Hoàn thiện chế độ, chính sách đãi ngộ đối với viên chức cấp xã

Chiều 30/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về tình hình phát triển kinh tế - xã hội.

Tập trung đánh giá sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các đại biểu Quốc hội đã đóng góp nhiều ý kiến sâu sắc nhằm hoàn thiện chế độ, chính sách đãi ngộ đối với viên chức cấp xã; gắn tăng thu nhập với cơ chế đánh giá hiệu quả công việc thực chất; đồng thời kiến nghị các giải pháp đồng bộ về lộ trình phân cấp, phân quyền, nguồn lực tài chính và hạ tầng chuyển đổi số để chính quyền cơ sở vận hành thông suốt, hiệu quả.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi, đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long phát biểu.

Xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp với viên chức cấp xã

Theo Nghị định số 381/2026/NĐ-CP của Chính phủ, chế độ phụ cấp công vụ đối với cán bộ, công chức cấp xã được điều chỉnh tăng từ 25% lên 55%, áp dụng từ ngày 1/7/2026 đến khi thực hiện cải cách chính sách tiền lương.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi, đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long cho rằng đây là sự quan tâm kịp thời của Nhà nước trước yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao ở cấp xã. Tuy nhiên, viên chức làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã hiện chưa thuộc đối tượng áp dụng chế độ phụ cấp công vụ này.

“Tôi cho rằng, khác nhau về vị trí pháp lý và chế độ quản lý không có nghĩa là có thể bỏ qua yêu cầu công bằng, hợp lý trong chính sách đãi ngộ. Nếu chỉ quan tâm đến một nhóm đối tượng mà chưa xem xét đầy đủ nhóm còn lại, trong khi trách nhiệm và điều kiện làm việc có những điểm tương đồng, sẽ dễ phát sinh tâm tư, ảnh hưởng đến động lực làm việc và khả năng giữ chân người có chuyên môn, cũng như khó khăn trong việc sắp xếp bố trí nhân sự lãnh đạo cán bộ cấp xã”, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi phân tích.

Nêu vấn đề trên, bà Yến Nhi kiến nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Nội vụ phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát tổng thể chế độ tiền lương, phụ cấp và chính sách có liên quan, tập trung ba nội dung:

Một là, nghiên cứu cơ chế phụ cấp hoặc hỗ trợ phù hợp đối với viên chức cấp xã: Trước mắt, cần đánh giá khả năng áp dụng phụ cấp đặc thù hoặc khoản hỗ trợ đối với những vị trí có khối lượng công việc lớn, yêu cầu chuyên môn cao, trực tiếp phục vụ người dân. Việc xây dựng chính sách phải căn cứ vào tính chất công việc, mức độ trách nhiệm, thu nhập hiện có và khả năng cân đối ngân sách; xác định rõ đối tượng, điều kiện và mức hưởng.

Hai là, bảo đảm sự tương quan trong tổng thể chính sách tiền lương và thu nhập: Khi xây dựng và triển khai Đề án cải cách chính sách tiền lương, đề nghị Chính phủ đánh giá đồng thời chính sách đối với cán bộ, công chức và viên chức cấp xã, trên cơ sở đối chiếu vị trí việc làm, trách nhiệm và điều kiện thực hiện nhiệm vụ. Đối với những vị trí có tính chất công việc tương đương, cần nghiên cứu phương án bảo đảm tương quan thu nhập hợp lý.

Ba là, gắn chính sách đãi ngộ với nâng cao chất lượng đội ngũ và hiệu quả cung ứng dịch vụ công: Chính sách tiền lương, phụ cấp cần đi đôi với hoàn thiện vị trí việc làm, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nghề nghiệp. Đối với địa bàn khó khăn, dân số đông hoặc nhu cầu cung ứng dịch vụ công lớn, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế.

Đại biểu Trần Thị Thu Phước, đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi phát biểu.

Gắn tăng thu nhập với hiệu quả công việc

Cùng quan điểm cho rằng việc tăng phụ cấp của cán bộ, công chức cấp xã từ 25% lên 55% từ ngày 01/7/2026 là cần thiết, tuy nhiên theo đại biểu Trần Thị Thu Phước, đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi tăng thu nhập mới chỉ giải quyết một phần vấn đề.

“Điều người dân quan tâm là sau khi chính sách được thực hiện, thủ tục có nhanh hơn không, công việc có được giải quyết dứt điểm không, thái độ phục vụ có tốt hơn không. Nếu đãi ngộ tăng nhưng cơ chế đánh giá vẫn bình quân, cào bằng thì khó tạo động lực cho người làm tốt và cũng chưa đủ sức buộc người làm chưa tốt phải thay đổi”, đại biểu Trần Thị Thu Phước cho biết.

Nghị quyết số 30-NQ/TW về xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp là cơ sở quan trọng để tiếp tục đổi mới công tác cán bộ. Theo đại biểu Trần Thị Thu Phước việc cụ thể hóa nghị quyết cần tập trung vào ba hướng:

Trước hết, cần nghiên cứu gắn một phần thu nhập tăng thêm với kết quả công việc có thể đo lường như: Tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn, mức độ hài lòng của người dân và số vụ việc được xử lý dứt điểm tại xã. Các tiêu chí phải rõ ràng, phù hợp với đặc thù từng địa bàn, tránh chạy theo thành tích hoặc tạo thêm thủ tục đánh giá hình thức.

Thứ hai, cần tạo cơ hội phát triển cho người làm tốt. Cán bộ có năng lực, có kết quả thực chất ở cơ sở phải được ưu tiên đào tạo, quy hoạch và bổ nhiệm; đồng thời có cơ chế luân chuyển hai chiều giữa cấp tỉnh và cấp xã. Nếu chỉ yêu cầu cán bộ cơ sở gánh vác thêm nhiệm vụ mà không tạo điều kiện nâng cao năng lực và phát triển nghề nghiệp thì sẽ khó giữ được người giỏi lâu dài.

Thứ ba là trách nhiệm của người đứng đầu. Đại biểu Trần Thị Thu Phước chỉ rõ trên thực tế, khi lãnh đạo Chính phủ trực tiếp xuống địa phương, nhiều vướng mắc được tháo gỡ nhanh chóng. Cách làm này cần được duy trì thành nền nếp ở cấp tỉnh và cấp xã, thông qua quy chế quy định rõ lịch đi cơ sở, nội dung làm việc, thời hạn xử lý và trách nhiệm trả lời từng vấn đề.

"Điều quan trọng không phải là lãnh đạo đã xuống cơ sở bao nhiêu lần mà là sau mỗi lần làm việc, những vướng mắc nào đã được giải quyết và kết quả đến đâu”, đại biểu Trần Thị Thu Phước nhấn mạnh.

Làm rõ tại Hội trường về chính sách tiền lương đối với viên chức thuộc đơn vị sự nghiệp công lập ở cấp xã, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải thông tin cụ thể các nghị định liên quan điều chỉnh chế độ tiền lương đã được Chính phủ ban hành.

Đồng thời Bộ trưởng Nội vụ cho biết, hiện nay, Bộ Nội vụ đang phối hợp với Ban Tổ chức Trung ương tập trung nghiên cứu, xây dựng Đề án tổng thể về tiền lương. Để triển khai đề án này, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 107-KL/TW về hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm trong hệ thống chính trị gắn với xây dựng đội ngũ cán bộ và quản lý biên chế.

“Việc xác định vị trí việc làm và số lượng người làm việc là căn cứ đặc biệt quan trọng để Ban Tổ chức Trung ương và Bộ Nội vụ tham mưu Bộ Chính trị quyết định phân giao biên chế giai đoạn 2027–2031, đồng thời là cơ sở pháp lý, thực tiễn để tham mưu Trung ương quyết định các chính sách tiền lương tiếp theo”, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải thông tin.

Riêng đối với chế độ phụ cấp cho viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, Chính phủ đã giao Bộ Nội vụ nghiên cứu, đề xuất chính sách lương và phụ cấp phù hợp.

Hiện Bộ Nội vụ đang khẩn trương hoàn thiện nội dung nghiên cứu để sớm báo cáo Chính phủ trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định; trong đó tập trung xử lý, khắc phục dứt điểm những bất cập hiện nay giữa chế độ lương, phụ cấp của viên chức đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã so với công chức cấp xã.

Các đại biểu dự phiên họp.

Bảo đảm năng lực thực hiện phân cấp, phân quyền cho chính quyền cấp xã

Trước yêu cầu của việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã được phân cấp, phân quyền ngày càng mạnh. Theo đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm, đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng đây là yêu cầu cần thiết để tăng tính chủ động, giảm khâu trung gian, đưa chính quyền đến gần dân hơn.

Tuy nhiên, đại biểu cũng cho rằng phân cấp, phân quyền chỉ thực sự hiệu quả khi cấp được giao nhiệm vụ có đủ nguồn lực và điều kiện thực hiện. Nếu chỉ chuyển giao thẩm quyền mà không tính đến khả năng thực thi thì chắc chắn sẽ dẫn đến quá tải, lúng túng, ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết công việc.

Từ yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và thực tiễn vận hành của chính quyền cơ sở, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm đề nghị quan tâm một số nội dung để đảm bảo cấp xã thực hiện tốt nhiệm vụ:

Thứ nhất, thực hiện phân cấp theo lộ trình phù hợp với năng lực từng nhóm xã, hoàn thiện cơ chế ủy quyền có điều kiện: Đề nghị tiếp tục rà soát, phân định rõ nhiệm vụ nào phân cấp cho cấp tỉnh, nhiệm vụ thuộc cấp xã, lộ trình thực hiện phân cấp cho cấp xã, chỉ phân cấp khi cấp xã đủ năng lực thực thi, nhất là đối với những công việc đòi hỏi chuyên môn, kỹ thuật cao, nguy cơ rủi ro lớn.

Đồng thời, hoàn thiện cơ chế để cấp tỉnh ủy quyền cho cấp xã thực hiện những nhiệm vụ phù hợp với nguồn lực, khả năng hoàn thành. Ủy quyền có điều kiện sẽ tạo sự linh hoạt, phát huy tính chủ động của cơ sở, khắc phục tình trạng năng lực thực thi không đồng đều ở cấp xã, mà không làm phát sinh thêm tầng nấc, thủ tục.

Thứ hai, phân cấp, phân quyền phải đi đôi với bảo đảm đầy đủ nguồn lực: Đề nghị cần tiếp tục rà soát cụ thể từng nhiệm vụ được phân cấp, xác định rõ yêu cầu về kinh phí, nhân lực, cơ sở vật chất, dữ liệu và quy trình phối hợp; đồng thời làm rõ trách nhiệm của cơ quan chuyển giao trong hướng dẫn, hỗ trợ và kiểm tra thực hiện. Không để cấp xã phải tự xoay xở đối với những nhiệm vụ vượt quá khả năng và nguồn lực được giao.

Thứ ba, tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy và bố trí biên chế cấp xã phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và đặc thù từng địa bàn: Đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát chức năng, nhiệm vụ, thiết kế tổ chức các phòng chuyên môn khoa học, rõ trách nhiệm, giảm đầu mối phối hợp, bảo đảm hoạt động hiệu lực, hiệu quả, thông suốt, hạn chế chồng chéo. Đồng thời rà soát khối lượng công việc làm cơ sở bố trí biên chế phù hợp với mức độ phân cấp và đặc điểm địa bàn, quan tâm hơn đến các xã miền núi, biên giới, hải đảo.

Thứ tư, bảo đảm điều kiện chuyển đổi số thực chất ở cấp cơ sở: Đề nghị Chính phủ tiếp tục ưu tiên khắc phục vùng lõm sóng, nâng cao chất lượng đường truyền, bảo đảm cấp điện ổn định; trang bị thiết bị cần thiết, bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ cơ sở và có giải pháp hỗ trợ người dân.

“Kết luận số 106-KL/TW Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV đặt ra yêu cầu: rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định về phân cấp, phân quyền, nhất là cấp xã, bảo đảm thẩm quyền đi đôi với nguồn lực và trách nhiệm. Tôi đề nghị phân cấp, phân quyền cho cấp xã phải có lộ trình phù hợp, thực chất, gắn với phân bổ nguồn lực và trách nhiệm. Đây là điều kiện quan trọng để chính quyền địa phương hai cấp vận hành thông suốt, hiệu lực, hiệu quả và bền vững để chúng ta thực hiện thắng lợi các mục tiêu đã đề ra”, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm nhấn mạnh.

Giải trình nội dung liên quan đến vấn đề phân cấp, phân quyền và giao nguồn lực để thực hiện, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải nêu rõ một số kết quả thực hiện nhiệm vụ phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương. Cụ thể, trong giai đoạn từ ngày 1/6/2025 đến ngày 31/8/2025 cho thấy, có 949 nhiệm vụ đã được phân cấp, phân quyền tại các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành.

Sau 1 năm triển khai sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền địa phương hai cấp, đánh giá chung cho thấy hoạt động của bộ máy cơ bản diễn ra thông suốt, ổn định; nhiều khó khăn, vướng mắc phát sinh đã được kịp thời tháo gỡ.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cũng thẳng thắn nêu rõ, chất lượng hoạt động giữa các địa phương vẫn chưa thực sự đồng đều. Từ thực tiễn này, Bộ Nội vụ được giao nhiệm vụ tiếp tục rà soát, đánh giá toàn diện các nhiệm vụ đã phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền cho địa phương, đặc biệt là ở cấp xã.

Nhằm triển khai nhiệm vụ này, Bộ Nội vụ đã có Văn bản số 11837 ngày 17/10 gửi các bộ, ngành, địa phương đề nghị phối hợp rà soát, đánh giá tổng thể. Trên cơ sở báo cáo của các cơ quan, đơn vị, Bộ Nội vụ sẽ phối hợp với các địa phương nhằm tiếp tục đánh giá sự phù hợp với các nội dung đã được phân cấp, phân quyền, đảm bảo khả năng thực hiện và điều kiện cần thiết để thực hiện phương châm: Phân cấp, phân quyền phải gắn với nhân lực, kinh phí, dữ liệu, hạ tầng số, hướng dẫn chuyên môn, công cụ thực thi và cơ chế hậu kiểm.