Luật Đất đai sửa đổi năm 2024: Một bước tiến đến công bằng xã hội

TS. Nguyễn Văn Đáng
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Bảo vệ lợi ích chính đáng của số đông người sử dụng đất chính là điểm nổi bật trong Luật Đất đai 2024.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Luật Đất đai sửa đổi năm 2024: một bước tiến đến công bằng xã hội
Theo TS. Nguyễn Văn Đáng, Luật Đất đai sửa đổi năm 2024 là một bước tiến đến công bằng xã hội.

Điểm nóng đất đai

Ngày 4/5/2022, phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 5, khoá XIII, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chỉ ra một thực tế không mong muốn ở nước ta trong thời gian gần đây: “Nhiều người giàu lên nhờ đất, nhưng cũng có không ít người nghèo đi vì đất, thậm chí bị đi tù cũng vì đất, mất cả tình nghĩa cha con, anh em vì đất... Không phải ngẫu nhiên mà trong thời gian qua có tới hơn 70% số vụ tố cáo, khiếu nại thuộc về lĩnh vực đất đai”.

Quả vậy, giá trị của đất đai ở nước ta gia tăng nhanh chóng trong ba thập kỷ gần đây đã làm xuất hiện những cơn “sốt đất”, hiện tượng “nhà nhà đi buôn đất, người người đi buôn đất”. Từ thành thị tới nông thôn, chỉ cần quan sát ngẫu nhiên cũng thấy số người giàu lên nhờ đất ngày càng nhiều. Đầu tư và kinh doanh đất đai trở thành hoạt động “nóng”, có tác động sâu rộng, cả tích cực và tiêu cực đến nền kinh tế nước ta.

Những cơn sốt đất bất thường, những người liên quan bị xử lý vì vi phạm trong quản lý đất đai, hay những tranh chấp, căng thẳng xã hội liên quan đến đất đai là những biểu hiện khác nhau của các “điểm nóng đất đai”. Hẳn nhiên, một cộng đồng hay một quốc gia sẽ không thể ổn định và đi tới thịnh vượng nếu các điểm nóng đất đai vẫn tiếp tục gia tăng. Cũng có nghĩa, để hướng đến sự thịnh vượng bền vững thì tất yếu chúng ta phải thực hiện những điều chỉnh chính sách nhằm từng bước giảm thiểu các điểm nóng đất đai nêu trên.

Các điểm nóng đất đai, với nhiều hình thức và mức độ khác nhau là một hiện tượng phổ biến tại các nền kinh tế - xã hội đang chuyển đổi. Nguyên nhân dẫn đến các điểm nóng đất đai có thể bắt nguồn từ nhiều yếu tố, đáng chú ý nhất là giá trị, ý nghĩa tinh thần đặc biệt của mỗi mảnh đất, sự chưa hoàn thiện của thể chế đất đai, những bất cập về quyền và cơ hội tiếp cận và sử dụng đất.

Tuy nhiên, trên bình diện toàn cầu, các nhà nghiên cứu đã chỉ ra một yếu tố then chốt bậc nhất có thể khiến các điểm nóng đất đai xuất hiện và gia tăng là cơ chế và biện pháp phân phối lợi ích liên quan đến đất đai. Việc bảo đảm các quyền cá nhân liên quan đến đất đai, bình đẳng về cơ hội tiếp cận đất đai sẽ chưa đủ nếu hệ thống chính sách còn coi nhẹ việc phân phối công bằng những lợi ích từ đất đai.

Ở nước ta, bảo đảm lợi ích thỏa đáng cho các chủ thể đất đai cũng được xác định là một định hướng chính sách quan trọng nhằm giảm bớt các tình huống tranh chấp đất đai, có thể dẫn tới căng thẳng xã hội. Nghị quyết 18-NQ/TW về quản lý và sử dụng đất, ban hành tháng 6/2022, đã nêu ra những bất cập về chính sách và thể chế đất đai, không chỉ khiến cho nguồn lực đất đai chưa được phát huy hiệu quả, mà còn ảnh hưởng đến sinh kế của người dân.

Cũng vì thế, Nghị quyết 18-NQ/TW/2022 tiếp tục khẳng định chế độ sở hữu toàn dân với đất đai ở nước ta và nêu rõ quan điểm: “quản lý và sử dụng đất phải bảo đảm lợi ích chung của toàn dân”. So với Nghị quyết 19-NQ/TW ban hành năm 2012 thì Nghị quyết 18-NQ/TW/2022 đã coi trọng hơn nhu cầu bảo đảm lợi ích thỏa đáng cho các bên liên quan đến đất đai khi sử dụng cụm từ “hài hòa lợi ích” và “công bằng xã hội” với tần suất nhiều hơn.

Coi trọng “hài hòa lợi ích” có nghĩa là chính sách đất đai phải cân bằng được các lợi ích chính đáng, bảo đảm lợi ích thỏa đáng cho các bên liên quan, cụ thể là Nhà nước – Nhà đầu tư – Người dân. Lợi ích hài hòa có nghĩa là tốc độ tăng trưởng kinh tế không thể bị đánh đổi bởi những thiệt thòi của doanh nghiệp hay người dân. Sự thịnh vượng của nhóm xã hội này không thể phải trả giá bằng những khó khăn về sinh kế, thậm chí là tình trạng nghèo đi của nhóm xã hội khác.

Bước tiến công bằng xã hội

Đề cao “công bằng xã hội" tức là nhấn mạnh đến việc chia sẻ trách nhiệm và thụ hưởng lợi ích từ đất đai. Theo đó, bên cạnh mục tiêu tạo thuận lợi cho các nhà đầu tư nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chính sách đất đai cũng cần coi trọng việc bảo đảm lợi ích cho các nhóm yếu thế nhất. Cũng có nghĩa, các chính sách đất đai không thể trở thành tác nhân tạo ra khoảng cách giàu – nghèo thái quá, thúc đẩy sự gia tăng bất bình về thu nhập và mức sống giữa các nhóm xã hội.

Luật Đất đai sửa đổi được Quốc Hội thông qua trong tháng 1/2024 đã cho thấy nhiều điểm mới, thể hiện nỗ lực thúc đẩy công bằng xã hội trong lĩnh vực đất đai ở nước ta. Những vấn đề quan trọng, được dư luận quan tâm là khả năng phòng, chống tình trạng đầu cơ, nâng khống giá đất, đặc biệt là những tình huống Nhà nước có thể thu hồi đất, bảng giá đất và cách tính giá trị của diện tích đất bị thu hồi và đền bù.

Theo Luật Đất đai 2024, chính sách thu hồi đất sẽ được thực hiện chặt chẽ hơn. Điều 79 đã quy định 32 trường hợp thật cần thiết mà Nhà nước có thể thu hồi đất để triển khai các dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích công cộng. Trình tự, thủ tục thu hồi đất cũng hoàn thiện hơn, qua đó có thể gia tăng tính khách quan, công bằng, công khai, minh bạch cho các quyết định liên quan đến đất đai của chính quyền.

Thu hồi đất để phục vụ các mục đích phát triển kinh doanh, thương mại luôn tiềm ẩn nguy cơ lạm quyền, lợi dụng chính sách, gây ra bất bình trong các nhóm xã hội bị ảnh hưởng. Luật Đất đai sửa đổi năm 2024 vẫn cho phép Nhà nước có thể thu hồi đất để triển khai các dự án nhà ở thương mại, dự án hỗn hợp nhà ở và kinh doanh thương mại, dịch vụ. Tuy nhiên, để có thể được thu hồi đất, các dự án nêu trên cần phải phục vụ mục đích đầu tư xây dựng khu đô thị, với công năng phục vụ hỗn hợp.

Một bước tiến nữa của Luật Đất đai sửa đổi năm 2024 là các quy định mới, hợp lý hơn với bảng giá đất. Trước đây, bảng giá đất tại các địa phương có giá trị áp dụng trong 5 năm, được cho là không bám sát diễn biến thực tế, dẫn đến những phức tạp khi áp dụng và thiệt thòi cho người sử dụng đất mỗi khi nhận đền bù.

Luật Đất đai 2024 đã quy định các bảng giá đất sẽ được công bố hàng năm và có thể được điều chỉnh ngay trong mỗi năm hoặc theo từng năm. Cùng với đó, việc tính giá đất có thể được áp dụng các phương pháp so sánh, thu thập, thặng dư, cùng hệ số điều chỉnh giá đất. Những điều chỉnh này đã cho thấy rõ quan điểm bảo vệ lợi ích chính đáng của người dân khi có đất bị thu hồi.

Quá trình sửa đổi và những điều chỉnh chính sách thể hiện trong Luật Đất đai 2024 cho thấy sự cầu thị, lắng nghe, và nhìn thẳng vào các vấn đề nổi cộm từ thực tế của các nhà hoạch định chính sách. Vì thế, Luật Đất đai sửa đổi năm 2024 được kỳ vọng sẽ dung hòa tốt hơn các lợi ích chính đáng liên quan đến đất đai.

Những quy định mới nhằm giảm thiểu nguy cơ lạm dụng chính sách thu hồi đất, áp dụng máy móc các mức giá đền bù không sát thực tế giá trị thị trường của diện tích đất bị thu hồi, qua đó bảo vệ lợi ích chính đáng của số đông người sử dụng đất chính là điểm nổi bật trong Luật Đất đai 2024. Những nỗ lực chính sách nêu trên, nếu được thực hiện tốt, sẽ là một bước tiến về thực hiện công bằng xã hội trong lĩnh vực quản lý đất đai, qua đó góp phần then chốt vào khả năng giảm thiểu các điểm nóng đất đai ở nước ta trong thời gian tới.

TS. Nguyễn Sĩ Dũng: Ngoại giao kinh tế đã giành được sự chú ý và ghi nhận của công chúng

TS. Nguyễn Sĩ Dũng: Ngoại giao kinh tế đã giành được sự chú ý và ghi nhận của công chúng

Có lẽ, thành tựu nổi bật nhất của Việt Nam trong năm 2023 là về ngoại giao. Chưa có năm nào hoạt động ngoại giao ...

TS. Cù Văn Trung: Việt Nam chú trọng các chính sách an sinh xã hội

TS. Cù Văn Trung: Việt Nam chú trọng các chính sách an sinh xã hội

TS. Cù Văn Trung, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Công ty Cổ phần Tư vấn và đào tạo giáo dục, cho rằng, chính sách ...

Gen Z dễ rơi vào cái bẫy 'người vô dụng' nếu không nỗ lực học hỏi

Gen Z dễ rơi vào cái bẫy 'người vô dụng' nếu không nỗ lực học hỏi

Công nghệ bùng nổ, nếu không chịu nỗ lực học hỏi thì các bạn Gen Z dễ rơi vào cái bẫy trở thành "người vô ...

Giáo dục cần tạo ra những con người thích ứng và cạnh tranh thành công trong thời đại mới

Giáo dục cần tạo ra những con người thích ứng và cạnh tranh thành công trong thời đại mới

Nền giáo dục cần tạo ra những con người thích ứng, "đứng vững" và cạnh tranh thành công trong thời đại mới.

Đọc thêm

Thượng đỉnh Trung-Nhật Hàn: Bắc Kinh nhấn mạnh những điều 'vững như bàn thạch', Seoul và Tokyo không ngại 'xoáy' vấn đề gai góc

Thượng đỉnh Trung-Nhật Hàn: Bắc Kinh nhấn mạnh những điều 'vững như bàn thạch', Seoul và Tokyo không ngại 'xoáy' vấn đề gai góc

Tại Thượng đỉnh Trung-Nhật-Hàn, Bắc Kinh nhấn mạnh sứ mệnh bảo vệ hòa bình tại khu vực của ba nước là không thay đổi và kêu gọi hợp tác.
Dự show thời trang NTK Đỗ Long, Lý Nhã Kỳ chia sẻ lý do không dự LHP Cannes 2024

Dự show thời trang NTK Đỗ Long, Lý Nhã Kỳ chia sẻ lý do không dự LHP Cannes 2024

Ngày 26/5, diễn viên Lý Nhã Kỳ gây chú ý khi đeo trang sức đính kim cương trị giá khoảng 2 tỷ đồng dự show thời trang của nhà thiết ...
Lùm xùm học sinh lớp 1 không được ăn liên hoan: Bộ GD&ĐT xác minh thông tin

Lùm xùm học sinh lớp 1 không được ăn liên hoan: Bộ GD&ĐT xác minh thông tin

Đại diện Bộ GD&ĐT cho biết đang xác minh thông tin học sinh lớp 1 không được ăn liên hoan do mẹ không đóng quỹ gây xôn xao dư luận.
Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn sắp thăm chính thức Hàn Quốc

Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn sắp thăm chính thức Hàn Quốc

Nhận lời mời của Bộ trưởng Ngoại giao Hàn Quốc Cho Tae Yul, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn sẽ thăm chính thức Hàn Quốc từ ngày 30/5 - ...
Tổng thống Tunisia bổ nhiệm nhiều thành viên mới trong Chính phủ

Tổng thống Tunisia bổ nhiệm nhiều thành viên mới trong Chính phủ

Tổng thống Tunisia Kais Saied mới đây đã công bố tiến hành cải tổ một phần nội các liên quan đến Bộ Nội vụ và Bộ Các vấn đề xã ...
WHO công bố cơ chế tài chính mới

WHO công bố cơ chế tài chính mới

Ngày 26/5, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công bố cơ chế tài chính mới nhằm huy động 7 tỷ USD để triển khai các dự án nhanh chóng ...
Lùm xùm học sinh lớp 1 không được ăn liên hoan: Bộ GD&ĐT xác minh thông tin

Lùm xùm học sinh lớp 1 không được ăn liên hoan: Bộ GD&ĐT xác minh thông tin

Đại diện Bộ GD&ĐT cho biết đang xác minh thông tin học sinh lớp 1 không được ăn liên hoan do mẹ không đóng quỹ gây xôn xao dư luận.
Trò chơi trang trại quả óc chó và 'chìa khóa' cho tương lai?

Trò chơi trang trại quả óc chó và 'chìa khóa' cho tương lai?

Theo SCMP, việc trang bị cho trẻ em nông thôn chưa được tiếp cận đầy đủ những kỹ năng cơ bản được coi là động thái chiến lược dài hạn có thể mang lại lợi ...
Sở GD&ĐT TP. Hồ Chí Minh hướng dẫn cách đăng ký tuyển sinh đầu cấp

Sở GD&ĐT TP. Hồ Chí Minh hướng dẫn cách đăng ký tuyển sinh đầu cấp

Từ ngày 25/5, cổng đăng ký tuyển sinh đầu cấp đã được Sở GD&ĐT TP. Hồ Chí Minh mở tại địa chỉ https://tuyensinhdaucap.hcm.edu.vn.
Hướng nghiệp trong giáo dục: Những việc cần làm ngay

Hướng nghiệp trong giáo dục: Những việc cần làm ngay

Báo TG&VN chia sẻ góc nhìn của hai chuyên gia giáo dục để cùng tìm ra cánh cửa cho câu chuyện hướng nghiệp.
Cập nhật lịch thi tốt nghiệp THPT 2024 mới nhất, những mốc thời gian cần lưu ý

Cập nhật lịch thi tốt nghiệp THPT 2024 mới nhất, những mốc thời gian cần lưu ý

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2024 được tổ chức vào các ngày 26, 27, 28 và 29/6/2024. Dưới đây là những mốc thời gian cần lưu ý.
Việt Nam luôn coi công nghệ là yếu tố then chốt để thúc đẩy phát triển giáo dục

Việt Nam luôn coi công nghệ là yếu tố then chốt để thúc đẩy phát triển giáo dục

Công nghệ mở ra những cánh cửa mới, mang lại cơ hội to lớn để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập.
Mexico dự báo những cơn mưa dữ dội, gió lốc sau đợt nắng nóng kỷ lục

Mexico dự báo những cơn mưa dữ dội, gió lốc sau đợt nắng nóng kỷ lục

Sau 3 đợt nắng nóng gay gắt tại hàng chục bang của Mexico, dự báo khu vực miền Trung nước này sẽ có những cơn mưa xối xả, mưa đá và gió lốc.
Chiến dịch gây quỹ hỗ trợ giáo dục cho con em cán bộ kiểm lâm Vườn quốc gia Chư Yang Sin

Chiến dịch gây quỹ hỗ trợ giáo dục cho con em cán bộ kiểm lâm Vườn quốc gia Chư Yang Sin

Trung tâm Hành động vì Động vật Hoang dã Việt Nam (WildAct) chính thức phát động chiến dịch gây quỹ trao tặng học bổng cho con em các cán bộ kiểm lâm.
Quy định về việc bổ nhiệm, miễn nhiệm chức vụ đối với sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

Quy định về việc bổ nhiệm, miễn nhiệm chức vụ đối với sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

Cho tôi hỏi việc bổ nhiệm, miễn nhiệm chức vụ đối với sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam được quy định như thế nào? - Độc giả Quang Minh (Long An)
Cải cách tiền lương từ ngày 1/7/2024 đối với doanh nghiệp

Cải cách tiền lương từ ngày 1/7/2024 đối với doanh nghiệp

Xin cho tôi hỏi cải cách tiền lương từ ngày 1/7/2024 có ảnh hưởng đến doanh nghiệp không? - Độc giả Thu Dung (Bình Định)
Tốc độ tối đa của các loại xe khi tham gia giao thông năm 2024

Tốc độ tối đa của các loại xe khi tham gia giao thông năm 2024

Khi tham gia giao thông thì người điều khiển xe phải tuân thủ quy định về tốc độ tối đa. Dưới đây là tốc độ tối đa của xe cơ giới khi tham gia giao ...
Tình trạng việc làm ảm đạm, cư dân mạng Trung Quốc sáng tạo nhiều thuật ngữ mới

Tình trạng việc làm ảm đạm, cư dân mạng Trung Quốc sáng tạo nhiều thuật ngữ mới

Cư dân mạng Trung Quốc đã nghĩ ra nhiều cụm từ, thuật ngữ mới để phản ánh những khó khăn mà họ gặp phải trong công việc hay trong quá trình tìm việc.
Liệu pháp tế bào: Đột phá mới trong điều trị bệnh tiểu đường

Liệu pháp tế bào: Đột phá mới trong điều trị bệnh tiểu đường

Người bệnh tiểu đường có thể không cần dùng insulin và bất kỳ loại thuốc nào khác. Lần đầu tiên, báo cáo của một nhóm nhà khoa học và lâm sàng Trung Quốc đã dấy ...
3 triệu chứng cảnh báo gan nhiễm mỡ ở phụ nữ

3 triệu chứng cảnh báo gan nhiễm mỡ ở phụ nữ

Gan nhiễm mỡ có thể chuyển biến thành xơ gan và ung thư gan nếu đi thăm khám sớm thì bệnh hoàn toàn có thể chữa khỏi.
Sức mạnh của 6 loại vitamin đối với gan

Sức mạnh của 6 loại vitamin đối với gan

Dưới đây là một số vitamin và chất bổ sung tốt nhất để giúp cải thiện sức khỏe gan, hỗ trợ chức năng gan.
Giúp trẻ em chống lại tác hại của thuốc lá điện tử

Giúp trẻ em chống lại tác hại của thuốc lá điện tử

Chúng ta phải bảo vệ trẻ em chống lại tác hại của thuốc lá thông thường, thuốc lá điện tử và các sản phẩm thuốc lá mới.
Thức khuya thường xuyên có giảm được cân?

Thức khuya thường xuyên có giảm được cân?

Thức khuya lâu ngày có thể gây rối loạn đồng hồ sinh học, ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất, mất cân bằng hormone...
Chống ô nhiễm không khí giúp giảm tỷ lệ tử vong do bệnh tim ở châu Âu

Chống ô nhiễm không khí giúp giảm tỷ lệ tử vong do bệnh tim ở châu Âu

Số người chết vì bệnh tim mạch ở châu Âu đã giảm đi trông thấy khi các quốc gia mạnh tay giải quyết tình trạng ô nhiễm không khí.
XSMN 27/5, kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 2 ngày 27/5/2024. xổ số hôm nay 27/5/2024. xổ số ngày 27 tháng 5

XSMN 27/5, kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 2 ngày 27/5/2024. xổ số hôm nay 27/5/2024. xổ số ngày 27 tháng 5

XSMN 27/5 - xổ số hôm nay 27/5. Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam 27/5/2024. xổ số miền Nam thứ 2. kết quả xổ số ngày 27 tháng 5. SXMN 27/5
Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam - XSMN 27/5 - SXMN 27/5/2024 - kết quả xổ số hôm nay 27/5

Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam - XSMN 27/5 - SXMN 27/5/2024 - kết quả xổ số hôm nay 27/5

XSMN 27/5 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay 27/5/2023. kết quả xổ số ngày 27 tháng 5. xổ số hôm nay 27/5. SXMN 27/5. XSMN thứ 2
XSMB 27/5, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 2 ngày 27/5/2024. dự đoán XSMB 27/5/2024

XSMB 27/5, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 2 ngày 27/5/2024. dự đoán XSMB 27/5/2024

XSMB 27/5 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 27/5/2024. xổ số hôm nay 27/5. dự đoán xổ số miền Bắc thứ 2. SXMB 27/5. dự đoán XSMB thứ 2
XSHCM 27/5, Trực tiếp kết quả xổ số TP Hồ Chí Minh hôm nay 27/5/2024. KQXSHCM thứ 2

XSHCM 27/5, Trực tiếp kết quả xổ số TP Hồ Chí Minh hôm nay 27/5/2024. KQXSHCM thứ 2

XSHCM 27/5 - Trực tiếp kết quả xổ số TP Hồ Chí Minh hôm nay - XSHCM 27/5/2024. xổ số thành phố. kết quả xổ số Hồ Chí Minh ngày 27 tháng 5
XSDT 27/5, trực tiếp kết quả xổ số Đồng Tháp hôm nay 27/5/2024. KQXSDT thứ 2

XSDT 27/5, trực tiếp kết quả xổ số Đồng Tháp hôm nay 27/5/2024. KQXSDT thứ 2

XSDT 27/5 - Trực tiếp kết quả xổ số Đồng Tháp hôm nay - XSDT 27/5/2024. Ket qua xo so Dong Thap. kết quả xổ số Đồng Tháp ngày 27 tháng 5
XSCM 27/5, trực tiếp kết quả xổ số Cà Mau hôm nay 27/5/2024. KQXSCM thứ 2

XSCM 27/5, trực tiếp kết quả xổ số Cà Mau hôm nay 27/5/2024. KQXSCM thứ 2

XSCM 27/5 - Trực tiếp kết quả xổ số Cà Mau hôm nay - XSCM 27/5/2024. Ket qua xo so Ca Mau. KQXSCM thứ 2. kết quả xổ số Cà Mau ngày 27 tháng 5
Phiên bản di động