Giải mã bức 'tối hậu thư' bị lãng quên thời hậu Liên Xô

Văn Đỉnh
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Năm 1991, một bức 'tối hậu thư' liên quan đến vấn đề biên giới đã khiến dư luận nước Nga và các nước Liên Xô cũ 'sục sôi'.

Khi Liên bang cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (Liên Xô) tan rã, Liên bang Nga đã đưa ra vấn đề biên giới với các nước cộng hòa, tạo ra nhiều luồng dư luận xã hội khác nhau.

Bức tối hậu thư bị thời hậu Liên Xô lãng quên
Tổng thống đầu tiên của Nga Boris Nikolayevich Eltsin và Phó tổng thống đầu tiên của Nga Alexander Rutskoi. (Nguồn: Sovsekretno.ru)

Tháng 8/1991, Thư ký báo chí Pavel Vosachov của Tổng thống Liên bang Nga Boris Nikolayevich Eltsin cho đăng bài viết, gây chấn động dư luận, nội dung bài viết như sau:

“Trong những ngày gần đây, một số nước thuộc Liên Xô đã tuyên bố độc lập, rút khỏi Liên bang cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết, có thể, nhiều nước khác nữa cũng sẽ làm như vậy, việc này sẽ làm mất cân bằng quan hệ trong Liên bang thống nhất. Trước tình hình trên, được sự ủy nhiệm của Tổng thống Nga, tôi xin tuyên bố: nước Nga không phản đối quyền tự quyết của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc.

Thế nhưng vấn đề biên giới vẫn chưa được giải quyết, tình trạng này chỉ có thể được để nguyên hiện trạng, khi có một bản hiệp ước liên minh đi kèm, khi bản hiệp ước hết hiệu lực, nước Nga có quyền đưa vấn đề biên giới ra để xem xét lại. Đây là vấn đề liên quan tới tất cả các nước có chung đường biên giới với Nga, ngoại trừ 3 nước vùng Baltic đã được Nga công nhận độc lập đó là: Latvia, Lithuania và Estonia, vấn đề biên giới được giải quyết trên cơ sở song phương”.

Lời đe dọa dành cho Kazakhstan và Ukraine

Bức tối hậu thư do ông Pavel Vosachov soạn thảo chủ yếu ám chỉ 2 nước: Kazakhstan và Ukraine. Đối với trường hợp của Gruzia, vấn đề chủ yếu tập trung vào quy chế giành cho Abkhazia và Nam Ossetia – hai vùng đất đã được Nga và nhiều nước khác trên thế giới công nhận là quốc gia độc lập.

Kazakhstan và Ukraine là hai quốc gia hình thành do sự sụp đổ của Đế chế Nga. Vấn đề biên giới với hai nước này có thể giải quyết đơn giản hơn, vì cộng đồng người sống ở Crimea, ở Donbass, ở Bắc Kazakhstan đều là dân tộc Slav, có nhiều nét tương đồng, gần gũi. Đối với Gruzia, sự việc không đơn giản như vậy. Abkhazia và Nam Ossetia lại có truyền thống rất lâu đời với Gruzia.

Ngay chiều 27/8/1991, ông Vosachov tổ chức họp báo, không khí căng như dây đàn, mọi người đặt ra câu hỏi: phải chăng Nga đang chuẩn bị chiến tranh vì lãnh thổ với các quốc gia láng giềng?

Thư ký báo chí của Tổng thống Nga giải thích về bài viết của mình: “Các quốc gia, mà Nga có yêu sách về lãnh thổ, được ám chỉ trong bức tối hậu thư, là Kazakhstan và Ukraine, nếu hai nước này ra nhập liên minh với Nga thì sẽ không có vấn đề gì, nếu không, chúng ta có trách nhiệm thông báo cho dân cư đang sinh sống trên những vùng đất đó, rằng: đây là đất đai do người Nga khai phá, nước Nga sẽ không dễ dàng để mất như vậy”.

Ngay ngày hôm sau, 28/8/1991, tại Alma-Ata nổ ra cuộc mít tinh phản đối với sự tham gia của hàng chục nghìn người, cùng với sự xuất hiện bất ngờ của Phó Tổng thống Nga Alexander Rutskoi. Rutskoi không chỉ lên án bài viết của Vosachov, mà còn tuyên bố: Tổng thống Boris Yeltsin nhất định sẽ có hình phạt thích đáng giành cho Vosachov.

Ngày 29/8/1991, tại Kiev người dân Ukraine giận dữ xuống đường biểu tình phản đối, đốt hình nộm của thư ký báo chí Pavel Vosachov. Alexander Rutskoi cũng bất ngờ xuất hiện trên diễn đàn, kịch liệt lên án Pavel Vosachov và hứa sẽ có biện pháp xử lí nghiêm khắc.

Bài viết của Pavel Vosachov cũng tác động mạnh đến tầng lớp tri thức tự do của Thủ đô, họ đã viết thư ngỏ, yêu cầu chính quyền làm rõ vấn đề: "Nước Nga đang được xây dựng theo mô hình nào? Một nhà nước có chủ quyền, một nhà nước quân sự hóa, hay là một cộng đồng các quốc gia tự do dân chủ. Không những vậy, họ còn bày tỏ sự hân hoan, đón chào sự tan vỡ của Liên Xô, yêu cầu nước Nga không đưa ra yêu sách về lãnh thổ và tài sản đối với các nước cộng hòa thuộc Liên Xô".

Theo luật pháp, những trường hợp của Pavel Vosachov sẽ bị buộc thôi việc ngay. Nhưng mãi đến tháng 2/1992, ông Vosachov mới thôi giữ chức Thư kí báo chí cho Tổng thống Nga, và vì một nguyên nhân không liên quan gì đến bài viết đầy tai tiếng kia.

Điều đặc biệt nữa là, Tổng thống Boris Yeltsin không có một lời giải thích trước toàn dân về việc làm của ông Pavel Vosachov, và người đứng ra làm công tác hòa giải ở Kazakhstan và ở Ukraine lại chính là Phó Tổng thống Alexander Rutskoi.

Ai là người đứng sau?

Theo ông Pavel Vosachov, mùa Hè 1991, lãnh đạo các nước vùng Baltic đã đạt được thỏa thuận với Tổng thống Nga Boris Yeltsin về tuyên bố độc lập của mình. Tổng thống Yeltsin chưa có kế hoạch công nhận độc lập của Ukraine. Ngày 25/8/1991, ông đã chỉ thị cho Thư kí báo chí Pavel Vosachov đưa ra tuyên bố, trong đó đặc biệt nhấn mạnh chi tiết: “các nước muốn tách ra khỏi liên bang, sẽ phải giải quyết yêu sách về lãnh thổ với Nga”.

Trở về sau khi tham dự các cuộc biểu tình ở Kazakhstan và ở Ukraine, Phó Tổng thống Alexander Rutskoi giữ thái độ hoàn toàn bình thản, khác hẳn với sắc thái mà ông đã thể hiện ở các cuộc mít tinh. Phó Tổng thống Nga gặp ông Pavel Vosachov và trấn an: “đừng bận tâm về những lời chỉ trích của tôi đối với anh trong các cuộc mít tinh ở Kazakhstan và Ukraine”.

Một tuần sau khi xảy ra các sự việc trên, Tổng thống Yeltsin giao nhiệm vụ chuyển vùng Thư ký báo chí Pavel Vosachov lên các tỉnh phía Bắc, không hề đề cập tới bản tuyên bố kia.

Như vậy, đây chính là kịch bản do Tổng thống Boris Yeltsin dựng lên, với sự chuẩn bị và phân vai rất kĩ lưỡng. Đặc biệt là vị thế của của ông Rutskoi được nâng cao đáng kể. Dưới con mắt của những nhà quan sát, ông Alexander Rutskoi trở thành nhà lãnh đạo của phe bảo thủ đầy tiềm năng và chính ông sẽ thu hút những cử tri bảo thủ, không nằm trong Đảng cộng sản cho Tổng thống Yeltsin.

Tổng thống Boris Yeltsin vì lo lắng cho tương lai của nước Nga và các nước cộng hòa nên đã phải hành động như vậy. Thực chất, ông rất muốn thay đổi Liên Xô thành một nhà nước liên minh do Nga lãnh đạo. Ngay từ tháng 12/1990, ông Yeltsin đã đàm phán với lãnh đạo Ukraine, Belarus về việc ký kết một nhà nước liên minh. Có những nguồn tin cho rằng, ông muốn đưa cả Kazakhstan vào liên minh này.

Tuy nhiên, dư luận xã hội vẫn không hiểu, khi thực sự lo lắng việc Nga có thể sẽ thiệt hại một phần về lãnh thổ nếu Liên Xô tan rã, tại sao Tổng thống Yeltsin không sử dụng Bộ luật liên bang để giải quyết các trường hợp rút khỏi Liên Xô của các nước cộng hòa, mà phải dùng kịch bản để đe dọa?

Nguyên nhân nào khiến Liên Xô ‘nổi nóng’ và đánh bom Berlin năm 1941?

Nguyên nhân nào khiến Liên Xô ‘nổi nóng’ và đánh bom Berlin năm 1941?

Trong Thế chiến II, Liên Xô đã tổ chức một cuộc đánh bom bất ngờ xuống Berlin trong điều kiện không tưởng, gây ra cú ...

Bức tường Berlin: Khi sự chia cắt 'già' hơn 60 năm tuổi

Bức tường Berlin: Khi sự chia cắt 'già' hơn 60 năm tuổi

Năm nay ghi dấu mốc 60 năm ngày xây dựng Bức tường Berlin (13/8/1961-13/8/2021). Nhưng trên thực tế, bức tường này có lẽ đã tồn ...

(theo Sovsekretno.ru)

Xem nhiều

Đọc thêm

Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp Đại sứ Hàn Quốc Park Noh Wan

Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp Đại sứ Hàn Quốc Park Noh Wan

Baoquocte.vn. Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định Việt Nam luôn coi trọng quan hệ song phương với Hàn Quốc.
Giá cà phê hôm nay 8/10: Tăng giảm trái chiều, thị trường mắc kẹt giữa lạm phát và suy thoái

Giá cà phê hôm nay 8/10: Tăng giảm trái chiều, thị trường mắc kẹt giữa lạm phát và suy thoái

Baoquocte.vn. Giá cà phê trên cả hai sàn bị ảnh hưởng rõ rệt khi USD tiếp tục là kênh trú ẩn của dòng tiền đầu cơ.
Giá tiêu hôm nay 8/10, nối đà lao dốc, thị trường nhiễu loạn thông tin, chủ yếu tin xấu nhằm ép giá?

Giá tiêu hôm nay 8/10, nối đà lao dốc, thị trường nhiễu loạn thông tin, chủ yếu tin xấu nhằm ép giá?

Baoquocte.vn. Giá tiêu hôm nay tại thị trường trong nước hầu như ổn định tại một số địa phương, giao dịch từ 62.500 - 65.500 đ/kg.
Hơn 80 doanh nghiệp Đài Loan (Trung Quốc) sôi nổi tìm cơ hội đầu tư tại Bình Phước

Hơn 80 doanh nghiệp Đài Loan (Trung Quốc) sôi nổi tìm cơ hội đầu tư tại Bình Phước

Baoquocte.vn. UBND tỉnh Bình Phước, cùng Trung tâm xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh phối hợp với Tổng Công ty Becamex IDC, tổ chức buổi Hội thảo.
Điện chia buồn về vụ xả súng tại tỉnh Nongbua Lamphu, Thái Lan

Điện chia buồn về vụ xả súng tại tỉnh Nongbua Lamphu, Thái Lan

Baoquocte.vn. Được tin vụ xả súng tại tỉnh Nongbua Lamphu, Thái Lan khiến nhiều người thiệt mạng và bị thương, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã gửi điện chia buồn.
Không quân Malaysia tiếp nhận máy bay quân sự từ Indonesia

Không quân Malaysia tiếp nhận máy bay quân sự từ Indonesia

Baoquocte.vn. Đến nay, Indonesia đã bàn giao 2 trong số 3 máy bay do Malaysia đặt hàng theo chương trình Sáng kiến an ninh hàng hải
Điện mừng Tổng thống nước Cộng hòa Nauru

Điện mừng Tổng thống nước Cộng hòa Nauru

Baoquocte.vn. Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ gửi Điện mừng Tổng thống và Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hòa Nauru.
Tin thế giới ngày 7/10: Lãnh đạo Nga – Thổ Nhĩ Kỳ điện đàm, Mỹ tiếp tục nâng cấp THAAD

Tin thế giới ngày 7/10: Lãnh đạo Nga – Thổ Nhĩ Kỳ điện đàm, Mỹ tiếp tục nâng cấp THAAD

Baoquocte.vn. Na Uy cử tàu giám sát đường ống khí đốt tới Đức, Ấn Độ phản đối Đại sứ Mỹ tại Pakistan tới Kashmir…là một số tin thế giới đáng chú ...
Cận cảnh Lexus RX 2023 - SUV hạng sang kiến tạo những tiêu chuẩn mới

Cận cảnh Lexus RX 2023 - SUV hạng sang kiến tạo những tiêu chuẩn mới

Baoquocte.vn. Lexus RX 2023 là thế hệ thứ 5 là phiên bản tốt nhất của Lexus RX khi được nâng cấp toàn diện nhằm mang lại trải nghiệm hạng sang.
Quảng Ninh gỡ được 6/7 cảnh báo 'thẻ vàng' IUU, nỗ lực 'xóa sổ' tiêu chí cảnh báo cuối cùng

Quảng Ninh gỡ được 6/7 cảnh báo 'thẻ vàng' IUU, nỗ lực 'xóa sổ' tiêu chí cảnh báo cuối cùng

Baoquocte.vn. Trong 4 năm qua, để 'gỡ thẻ' vàng IUU, Quảng Ninh đã triển khai rất nhiều biện pháp, hành động quyết liệt chống khai thác hải sản bất hợp pháp.
Không quân Malaysia tiếp nhận máy bay quân sự từ Indonesia

Không quân Malaysia tiếp nhận máy bay quân sự từ Indonesia

Baoquocte.vn. Đến nay, Indonesia đã bàn giao 2 trong số 3 máy bay do Malaysia đặt hàng theo chương trình Sáng kiến an ninh hàng hải
Tin thế giới ngày 7/10: Lãnh đạo Nga – Thổ Nhĩ Kỳ điện đàm, Mỹ tiếp tục nâng cấp THAAD

Tin thế giới ngày 7/10: Lãnh đạo Nga – Thổ Nhĩ Kỳ điện đàm, Mỹ tiếp tục nâng cấp THAAD

Baoquocte.vn. Na Uy cử tàu giám sát đường ống khí đốt tới Đức, Ấn Độ phản đối Đại sứ Mỹ tại Pakistan tới Kashmir…là một số tin thế giới đáng chú ý 24 giờ qua.
Chuyến công du đa mục tiêu của Ngoại trưởng Nhật Bản

Chuyến công du đa mục tiêu của Ngoại trưởng Nhật Bản

Baoquocte.vn. Ngoại trưởng Nhật Bản Hayashi Yoshimasa bắt đầu chuyến công du Singapore và Malaysia từ hôm nay, 7/10.
Bước khởi đầu của tăng cường quan hệ Mỹ-Peru

Bước khởi đầu của tăng cường quan hệ Mỹ-Peru

Baoquocte.vn. Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken nhấn mạnh mối quan hệ hợp tác bền chặt với Peru, bên cạnh nỗ lực chống lại các tệ nạn như buôn bán ma túy và tội phạm.
Chuyên gia 'đau đầu' suy luận, vũ khí hạt nhân có phải 'cây đũa thần' trong tính toán của Tổng thống Putin?

Chuyên gia 'đau đầu' suy luận, vũ khí hạt nhân có phải 'cây đũa thần' trong tính toán của Tổng thống Putin?

Baoquocte.vn. Những tuyên bố mới nhất của Tổng thống Nga Putin đang khiến các nhà phân tích vô cùng trăn trở về một khả năng Nga sử dụng vũ khí hạt nhân.
Nga chỉ trích phương Tây lạm dụng khẩu hiệu môi trường, 'trốn tránh' trách nhiệm

Nga chỉ trích phương Tây lạm dụng khẩu hiệu môi trường, 'trốn tránh' trách nhiệm

Baoquocte.vn. Ngày 7/10, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov đã chỉ trích các nước phương Tây sử dụng khẩu hiệu môi trường vì lợi ích riêng, đặc biệt là kinh tế.
Burkina Faso: Chuyện riêng, lo chung

Burkina Faso: Chuyện riêng, lo chung

Baoquocte.vn. Việc Burkina Faso chưa thể tìm thấy lời giải cho bài toán ổn định chính trị có thể tạo điều kiện cho chủ nghĩa khủng bố phát triển tại khu vực Tây Phi.
Mỹ nỗ lực 'làm lành' với khu vực Mỹ Latinh

Mỹ nỗ lực 'làm lành' với khu vực Mỹ Latinh

Baoquocte.vn. Việc Ngoại trưởng Mỹ lựa chọn thăm ba nước này là cách Washington khẳng định sẵn sàng hợp tác với bất cứ quốc gia nào, dù cánh tả hay cánh hữu.
Bầu cử Brazil: Cờ về tay ai?

Bầu cử Brazil: Cờ về tay ai?

Baoquocte.vn. Cuộc bầu cử sắp tới tại Brazil có thể chứng kiến sự trở lại của chính trị gia cánh tả lão làng, cựu Tổng thống Lula da Silva.
Chiến thắng của liên minh trung hữu: Cột mốc chấn động Italy

Chiến thắng của liên minh trung hữu: Cột mốc chấn động Italy

Baoquocte.vn. Chiến thắng của liên minh trung hữu, bao gồm đảng Anh em Italy, đảng Liên đoàn và đảng Tiến lên Italy đang được dư luận đặc biệt quan tâm.
Phó Tổng thống Mỹ tới Hàn Quốc: Để trấn an, thêm hàn gắn

Phó Tổng thống Mỹ tới Hàn Quốc: Để trấn an, thêm hàn gắn

Baoquocte.vn. Chuyến thăm của Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris tới Hàn Quốc sẽ có một vài điểm nhấn đáng chú ý.
Bầu cử ở Thụy Điển và Italy: Thế lưỡng phân tả-hữu trở lại châu Âu

Bầu cử ở Thụy Điển và Italy: Thế lưỡng phân tả-hữu trở lại châu Âu

Baoquocte.vn. Những gì diễn ra ở Thụy Điển và sắp tới là tại Italy có thể báo hiệu của sự xuất hiện của chủ nghĩa hậu dân túy ở châu Âu.
Mỹ chơi 'nước cờ thực dụng' ở Mỹ Latinh nhằm cạnh tranh với Trung Quốc

Mỹ chơi 'nước cờ thực dụng' ở Mỹ Latinh nhằm cạnh tranh với Trung Quốc

Baoquocte.vn. Chuyến công du Mỹ Latinh của Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken được cho là nhằm củng cố sự hiện diện tại khu vực này nhằm cạnh tranh với Trung Quốc.
Chuyên gia quân sự Hàn Quốc: Một thực tế mới trên Bán đảo Triều Tiên, Mỹ-Hàn đừng tìm mọi cách để phủ nhận

Chuyên gia quân sự Hàn Quốc: Một thực tế mới trên Bán đảo Triều Tiên, Mỹ-Hàn đừng tìm mọi cách để phủ nhận

Baoquocte.vn. Có lẽ, việc thúc đẩy phi hạt nhân hóa Bán đảo Triều Tiên bằng mọi giá của Mỹ và Hàn Quốc không còn khả thi trong bối cảnh hiện nay.
Việt Nam - nơi những 'ông lớn' công nghệ thế giới dừng chân

Việt Nam - nơi những 'ông lớn' công nghệ thế giới dừng chân

Baoquocte.vn. Apple, Google và Samsung là những 'gã khổng lồ' công nghệ đang mở rộng hoạt động tại Việt Nam - quốc gia Đông Nam Á đang phát triển nhanh chóng.
Hội nghị thượng đỉnh không thể khắc phục các vấn đề của Mỹ ở quần đảo Thái Bình Dương

Hội nghị thượng đỉnh không thể khắc phục các vấn đề của Mỹ ở quần đảo Thái Bình Dương

Baoquocte.vn. Các quần đảo Thái Bình Dương sẽ không dễ thoả thuận trước những đề nghị mang tính biểu tượng từ Mỹ.
Lý do khiến châu Âu khó từ bỏ cam kết với Ukraine trong năm nay

Lý do khiến châu Âu khó từ bỏ cam kết với Ukraine trong năm nay

Baoquocte.vn. Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục ủng hộ Ukraine trong 6 tháng tới, dù bất đồng giữa một số nước thành viên cùng khó khăn kinh tế đang đặt ra nhiều thách thức.
50 năm bình thường hóa quan hệ Trung Quốc-Nhật Bản: Gấu trúc, hoa anh đào và một 'lời nhắc' của lịch sử

50 năm bình thường hóa quan hệ Trung Quốc-Nhật Bản: Gấu trúc, hoa anh đào và một 'lời nhắc' của lịch sử

Baoquocte.vn. Quan hệ Trung Quốc-Nhật Bản 50 năm qua đã trải qua nhiều cung bậc và đang đối mặt với những khó khăn nhất định.
Phiên bản di động