Khi vi phạm bản quyền không còn là chuyện nhỏ

Thế Huy Phạm
Hàng loạt vụ xâm phạm quyền tác giả vừa bị khởi tố không chỉ là hồi chuông cảnh báo đối với giới làm nội dung, mà còn cho thấy Việt Nam đang bước vào giai đoạn thay đổi mạnh mẽ trong nhận thức về bản quyền.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Khi vi phạm bản quyền không còn là chuyện nhỏ
Vấn đề bản quyền ngày càng trở nên phức tạp đòi hỏi phải liên tục nâng cao nhận thức của các chủ sở hữu quyền cũng như công chúng. (Ảnh minh họa: Hanoimoi)

“Xài chùa” trở thành một thói quen

Trong nhiều năm, internet tại Việt Nam phát triển với tốc độ rất nhanh. Chỉ cần vài cú nhấp chuột, người dùng có thể nghe nhạc miễn phí, xem phim miễn phí, tải sách miễn phí hay theo dõi các sự kiện thể thao phát lậu ở khắp nơi. Điều đáng nói là phần đông người sử dụng gần như không cảm thấy áy náy trước điều đó. Không ít người xem chuyện “xài ké” nội dung của người khác như một thói quen bình thường, thậm chí còn coi đó là sự tiện lợi hiển nhiên của môi trường mạng.

Một bài hát vừa phát hành đã lập tức bị đăng lại trên hàng chục nền tảng khác nhau. Một bộ phim còn đang chiếu rạp thì chỉ vài ngày sau đã xuất hiện trên các website lậu với chất lượng ngày càng tinh vi. Những cuốn sách mới xuất bản nhanh chóng bị scan, chia sẻ công khai trong các hội nhóm. Các trận bóng đá lớn bị phát sóng trái phép mà người xem vẫn vô tư tụ tập theo dõi như thể không có gì sai. Đáng lo hơn, nhiều người không còn nhận ra đây là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Khi sự dễ dãi kéo dài quá lâu, cái sai dần trở thành điều quen thuộc.

Tình trạng xâm phạm bản quyền trong lĩnh vực âm nhạc và nội dung số thực tế đã kéo dài nhiều năm nhưng từng có thời gian không được nhìn nhận đúng mức. Sự phát triển quá nhanh của internet cùng thói quen sử dụng nội dung miễn phí khiến nhiều người mặc nhiên cho rằng cứ xuất hiện trên mạng thì có thể thoải mái dùng lại, chia sẻ hay khai thác mà không cần xin phép.

"Từ chỗ bị xem nhẹ, bị coi như 'chuyện thường trên mạng', hành vi đánh cắp chất xám giờ đây đã phải trả giá bằng trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc hơn. Nhưng phía sau những vụ xử lý ấy còn là một câu hỏi lớn, đó là bao giờ chúng ta mới thật sự chấm dứt được 'văn hóa xài chùa' đã tồn tại quá lâu trên không gian số?".

Không ít mô hình kinh doanh nội dung số cũng lớn lên từ “vùng xám” đó. Từ việc cover ca khúc, cắt ghép bản ghi, đăng lại video cho đến khai thác nhạc trên các nền tảng như YouTube, TikTok hay Facebook, nhiều hoạt động vẫn diễn ra mà chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bản quyền. Ranh giới giữa việc “dùng cho vui”, “mượn tạm” với hành vi khai thác thương mại vì thế ngày càng trở nên mong manh.

Tuy nhiên, những động thái xử lý mạnh tay gần đây cho thấy câu chuyện bản quyền đang bước sang một giai đoạn khác. Nếu trước đây, việc sử dụng nhạc nền không xin phép hay tổ chức biểu diễn cover trái phép diễn ra khá phổ biến và khó xử lý triệt để, thì nay khoảng “xám” ấy đang dần bị thu hẹp.

Có một thực tế rất đáng suy nghĩ, chúng ta sẵn sàng phản ứng gay gắt nếu ai đó lấy cắp chiếc xe, chiếc điện thoại hay món đồ có giá trị vật chất của mình. Nhưng với âm nhạc, phim ảnh, sách vở hay các sản phẩm sáng tạo, nhiều người lại nghĩ rằng “chép một chút cũng không sao”. Điều đó cho thấy xã hội đôi khi vẫn chưa nhìn nhận chất xám như một loại tài sản đúng nghĩa.

Trong khi đó, để tạo ra một ca khúc hay, một bộ phim tử tế hay một cuốn sách có giá trị, người làm nghề phải đánh đổi bằng thời gian, tiền bạc, công sức và cả tuổi trẻ. Có những nghệ sĩ mất nhiều năm để hoàn thành một tác phẩm, nhưng chỉ sau vài giờ phát hành, sản phẩm ấy đã bị sao chép tràn lan mà gần như không thể kiểm soát.

Khi nội dung bị đánh cắp một cách công khai, người thiệt thòi nhất luôn là người sáng tạo chân chính. Nguy hiểm hơn, vi phạm bản quyền trong thời đại số giờ đây không còn là những hành vi nhỏ lẻ, tự phát. Đằng sau các website phim lậu, nền tảng nghe nhạc trái phép hay các hệ thống phát sóng không bản quyền, nhiều người lợi dụng từ đó để kiếm tiền từ quảng cáo, từ lượng truy cập khổng lồ và từ chính công sức lao động của người khác. Nói cách khác, có những người đang làm giàu bằng việc ăn cắp chất xám.

Điều đáng buồn là mô hình ấy từng tồn tại khá lâu mà chưa bị nhìn nhận đủ nghiêm trọng. Một phần bởi việc xử lý bản quyền trên môi trường số vốn rất khó khăn. Nhưng phần khác cũng vì xã hội chưa thật sự xem trọng quyền sở hữu trí tuệ. Nhiều người vẫn nghĩ nội dung trên mạng là thứ “miễn phí”. Họ quen với việc xem không trả tiền, nghe không cần mua bản quyền và chia sẻ vô điều kiện. Tâm lý ấy khiến thị trường sáng tạo trở nên méo mó, người làm nội dung tử tế chật vật tồn tại, còn những kẻ sao chép lại dễ dàng thu lợi.

Nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài, điều mất đi không chỉ là doanh thu của nghệ sĩ hay nhà sản xuất. Điều nguy hiểm hơn là động lực sáng tạo của cả một thế hệ. Bởi sẽ rất khó để người ta tiếp tục đầu tư nghiêm túc cho nghệ thuật, điện ảnh, âm nhạc hay nội dung số nếu thành quả lao động có thể bị lấy cắp quá dễ dàng.

Khi vi phạm bản quyền không còn là chuyện nhỏ
“Xài chùa” trở thành một thói quen của không ít người. (Nguồn: SGGP)

Thay đổi thói quen để bảo vệ sáng tạo

Nước ta hiện nay đang nói nhiều đến chuyển đổi số, kinh tế số và công nghiệp văn hóa. Nhưng muốn đi xa trên con đường ấy, điều đầu tiên cần xây dựng chính là văn hóa tôn trọng bản quyền. Trong thế giới hiện đại, sức mạnh của một quốc gia không chỉ nằm ở tài nguyên hay lao động giá rẻ, mà còn nằm ở tri thức và khả năng sáng tạo. Những sản phẩm có giá trị nhất của thời đại hôm nay phần lớn đều là sản phẩm trí tuệ như phần mềm, phim ảnh, âm nhạc, công nghệ hay các ý tưởng sáng tạo.

Vì vậy, nếu một thị trường để tình trạng vi phạm bản quyền diễn ra công khai và kéo dài, niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài cũng sẽ suy giảm. Không ai muốn đưa công nghệ, nội dung hay sản phẩm trí tuệ vào nơi mà tài sản của họ có thể bị đánh cắp dễ dàng. Ở góc độ đó, việc các cơ quan chức năng mạnh tay xử lý những vụ xâm phạm quyền tác giả gần đây mang ý nghĩa rất lớn. Nó cho thấy bản quyền không còn là câu chuyện “nhắc nhở cho có”, mà đã trở thành vấn đề cần được bảo vệ bằng pháp luật nghiêm minh.

Có chuyên gia cho rằng, việc đề xuất tái lập các tổ phản ứng nhanh để ngăn chặn và gỡ bỏ nội dung vi phạm trên môi trường mạng cũng là cần thiết. Trong thời đại số, nếu xử lý chậm vài giờ, nội dung vi phạm có thể lan rộng với tốc độ không thể kiểm soát. Muốn bảo vệ người sáng tạo, cơ chế phản ứng cũng phải đủ nhanh và đủ mạnh.

Thật vậy, một xã hội văn minh không thể chỉ dựa vào chế tài để ngăn con người làm sai. Điều quan trọng hơn là thay đổi nhận thức cộng đồng về giá trị của bản quyền. Đó là khi mỗi người hiểu rằng trả tiền cho một bộ phim, mua một cuốn sách hay sử dụng nền tảng âm nhạc có bản quyền là cách tôn trọng lao động sáng tạo. Đó cũng là cách giúp những người làm nghề có thể tiếp tục sống được bằng công việc tử tế của họ.

Đề cập tình trạng mạng xã hội "xào tin", ngang nhiên lấy tin hoặc dùng kỹ thuật biến đổi tin để trộm tin tức của báo chí xảy ra khá phổ biến, ĐBQH Bùi Hoài Sơn cho rằng, cần tăng cường thực thi pháp luật một cách quyết liệt, nhất quán. Công điện 38/CĐ-TTg đã đặt ra yêu cầu tập trung đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tinh thần đó cần được cụ thể hóa trong lĩnh vực báo chí bằng các đợt rà soát, xử lý các website, fanpage, kênh mạng xã hội chuyên sao chép, xào nấu, trục lợi từ tin bài báo chí. Không chỉ xử lý người đăng tải, mà cần xử lý cả chuỗi lợi ích phía sau: quảng cáo, tiếp thị liên kết, trung gian thanh toán, đơn vị vận hành kỹ thuật nếu cố tình tiếp tay.

"Cần buộc các nền tảng số có trách nhiệm cao hơn. Nền tảng không thể chỉ nói rằng nội dung là do người dùng đăng tải. Khi họ có thuật toán phân phối, có cơ chế kiếm tiền, có chính sách quảng cáo, thì họ cũng phải có trách nhiệm trong việc phát hiện, gỡ bỏ, hạn chế lan truyền và ngăn tái phạm đối với nội dung vi phạm bản quyền báo chí. Cần có cơ chế 'thông báo và gỡ bỏ' nhanh hơn, minh bạch hơn, có phản hồi rõ ràng hơn cho cơ quan báo chí", ĐBQH. Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Nhiều người thường nói rằng, một ly cà phê có thể đắt hơn tiền thuê bao xem phim cả tháng, nhưng chúng ta vẫn dễ dàng trả tiền cho ly cà phê hơn là cho nội dung số. Khi xã hội còn xem nhẹ chất xám, “văn hóa xài chùa” sẽ còn tồn tại. Nhưng nếu mỗi người bắt đầu từ những điều rất nhỏ, không xem phim lậu, không mua sách lậu, không nghe nhạc trái phép thì môi trường sáng tạo sẽ dần thay đổi. Sự văn minh trong thời đại số không nằm ở việc chúng ta dùng công nghệ hiện đại đến đâu, mà nằm ở cách chúng ta cư xử với thành quả lao động của người khác.

Văn hóa ngoại giao Hồ Chí Minh – nền tảng cho bản lĩnh và vị thế Việt Nam

Văn hóa ngoại giao Hồ Chí Minh không chỉ là di sản tư tưởng quý báu mà còn là nền tảng giúp Việt Nam giữ ...

Văn hóa ngoại giao Hồ Chí Minh trong thời đại mới

Văn hóa ngoại giao Hồ Chí Minh không chỉ là di sản tư tưởng quý báu mà còn là nền tảng định hình bản sắc ...

Kỳ thi vào lớp 10 và 'gỡ bỏ' áp lực tuổi 15

Giảm áp lực thi lớp 10 là hướng đi phù hợp nhưng không ở khẩu hiệu "bỏ thi”, mà ở việc xây dựng được một ...

Đọc thêm

Khi đám cưới trở thành 'sân chơi' tài trợ thương hiệu

Khi đám cưới trở thành 'sân chơi' tài trợ thương hiệu

Chi phí cưới hỏi ngày càng nặng nề, trong khi các nghi thức truyền thống và áp lực chuẩn bị khiến nhiều cặp đôi trẻ mệt mỏi. Tại Trung Quốc, ...
Ngày hội bóng đá gắn kết cộng đồng người Việt tại Nhật Bản

Ngày hội bóng đá gắn kết cộng đồng người Việt tại Nhật Bản

Hơn 3.000 cầu thủ tham gia hệ thống giải đấu khu vực, 24 đội bóng xuất sắc tranh tài tại vòng chung kết toàn quốc FAVIJA CHAMPIONS CUP 2026.
Giá vàng hôm nay 23/11/2026 có thể giảm thêm 300 USD/ounce, nhà đầu tư chưa nên vội mua vào

Giá vàng hôm nay 23/11/2026 có thể giảm thêm 300 USD/ounce, nhà đầu tư chưa nên vội mua vào

Giá vàng hôm nay 23/11/2026 lao dốc về ngưỡng 3.500 USD/ounce, khiến nhà đầu tư giữ tâm lý bi quan.
Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cao điểm cho Năm APEC 2027, với sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương và sự vào cuộc quyết liệt ...
Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Ngày 21/11, Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ và Canada sẽ sớm đạt được một thỏa thuận thương mại.
Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Thông tin dự báo thời tiết các khu vực trong đêm hôm nay và ngày mai (23/11) từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.
Phó Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Giang dự Ngày hội Đại đoàn kết tại Thái Nguyên

Phó Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Giang dự Ngày hội Đại đoàn kết tại Thái Nguyên

Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Quốc phòng dự Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, Ngày Văn hóa Việt Nam.
Năm nước châu Âu bắt tay Rwanda lập trung tâm hồi hương đầu tiên ngoài lục địa

Năm nước châu Âu bắt tay Rwanda lập trung tâm hồi hương đầu tiên ngoài lục địa

Năm quốc gia châu Âu và Rwanda đang xúc tiến mô hình trung tâm hồi hương mới, hướng tới chuyển người xin tị nạn bị từ chối từ năm 2027.
Bốn nước thúc giục Israel mở đường viện trợ giữa khủng hoảng mưa lũ ở Gaza

Bốn nước thúc giục Israel mở đường viện trợ giữa khủng hoảng mưa lũ ở Gaza

Australia, Canada, Italy và Anh kêu gọi Israel khẩn trương mở đường viện trợ vào Gaza, khi mưa lũ khiến hàng chục nghìn lều bạt hư hại trước mùa Đông.
Phê duyệt Đề án giáo dục quyền con người trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc

Phê duyệt Đề án giáo dục quyền con người trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc

Phê duyệt Đề án giáo dục quyền con người trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Sudan chìm trong khủng hoảng nhân đạo, thiếu hụt viện trợ tăng thêm thảm cảnh

Sudan chìm trong khủng hoảng nhân đạo, thiếu hụt viện trợ tăng thêm thảm cảnh

Tình trạng cắt giảm viện trợ đang làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng lương thực tại Sudan.
LHQ thúc giục mở toàn bộ cửa khẩu Gaza giữa khủng hoảng nhân đạo

LHQ thúc giục mở toàn bộ cửa khẩu Gaza giữa khủng hoảng nhân đạo

Ngày 11/11, LHQ kêu gọi mở toàn bộ cửa khẩu vào Dải Gaza để đẩy nhanh hoạt động cứu trợ, trong bối cảnh mưa lũ làm trầm trọng thêm khủng hoảng nhân đạo.
Lấy nhu cầu và sự tự chủ của địa phương làm nền tảng cho phát triển bền vững

Lấy nhu cầu và sự tự chủ của địa phương làm nền tảng cho phát triển bền vững

ActionAid xác định địa phương là chủ thể của bài toán phát triển, tổ chức đóng vai trò kết nối nguồn lực và đồng hành tìm giải pháp phù hợp.
Mở những cánh cửa để trẻ em gái chạm tới ước mơ

Mở những cánh cửa để trẻ em gái chạm tới ước mơ

Từ những rào cản với trẻ em gái đến cách mở rộng cơ hội, Plan International thúc đẩy tiếng nói và sự tham gia của thế hệ trẻ trong định hình tương lai.
Morocco-EU: Tìm lời giải bền vững cho bài toán di cư

Morocco-EU: Tìm lời giải bền vững cho bài toán di cư

Morocco và EU đang định hình lại quan hệ về vấn đề di cư, chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu nhằm xử lý khủng hoảng sang một quan hệ đối tác chiến lược rộng ...
Quyền công dân trong thế giới đầy chia rẽ

Quyền công dân trong thế giới đầy chia rẽ

Trong hơn một thế kỷ qua, quyền công dân (citizenship) là một trong những nền tảng của trật tự quốc tế.
Gắn luật pháp với thi hành: Đưa pháp luật vào dòng chảy kinh tế, đầu tư và đất đai

Gắn luật pháp với thi hành: Đưa pháp luật vào dòng chảy kinh tế, đầu tư và đất đai

Đột phá lập pháp chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành những thay đổi trong đời sống.
Việt Nam - Nhân tố thúc đẩy tiến bộ quyền con người

Việt Nam - Nhân tố thúc đẩy tiến bộ quyền con người

Thời đại biến động đòi hỏi Việt Nam phải bản lĩnh, tỉnh táo, quyết tâm hơn trên con đường xây dựng kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Toàn quyền thứ 31 của Canada, là ai?

Toàn quyền thứ 31 của Canada, là ai?

Thủ tướng Mark Carney vừa bổ nhiệm bà Louise Arbour - một luật sư song ngữ và cựu Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc - làm Toàn quyền thứ 31 của Canada.
Anh: Giải pháp mở cánh cửa hòa nhập cho người yếu thế

Anh: Giải pháp mở cánh cửa hòa nhập cho người yếu thế

Trong bối cảnh xã hội số phát triển nhanh, việc thiếu kết nối kỹ thuật số có thể đẩy những nhóm yếu thế ở Anh vào sự cô lập và mất cơ hội hòa nhập.
Những nội dung cơ bản của Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài

Những nội dung cơ bản của Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài

Lấy con người làm trung tâm, coi văn hóa, tri thức, sáng tạo và trách nhiệm quốc tế là nền tảng cốt lõi để xây dựng hình ảnh Việt Nam hiện đại, nhân văn...
Những 'bóng hồng' Việt Nam bảo vệ thành công danh hiệu vô địch bi sắt nữ thế giới

Những 'bóng hồng' Việt Nam bảo vệ thành công danh hiệu vô địch bi sắt nữ thế giới

Ngày 12/10, Đội tuyển nữ Việt Nam đã bảo vệ thành công danh hiệu vô địch bi sắt nữ thế giới sau chiến thắng áp đảo trước Thái Lan tại Pháp.
Các hoạt động tôn vinh phẩm giá và nâng cao đời sống người cao tuổi tại Iran

Các hoạt động tôn vinh phẩm giá và nâng cao đời sống người cao tuổi tại Iran

Từ 30/9-6/10, Iran tổ chức Tuần lễ Người cao tuổi quốc gia nhằm khuyến khích sự tham gia xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống cho thế hệ cao niên.
Đầu tư vào bình đẳng giới 'sinh lời' lớn cho nền kinh tế toàn cầu

Đầu tư vào bình đẳng giới 'sinh lời' lớn cho nền kinh tế toàn cầu

Thu hẹp khoảng cách giới có thể giúp hàng trăm triệu phụ nữ và trẻ em gái, đồng thời đóng góp thêm khoảng 1.500 tỷ USD GDP toàn cầu vào năm 2030.
Phiên bản di động