngong ngóng thời điểm được về. Có những cậu lính nói đùa thật đau đớn như: “Này, mình chả trách giận những người chết đâu. Những bạn tốt nhất của mình cũng trong số đó”, hay lính mới đến Việt Nam: “Cậu ạ, mình cảm thấy sẽ không thích phim này đâu”.

Đi theo Cacciato (Going after Cacciato, 1978) được coi là cuốn tiểu thuyết hay nhất về Chiến tranh Việt Nam, sách được Giải thưởng sách quốc gia Hoa Kỳ năm 1979. Tác giả Tim O’Brien (sinh 1946) là lính bị gọi nhập ngũ. Việt Nam đối với anh là một hành tinh xa lạ như mặt trăng; anh chỉ cốt sống để về nước. Tác phẩm miêu tả cuộc chạy trốn của Cacciato, người lính chẳng hiểu gì về chiến tranh, bị một tiểu đội do hạ sĩ Paul Berlin chỉ huy truy nã khắp thế giới. Cách viết chịu ảnh hưởng lối ghi chép cảm tưởng không giải minh của Hemingway, gần như siêu thực hoặc “hiện thực huyền ảo” .

Tín điện (Dispatches, 1977), tiểu thuyết của Michael Herr, bắt nguồn từ cảm nhận chiến tranh Việt Nam một cách huyền ảo, thực mà như trong mơ. Nhiều cảnh bi thương, hoặc hài hước độc ác xuất hiện qua những dòng tín điện. Hình ảnh một lính Mỹ được lệnh cầm súng M16 đi giết Việt cộng bị thương, khi về thì mồm há hốc, mắt trợn ngược, gần như điên. Một xác lính Mỹ trẻ có ghim trên áo bức thư trả lời của bệnh viện gửi tới: “Phim X quang đã rửa xong. Dựa vào phim, bệnh viện sẽ sớm chẩn đoán bệnh”.

Sân khấu sớm có tiếng vang từ Việt Nam, nhất là với bộ ba kịch của David William Rabe (sinh 1940). Vở đầu Gậy và xương (Sticks and Bones, 1969) kể về một thanh niên đi lính ở Việt Nam về bị mù sống lạc lõng trong gia đình rồi tự tử. Vở thứ hai Pavlo Hummel được huấn luyện cơ bản (The basic training of Pavlo Hummel, 1971) mở đầu bằng cảnh một bar ở Sài Gòn: bọn lính say rượu nói tục và ba hoa kể về cuộc đời mình; đến lượt Pavlo bắt đầu kể thì lựu đạn Việt cộng nổ và anh ta bị thương phải nhờ một chiến hữu da đen dẫn đi. Vở thứ ba, Cờ hoa (Streamers, 1976) miêu tả ba người lính, hai da trắng, một da đen cùng ở một phòng trong trại, chờ ngày sang Việt Nam. Họ thi nhau kể chuyện khủng khiếp về cuộc chiến đấu chờ đợi họ trong rừng xanh Việt Nam.

Ngoài những tiểu thuyết kể trên, xin nêu một số tác phẩm khác: Những đội quân đêm (The Armies of the Night, 1968) của Norman Mailer (1923-2007); Lửa trên hồ (Fire in the Lake, 1972) của nhà báo Frances Fitzgerald (sinh 1950); Nhật ký Việt (Viet Journal, 1974) của James Jones; Đất da đỏ (Indian Country, 1987) của Philip Caputo… Đây không phải là những tác phẩm cuối cùng về chiến tranh Việt Nam vì lịch sử Mỹ cắt làm hai thời kỳ: một thời kỳ trước và một thời kỳ sau Chiến tranh Việt Nam.

Có hay không một nền văn hóa Mỹ? [Kỳ 1]

Có hay không một nền văn hóa Mỹ? [Kỳ 1]

Văn hóa là một tổng thể những hệ thống biểu trưng chi phối cách ứng xử và sự giao tiếp trong một cộng đồng, khiến ...

Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 3]

Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 3]

Trong những năm 60 và 70 thế kỷ trước, khi những biến thiên xã hội gây đảo lộn trong văn hóa và văn học Mỹ, ...

Lễ hội con đường văn hoá Hàn Quốc 2024: Dạo quanh xứ Hàn ngay giữa lòng Hà Nội

Lễ hội con đường văn hoá Hàn Quốc 2024: Dạo quanh xứ Hàn ngay giữa lòng Hà Nội

Tiếp nối thành công của những năm trước, Lễ hội con đường văn hoá Hàn Quốc 2024 diễn ra từ ngày 13-14/4 giới thiệu tới ...

GS. Nguyễn Lân Dũng: Để phát triển kỹ năng đọc sách đòi hỏi sự thay đổi trong cách tiếp cận và xử lý thông tin

GS. Nguyễn Lân Dũng: Để phát triển kỹ năng đọc sách đòi hỏi sự thay đổi trong cách tiếp cận và xử lý thông tin

Theo GS. NGND Nguyễn Lân Dũng, kỷ nguyên chuyển đổi số mang đến nhiều thay đổi trong cách thức con người tiếp cận và xử ...

Du lịch 'bắt tay' văn hóa Khmer trên vùng đất Chín Rồng

Du lịch 'bắt tay' văn hóa Khmer trên vùng đất Chín Rồng

Thời gian qua, hoạt động du lịch gắn với văn hóa Khmer đã có nhiều bước phát triển đáng khích lệ, nâng cao đời sống ...

Đọc thêm

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 trên thị trường thế giới ghi nhận chạm mức thấp nhất trong hơn một năm.
Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam ký Công ước thành lập Tổ chức quốc tế về trung gian (IOMed), mở rộng cơ hội hợp tác trong lĩnh vực pháp lý và giải quyết tranh ...
Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá ngày 17/11 tại Hà Nội.
Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Các gương mặt được trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng và Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026 hoạt động trong ...
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Bên lề Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc ...
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại
Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự và có bài phát biểu quan trọng tại Phiên toàn thể thứ nhất trong khuôn khổ Đại hội đồng liên Nghị ...
Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Từ Thủ đô Hà Nội bên hồ thơ mộng đến những bãi biển ngập nắng của Phú Quốc, Việt Nam là vùng đất hội tụ những sắc thái tương phản đầy cuốn hút, nơi những ...
Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Chiều 17/11, Báo VnExpress và Công ty CP Dịch vụ trực tuyến FPT (FPT Online) chính thức công bố Giải thưởng Du lịch - Travel Awards 2026.
Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Để du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn cũng cần những mô hình nhỏ đủ sức giữ chân du khách bằng bản sắc riêng để níu chân du khách.
Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

TP. Cần Thơ đang chuẩn bị chuỗi hoạt động quy mô lớn trong những tháng cuối năm 2026.
Lý do Đà Nẵng là điểm đến hấp dẫn dịp Giáng sinh và năm mới

Lý do Đà Nẵng là điểm đến hấp dẫn dịp Giáng sinh và năm mới

Tạp chí du lịch quốc tế Lonely Planet xếp Đà Nẵng ở vị trí thứ 4 trong danh sách 10 điểm đến đáng trải nghiệm nhất từ Giáng sinh đến đêm giao thừa.
Algeria có nhiều triển vọng trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách Việt Nam

Algeria có nhiều triển vọng trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách Việt Nam

Algeria đang dần trở thành lựa chọn đáng chú ý đối với những du khách Việt Nam yêu thích trải nghiệm khác biệt.
Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Sáng 13/11, chương trình giao lưu hợp xướng dân ca Trung Quốc tại Hà Nội mang đến những tiết mục đặc sắc, góp phần kết nối văn hóa Việt-Trung.
Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Ma nhai trên núi Non Nước (Ninh Bình) và Văn bia Phố Hiến (Hưng Yên) được ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Nhà văn hóa Lê Hồng Dương đã có nhiều đóng góp nổi bật trong xây dựng nền tảng văn hóa địa phương, đặc biệt là xứ Kinh Bắc.
Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc triển lãm ảnh.
Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 khép lại ngày 8/11, thu hút hàng vạn vận động viên trong nước và quốc tế.
Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Giải chạy Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 6-8/11, dự kiến thu hút hàng chục nghìn vận động viên trong nước và quốc tế.
Phiên bản di động