'Gió xoay chiều' và câu chuyện về nền quốc phòng Nhật Bản

Lưu Huỳnh
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Trước tình hình khu vực và thế giới tiềm ẩn nhiều nguy cơ, dư luận Nhật Bản đã dần thay đổi thái độ về nâng cao năng lực quốc phòng. Song từng đó liệu đã đủ để Tokyo mang đến bổ sung cần thiết cho khả năng phòng thủ đất nước?
Vì đâu người Nhật thay đổi thái độ về nâng cao năng lực quốc phòng?

Nhật Bản có thể tăng mạnh ngân sách quốc phòng 5 năm tới. (Nguồn: JapanForward)

Những gì diễn ra tại Ukraine 6 tháng qua hay căng thẳng tại eo biển Đài Loan gần đây đã đặt ra nhiều thách thức mới về an ninh với xứ sở hoa anh đào. Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio nhiều lần khẳng định: “Ukraine ngày hôm nay có thể là Đông Á ngày mai”.

Bối cảnh mới của khu vực và thế giới đã tác động nhất định đến lập trường của người dân Nhật Bản đối với tình hình an ninh quốc gia và khu vực. Tuy nhiên, liệu sự thay đổi này có thể mang đến những bổ sung cần thiết cho năng lực quốc phòng của Tokyo thời gian tới?

Thái độ xoay chiều

Thực tế cho thấy trong 10 năm trở lại đây, cử tri Nhật Bản đã dành nhiều sự quan tâm hơn tới quốc phòng. An ninh quốc gia cũng xuất hiện thường xuyên hơn trong các nghị trình chính trị và bản tin thời sự.

Khảo sát năm 2022 của nhật báo Asahi Shimbun (Nhật Bản), tờ báo với quan điểm tự do, được công bố gần đây cho thấy 64% người dân Nhật Bản ủng hộ tăng cường năng lực phòng thủ. Đây là lần đầu tiên tỷ lệ này vượt ngưỡng 60% kể từ khi khảo sát thường niên bắt đầu từ năm 2003.

Khảo sát tương tự của nhật báo Yomiuri Shimbun (Nhật Bản) theo trường phái bảo thủ cho thấy con số này lên tới 72% khi hơn 30 năm trước, con số này chỉ vỏn vẹn chưa đầy 10%.

Đáng chú ý, một số cuộc khảo sát khác còn cho thấy không ít cử tri còn ủng hộ mua sắm các hệ thống tên lửa đạn đạo đường dài, cho phép SDF tấn công các mục tiêu bên ngoài lãnh thổ Nhật Bản, một cột mốc mới về thay đổi trong thái độ của dư luận Nhật Bản về an ninh quốc phòng.

Tuy nhiên, lãnh đạo Nhật Bản vẫn có tuyên bố cụ thể nào về thay đổi chính sách quốc phòng, ít nhất là cho đến khi các bản cập nhật về Chính sách an ninh quốc gia và Chỉ dẫn về nghị trình phòng thủ quốc gia xuất hiện vào cuối năm nay.

Ngay cả khi xung đột Nga-Ukraine chưa nổ ra, phiên bản trước đó của các tài liệu này đã đề cập nhu cầu tăng cường nguồn lực, ưu tiên dành cho nền quốc phòng nhằm đối phó với thách thức từ Trung Quốc, Triều Tiên và thậm chí là nước Mỹ dưới thời ông Donald Trump.

Điều này đồng nghĩa rằng Nhật Bản cần dành nhiều ngân sách hơn cho quốc phòng. Trong nhiều năm liền, Tokyo đã giới hạn chi tiêu quốc phòng ở mức 1% GDP, một “luật bất thành văn” từ năm 1976 để chiều lòng những người theo chủ nghĩa hòa bình trong nước và tránh khiến các nước láng giềng lo sợ rằng tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh sẽ dẫn tới tái vũ trang.

Đáng chú ý, khảo sát khác còn cho thấy không ít cử tri còn ủng hộ mua sắm các hệ thống tên lửa đạn đạo đường dài, cho phép SDF tấn công các mục tiêu bên ngoài lãnh thổ Nhật Bản, một cột mốc mới về thay đổi trong thái độ của dư luận Nhật Bản về an ninh.

Giờ đây, mọi chuyện đã khác. Hồi tháng 6, có thông tin cho rằng đảng cầm quyền Dân chủ Tự do Nhật Bản (LDP) xem xét tăng ngân sách quốc phòng hàng năm trong 5 năm tới lên mức 2% GDP, tương đương với con số đóng góp của các nước thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Khi đó, Nhật Bản sẽ “nhảy” từ vị trí thứ 9 lên thứ 3 về ngân sách quốc phòng toàn cầu, chỉ đứng sau Mỹ và Trung Quốc.

Mặc dù đến nay Thủ tướng Kishida Fumio chỉ cam kết về “mức tăng đáng kể” trong chi tiêu quốc phòng song những thông tin này cũng ít nhiều cho thấy dấu hiệu về sự thay đổi trên chính trường Nhật Bản.

Tài liệu cho thấy yêu cầu ngân sách của Bộ Quốc phòng Nhật Bản trong năm tài khóa tiếp theo là 6.000 tỷ Yen (42 tỷ USD), tăng 10% so với năm trước. Dù con số này còn thấp nếu so với quy mô 2% GDP, song nó vẫn là một điểm đáng lưu ý khi nhìn vào lịch sử Nhật Bản và tình hình khu vực, thế giới hiện nay.

Tuy nhiên, tìm kiếm các khoản bổ sung vào ngân sách quốc phòng hiện nay cũng không đơn giản.

Hiện nợ công của Nhật Bản đã lên tới 200% GDP. Một số chuyên gia cũng đặt câu hỏi liệu một ngân sách an ninh lớn hơn vào thời điểm hiện tại có phù hợp khi chi phí chăm sóc sức khỏe cho người lớn tuổi tiếp tục “phi mã”. Thành viên của Komeito, đảng theo chủ nghĩa hòa bình hiện liên minh với LDP, cũng chia sẻ nhận định này.

Chi tiêu không bằng cách tiêu

Trong vấn đề quốc phòng Nhật Bản, có lẽ “chi tiêu không bằng cách tiêu”: Ưu tiên mua sắm của Tokyo thậm chí còn quan trọng hơn mức tăng ngân sách quốc phòng vừa qua. Xung đột Nga-Ukraine đã tác động đáng kể tới điều này. Các nhà hoạch định chính sách an ninh Nhật Bản đang quan tâm đặc biệt tới năng lực tác chiến trong các xung đột chớp nhoáng.

Một nguồn tin giấu tên cho biết: “Qua xung đột Nga-Ukraine, chúng tôi nhận thấy nhu cầu duy trì năng lực tác chiến trong thời gian dài”.

Vì thế, Tokyo coi đảm bảo hậu cần, vũ khí và trang thiết bị cùng nguồn nhiên liệu là ưu tiên hàng đầu. Khả năng đứng vững trước các đợt tấn công lớn và chớp nhoáng nhắm vào sân bay, hệ thống logistics cũng là ưu tiên, đặc biệt là tại quần đảo Nansei trải dài 1.100 km từ phía Đông Đài Loan (Trung Quốc) tới phía Nam Nhật Bản.

Tuy nhiên, thiếu đầu tư quốc phòng trong nhiều năm đã khiến danh sách những ưu tiên cấp thiết của Nhật Bản thêm dài. Hạ nghị sĩ Taku Otsuka, Chủ tịch Ủy ban An ninh quốc gia của Hạ viện Nhật Bản, ví von danh sách này “giống như thể bài tập về nhà chất đống lên sau kỳ nghỉ Hè vậy”.

Ngay cả khi Tokyo từng suy nghĩ việc phát triển dòng tên lửa riêng để đối trọng với kho tên lửa ngày một lớn của Bắc Kinh, Nhật Bản vẫn chưa thể bắt kịp một số nước trong môi trường tác chiến mới (không gian, không gian mạng) hay phát triển xe quân sự tự hành, vốn đều đòi hỏi ngân sách đầu tư cùng cam kết xuyên suốt.

Vì đâu người Nhật thay đổi thái độ về nâng cao năng lực quốc phòng?
Bộ Quốc phòng Nhật Bản đề xuất tăng ngân sách quốc phòng lên 10% trong năm 2023, mức tăng chưa từng có kể từ sau Thế chiến II - Ảnh: Tàu sân bay hạng nhẹ Izumo của Lực lượng Phòng vệ bờ biển Nhật Bản. (Nguồn: JMSDF)

Ngoài ra, trong bối cảnh quan hệ Nga-Trung thêm chặt chẽ, giới hoạch định chính sách Nhật Bản phải tính đến việc di chuyển tài nguyên chiến lược khỏi quần đảo Kuril/Lãnh thổ phương Bắc, nơi Tokyo và Moscow vẫn tranh chấp chủ quyền. Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Kishi Nobuo nhấn mạnh: “Chúng ta cần đảm bảo an ninh ở cả hai đầu (của đất nước)”.

Không chỉ quan tâm đến thương vụ mua sắm, đã đến lúc Tokyo cân nhắc triển khai cải cách triệt để với SDF. Các đơn vị phòng thủ trên bộ, phòng thủ trên biển và trên không của SDF chưa hiệp đồng tác chiến thường xuyên.

Dân số thu hẹp, thị trường lao động cùng các giới hạn khiến quá trình tuyển quân, huấn luyện và triển khai lực lượng gặp nhiều khó khăn. Đồng thời, phía Mỹ cũng nhiều lần kêu gọi Nhật Bản điều chỉnh cách xử lý thông tin tình báo nhạy cảm để dễ dàng chia sẻ, phối hợp xử lý.

Như vậy, sự thay đổi toàn diện của SDF không chỉ đến từ gia tăng ngân sách quốc phòng, mà còn xuất phát từ nỗ lực xây dựng kế hoạch, cải tổ bổ máy và cơ chế phối hợp tác chiến.

Thành bại của nỗ lực ấy sẽ phụ thuộc vào cam kết chính trị của Tokyo và quan trọng hơn, mong muốn của người dân xứ sở hoa anh đào về một Nhật Bản hòa bình và an toàn hơn.

Lạm phát: Nhật Bản cao nhất 8 năm, BOJ chọn 'ngược đường' thế giới; Hàn Quốc chuẩn bị cho cuộc 'hạ cánh cứng'

Lạm phát: Nhật Bản cao nhất 8 năm, BOJ chọn 'ngược đường' thế giới; Hàn Quốc chuẩn bị cho cuộc 'hạ cánh cứng'

Ngày 20/9, Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản công bố báo cáo cho biết, lạm phát của nước này trong tháng 8 đã ...

Bước đi mới giữa Nhật Bản và ASEAN trong quan hệ  hợp tác kinh tế

Bước đi mới giữa Nhật Bản và ASEAN trong quan hệ hợp tác kinh tế

Nhật Bản và các nước thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã nhất trí xây dựng kế hoạch hành động ...

Thống đốc Tokyo kỳ vọng quan hệ chặt chẽ hơn với Đài Loan (Trung Quốc)

Thống đốc Tokyo kỳ vọng quan hệ chặt chẽ hơn với Đài Loan (Trung Quốc)

Thống đốc Tokyo (Nhật Bản) Yuriko Koike chúc mừng lễ hội văn hóa Taiwan Plus và gửi lời thăm hỏi tới nhà cầm quyền Đài ...

Mong muốn cải thiện quan hệ với Nhật Bản, Thủ tướng Hàn Quốc lần đầu tiên làm điều này trong vòng 3 năm qua

Mong muốn cải thiện quan hệ với Nhật Bản, Thủ tướng Hàn Quốc lần đầu tiên làm điều này trong vòng 3 năm qua

Chuyến thăm dự kiến của Thủ tướng Hàn Quốc Han Duck Soo đến thủ đô Nhật Bản để tham dự quốc tang cố Thủ tướng ...

Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc đẩy mạnh hợp tác an ninh quốc phòng

Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc đẩy mạnh hợp tác an ninh quốc phòng

Trong hai tuần qua, các quan chức Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc đã có nhiều hoạt động, tiếp xúc song phương để thúc đẩy ...

(theo The Economist)

Bài viết cùng chủ đề

Châu Á

Đọc thêm

Đoàn công tác của Ban Công tác đại biểu Quốc hội thăm và làm việc tại Phần Lan

Đoàn công tác của Ban Công tác đại biểu Quốc hội thăm và làm việc tại Phần Lan

Baoquocte.vn. Trưởng ban Công tác đại biểu Nguyễn Thị Thanh mong muốn Phần Lan hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam về sản xuất, chế biến nông sản đáp ứng yêu cầu ...
Tăng cường kết nối doanh nghiệp Việt Nam-Slovakia

Tăng cường kết nối doanh nghiệp Việt Nam-Slovakia

Baoquocte.vn. Đại sứ quán Việt Nam tại Slovakia tổ chức Tọa đàm kinh tế nhằm kết nối các doanh nghiệp Việt Nam-Slovakia, góp phần thúc đẩy hợp tác giữa hai nước.
Để hợp đồng dầu khí tăng tính khả thi và phù hợp với thực tiễn

Để hợp đồng dầu khí tăng tính khả thi và phù hợp với thực tiễn

Baoquocte.vn. Trong sửa đổi Luật Dầu khí, Hợp đồng dầu khí là một nội dung quan trọng nhận được sự quan tâm rất lớn của cơ quan quản lý.
Giá vàng hôm nay 1/10: Giá vàng SJC 'dậy sóng', sẽ chỉ biến động trong vùng giới hạn, USD gây bất ngờ

Giá vàng hôm nay 1/10: Giá vàng SJC 'dậy sóng', sẽ chỉ biến động trong vùng giới hạn, USD gây bất ngờ

Baoquocte.vn. Giá vàng hôm nay 1/10 bật tăng khi đồng USD giảm sâu, neo gần mức thấp trong một tuần, sau khi lập mức giá cao trong vòng 20 năm.
Giá tiêu hôm nay 1/10, thị trường phản ứng trái chiều, lý do tiêu Campuchia chủ yếu bán sang Việt Nam

Giá tiêu hôm nay 1/10, thị trường phản ứng trái chiều, lý do tiêu Campuchia chủ yếu bán sang Việt Nam

Baoquocte.vn. Giá tiêu hôm nay tại thị trường trong nước đi ngang tại một số vùng trồng trọng điểm, giao dịch từ 63.500 - 66.000 đ/kg.
Chính sách nào cho các dự án Dầu khí đã và đang triển khai trước ngày Luật Dầu khí sửa đổi có hiệu lực?

Chính sách nào cho các dự án Dầu khí đã và đang triển khai trước ngày Luật Dầu khí sửa đổi có hiệu lực?

Baoquocte.vn. Để rõ ràng, đơn giản hóa các thủ tục phê duyệt và các chính sách khuyến khích đầu tư trong lĩnh vực dầu khí, đặc biệt đối với các dự ...
Hãy đến Ninh Thuận để đầu tư, trải nghiệm, tham quan nghỉ dưỡng và hưởng thụ không khí trong lành

Hãy đến Ninh Thuận để đầu tư, trải nghiệm, tham quan nghỉ dưỡng và hưởng thụ không khí trong lành

Baoquocte.vn. Từ ngày 30/9-2/10, tại phố Đinh Tiên Hoàng, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội sẽ tưng bừng diễn ra các hoạt động 'Ngày Văn hóa, Du lịch Ninh Thuận'.
Điện mừng nhân kỷ niệm 73 năm ngày thành lập nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa

Điện mừng nhân kỷ niệm 73 năm ngày thành lập nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa

Baoquocte.vn. Nhân dịp kỷ niệm 73 năm ngày thành lập nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, lãnh đạo Việt Nam đã gửi điện mừng đến lãnh đạo Trung Quốc.
Phấn đấu nâng kim ngạch thương mại Việt Nam-Cuba lên 500 triệu USD

Phấn đấu nâng kim ngạch thương mại Việt Nam-Cuba lên 500 triệu USD

Baoquocte.vn. Ngày 30/9, Thủ tướng Cuba Manuel Marrero Cruz đã dự và phát biểu tại Diễn đàn xúc tiến kinh doanh Việt Nam-Cuba.
Thắng Saudi Arabia, đội tuyển futsal Việt Nam rộng cửa vào tứ kết VCK futsal châu Á 2022

Thắng Saudi Arabia, đội tuyển futsal Việt Nam rộng cửa vào tứ kết VCK futsal châu Á 2022

Baoquocte.vn. Chiến thắng ấn tượng 3-1 trước Saudi Arabia đã giúp tuyển futsal Việt Nam dẫn đầu bảng D và rộng cửa vào tứ kết VCK futsal châu Á 2022.
Tin thế giới 30/9: Nhật Bản tăng trừng phạt Nga, ông Prayut Chan-o-cha tiếp tục làm Thủ tướng Thái Lan

Tin thế giới 30/9: Nhật Bản tăng trừng phạt Nga, ông Prayut Chan-o-cha tiếp tục làm Thủ tướng Thái Lan

Baoquocte.vn. Ukraine nói Nga tấn công Zaporizhzhia, Đức và NATO thảo luận về Dòng chảy phương Bắc, nổ lớn ở Pakistan… là một số tin thế giới đáng chú ý.
Nga sẵn sàng nối lại thanh tra vũ khí hạt nhân theo New START

Nga sẵn sàng nối lại thanh tra vũ khí hạt nhân theo New START

Baoquocte.vn. Moscow cho biết đang nghiên cứu khả năng tổ chức họp trực tiếp Nga-Mỹ về Hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân chiến lược mới (New START).
Thế giới 'đang nhìn Ấn Độ bằng con mắt ngưỡng mộ mới'

Thế giới 'đang nhìn Ấn Độ bằng con mắt ngưỡng mộ mới'

Baoquocte.vn. Nỗ lực tăng cường sức mạnh quân đội Ấn Độ tập trung vào trang bị vũ khí và thiết bị tối tân, dựa vào ngành công nghiệp quốc phòng 'tự cường'.
Mỹ khẳng định quan hệ với Philippines 'hơn cả một gia đình', hai nước ưu tiên tìm giải pháp hòa bình cho Biển Đông

Mỹ khẳng định quan hệ với Philippines 'hơn cả một gia đình', hai nước ưu tiên tìm giải pháp hòa bình cho Biển Đông

Baoquocte.vn. Mỹ và Philippines cam kết đảm bảo rằng pháp quyền và trật tự quốc tế dựa trên luật định sẽ chiếm ưu thế ở Biển Đông.
Tòa án Thái Lan ra phán quyết cuối cùng về ông Prayut Chan-o-Cha

Tòa án Thái Lan ra phán quyết cuối cùng về ông Prayut Chan-o-Cha

Baoquocte.vn. Ngày 30/9, Tòa án Hiến pháp Thái Lan đã ra quyết định cuối cùng, theo đó ông Prayut Chan-o-cha chưa vượt quá giới hạn 8 năm trên cương vị Thủ tướng.
Xung đột Nga-Ukraine: Nhật 'rục rịch' điện đàm cấp cao với Ukraine, New Zealand kêu gọi đàm phán ngoại giao ngay lập tức

Xung đột Nga-Ukraine: Nhật 'rục rịch' điện đàm cấp cao với Ukraine, New Zealand kêu gọi đàm phán ngoại giao ngay lập tức

Baoquocte.vn. Trước những dấu hiệu leo thang xung đột giữa Nga và Ukraine, Nhật Bản và New Zealand có những động thái bày tỏ ủng hộ Kiev.
Chiến thắng của liên minh trung hữu: Cột mốc chấn động Italy

Chiến thắng của liên minh trung hữu: Cột mốc chấn động Italy

Baoquocte.vn. Chiến thắng của liên minh trung hữu, bao gồm đảng Anh em Italy, đảng Liên đoàn và đảng Tiến lên Italy đang được dư luận đặc biệt quan tâm.
Phó Tổng thống Mỹ tới Hàn Quốc: Để trấn an, thêm hàn gắn

Phó Tổng thống Mỹ tới Hàn Quốc: Để trấn an, thêm hàn gắn

Baoquocte.vn. Chuyến thăm của Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris tới Hàn Quốc sẽ có một vài điểm nhấn đáng chú ý.
Bầu cử ở Thụy Điển và Italy: Thế lưỡng phân tả-hữu trở lại châu Âu

Bầu cử ở Thụy Điển và Italy: Thế lưỡng phân tả-hữu trở lại châu Âu

Baoquocte.vn. Những gì diễn ra ở Thụy Điển và sắp tới là tại Italy có thể báo hiệu của sự xuất hiện của chủ nghĩa hậu dân túy ở châu Âu.
Cái giá của xung đột

Cái giá của xung đột

Baoquocte.vn. Nhìn tổng thể, xung đột Nga-Ukraine là đỉnh điểm của các tranh chấp, bạo lực trong không gian hậu Xô viết.
Thông điệp Liên minh châu Âu: Ukraine và hơn thế nữa

Thông điệp Liên minh châu Âu: Ukraine và hơn thế nữa

Baoquocte.vn. Xung đột Nga-Ukraine và hệ quả là chủ đề xuyên suốt, song không phải là duy nhất trong Thông điệp Liên minh châu Âu ngày 14/9.
Thượng đỉnh SCO: Nước đi mới trong ‘ván cờ’ địa-chính trị quốc tế

Thượng đỉnh SCO: Nước đi mới trong ‘ván cờ’ địa-chính trị quốc tế

Baoquocte.vn. Chưa bao giờ các hoạt động trong khuôn khổ Tổ chức hợp tác Thượng Hải (SCO) lại thu hút sự quan tâm của thế giới như hội nghị sắp tới.
Những quân vương trị vì lâu nhất thế giới

Những quân vương trị vì lâu nhất thế giới

Baoquocte.vn. Hãy cùng TG&VN nhìn lại một số vị quân vương có thời gian giữ ngai vàng lâu trong lịch sử thế giới.
Trận lũ lịch sử tại Pakistan

Trận lũ lịch sử tại Pakistan

Baoquocte.vn. Lũ lụt ở Pakistan cuốn trôi nhà cửa, đường sá, vật nuôi và hoa màu, cướp đi mạng sống của hơn 1.400 người, đẩy hàng triệu người vào cảnh khốn đốn.
Cuộc đời Nữ hoàng Anh: Những sự thật thú vị ít người biết

Cuộc đời Nữ hoàng Anh: Những sự thật thú vị ít người biết

Baoquocte.vn. Nữ hoàng Anh Elizabeth II (1926-2022) chưa bao giờ học trường công, cũng phải đóng thuế, rất yêu chó corgi...
Tiểu sử cố Nữ hoàng Anh Elizabeth II

Tiểu sử cố Nữ hoàng Anh Elizabeth II

Baoquocte.vn. Nữ hoàng Elizabeth II, vị quân vương tại vị lâu nhất của Vương quốc Anh, đã qua đời tại Balmoral ở tuổi 96 sau 70 năm trị vì.
Xung đột Nga-Ukraine: Xu hướng mới trong sử dụng năng lượng

Xung đột Nga-Ukraine: Xu hướng mới trong sử dụng năng lượng

Baoquocte.vn. Xung đột Nga-Ukraine buộc các nước tìm kiếm và có điều chỉnh phù hợp về chính sách sử dụng năng lượng.
Những rắc rối có làm ông Trump lo lắng?

Những rắc rối có làm ông Trump lo lắng?

Baoquocte.vn. Cuộc điều tra của FBI nhằm vào cựu Tổng thống Donald Trump là một sự kiện nổi bật trên chính trường Mỹ những ngày qua.
Phiên bản di động