Một thoáng văn hoá Mỹ: Lề thói Mỹ

HỮU NGỌC
Qua hàng trăm lần chuyện trò, qua kinh nghiệm quan sát ứng xử của người Mỹ, nghiên cứu và suy nghĩ tổng hợp, ông Gary Althen đã biên soạn cuốn American Ways.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Ông Gary Althen đã biên soạn cuốn American Ways.
Ông Gary Althen đã biên soạn cuốn American Ways.

Ông Gary Althen là chuyên gia lâu năm về sinh viên nước ngoài ở Trường đại học Iowa. Ông có nhiều kinh nghiệm giả thích lề thói Mỹ không những cho sinh viên nước ngoài, mà cả cho người nhập cư và khách đến Hoa Kỳ. Ông đã từng sống ở nước ngoài khá lâu (đặc biệt ở Indonesia và Peru) để so sánh văn hóa Mỹ với văn hóa nước ngoài.

Qua hàng trăm lần chuyện trò, qua kinh nghiệm quan sát ứng xử của người Mỹ, nghiên cứu và suy nghĩ tổng hợp, ông đã biên soạn cuốn American Ways (Intercultural Press, Inc, Yarmouth Maine 1988) - sách hướng dẫn người ngoại quốc đến Hoa Kỳ.

Tác phẩm nhằm phân tích những đặc điểm của cách ứng xử Mỹ, đồng thời gợi ý những ứng xử phù hợp với môi trường xã hội Mỹ và với người Mỹ ở nước ngoài. Dưới đây, xin tóm lược một số đoạn:

Nhiều người Mỹ tự cho mình là cởi mở, thật thà và khá thân thiện. Hỏi họ câu gì, họ trả lời ngay, không có gì để giấu giếm. Họ không hiểu sao người nước khác lại khó hiểu họ. Dĩ nhiên, loại trừ vấn đề ngôn ngữ. Nhưng thực ra đa số người nước ngoài khó hiểu người Mỹ. Ngay cả khi họ giỏi tiếng Anh, họ cũng cảm thấy ít nhiều khó hiểu, không biết người Mỹ suy nghĩ và có tình cảm gì.

Xin đưa ra một ví dụ chứng minh là có thể do không nắm được động cơ tâm lý xã hội mà người ta đánh giá sai về đạo đức người Mỹ: Ông Apdula, người Ai Cập, sang Mỹ học để thi bằng công trình sư. Ông làm quen với kỹ sư Mỹ Wilson, 49 tuổi, có vợ, một con gái 22 tuổi và một con trai 19 tuổi. Gia đình hiếu khách, lâu lâu lại mời ông Apđula đến ăn cơm hoặc giải trí. Bố ông Wilson mất cách đây hai năm.

Một ngày Chủ nhật, gia đình mời ông bạn mới đến thăm người quả phụ đang ở nhà dưỡng lão. Nhà này khá đông người già ở, người thì nằm trong phòng riêng, người thì lặng lẽ ngồi trong phòng chung, có người chơi bài hay xem vô tuyến. Mẹ ông Wilson tuy già và hơi nặng tai nhưng rất minh mẫn và nhanh nhẹn. Ông cho biết là ông cố gắng đến thăm mẹ mỗi tuần một lần, nếu bận công việc có khi hai tuần một lần. Vợ ông thỉnh thoảng cùng đi, con cái bận học nên ít khi đi.

Được biết vậy, ông Apdula ngạc nhiên và bất bình. Sao không để cụ sống với gia đình! Có thể ông Apdula đánh giá ông Wilson như thế này: một người ích kỷ, không tròn đạo hiếu, có thể bà cụ bị bệnh gì cần chăm sóc đặc biệt nên không ở nhà được, điều này chưa chắc đúng! Hoặc giả bà vợ ông là người tai quái. Có một lý do về nếp nghĩ Mỹ mà ông Apdula không ngờ tới: người Mỹ được giáo dục từ nhỏ là phải sống độc lập, không phiền lụy ai. Rất có thể là bà cụ thích ở nhà dưỡng lão hơn vì được tự do hơn, không bị mặc cảm là gánh nặng. Ông Apdula đánh giá sai bạn vì áp dụng tiêu chuẩn gia đình Ai Cập.

Đối với tâm lý một dân tộc, khái quát thật là khó, có khi nguy hiểm. Nhất là đối với Mỹ. Sắc tộc Mỹ rất đa dạng, do số dân nhập cư ngày càng tăng, có đủ loại da: trắng, đen, nâu, vàng, đỏ. Tôn giá cũng đủ loại: Thiên chúa giáo, Tân giáo, Do Thái, đạo Hồi, Phật giáo, vật linh, còn có cả vô thần. Có người học cao, có người còn mù chữ. Các màu sắc chính trị rất đa dạng. Với tính chất phức tạp như vậy, ta cần thấy: dưới một số góc độ nào đó, tất cả các loại người đều giống nhau, hoặc từng nhóm người giống nhau, hoặc mỗi người chỉ giống mình… Một người Mỹ có vẻ không ai giống ai; nhưng nếu đem so một nhóm người Mỹ với một nhóm người Nhật sự giống nhau trong mỗi nhóm nổi lên.

“Tính chất Mỹ” chủ yếu áp dụng cho người Mỹ da trắng thuộc tầng lớp trung lưu, một tầng lớp đã lâu đời từng nắm những vị trí then chốt trong cộng đồng Hoa Kỳ. Họ bao gồm những chính khách, nhà doanh nghiệp, lãnh đạo đại học, nhà khoa học, nhà báo, nhà văn hàng đầu. Có thể nói “văn hóa Mỹ” mang đậm tính chất của tầng lớp trung lưu da trắng.

Những nguyên nhân gì đã thúc đẩy người Mỹ ứng xử theo cách này mà không theo cách kia như người Trung Quốc hay người Tây Ban Nha. Tìm ra nguyên nhân quyết định cho từng trường hợp là điều không thể làm được. Một số nhà nghiên cứu thường đề ra những yếu tố giải thích văn hóa Mỹ như sau: quá trình diễn biến của lịch sử Mỹ trong thế kỷ XIX, ở một xứ mênh mông biên cương mở ra phía Tây; nguồn gốc dân tộc gốc từ những người phản kháng xã hội về những tầng lớp hạ lưu châu Âu; sự phát triển cao của công nghệ; ảnh hưởng Kito giáo và sự suy thoái của ảnh hưởng này; hệ thống kinh tế tư bản chủ nghĩa…

Người Mỹ tự nhìn nhận thế nào về bản thân họ và về văn hóa của họ? Nếu hỏi từng người thì ít người tự nhận là đại diện cho dân tộc Mỹ, vì họ suy nghĩ về họ với tính chất cá nhân. Nhiều người không thích những khái quát về người Mỹ. Nhưng họ lại khái quát rất nhanh về những nhóm cộng đồng ở Mỹ; họ dễ dàng nêu những đắc trưng của người Bắc Mỹ, người Nam Mỹ, người nông thôn và người thành thị, người miền bể và người đất liền, người dân tộc thiểu số, người New York, người California... Bố mẹ, giáo viên, sách học nhà trường, báo chí… đã dần dần tạo ra quan niệm của người Mỹ về người nước ngoài, do đó tự nhiên họ nhận thức bản thân họ.

“Người Mỹ thường tin đất nước họ là một nước thượng đẳng, rất có thể là nước “vĩ đại” nhất thế giới. Tin là đất nước mình hơn, dĩ nhiên người Mỹ nhiều khi coi những nước khác kém… Khách nước ngoài nhiều khi thấy người Mỹ nói chung trịch thượng, coi họ ít (hoặc nhiều) như trẻ con, ít từng trải và có thể là thông minh hạn chế.

Người ta lưu ý rất đúng cho khách nước ngoài nhớ là người Mỹ đối xử với họ như những con người loại kém không phải do ác ý hay do cố tình. Họ ứng xử như vậy vì họ được dạy dỗ hành động như vậy”. Cũng có ngoại lệ đối với những người Mỹ ra nước ngoài nhiều hay tiếp xúc nhiều với nước ngoài. Người Mỹ tôn trọng những nhà văn Anh, những nhà khoa học Đức, những võ sư Triều Tiên, những vận động viên chạy người Kenya…

Một thoáng văn hoá Mỹ: Hành vi Mỹ

Một thoáng văn hoá Mỹ: Hành vi Mỹ

Một số đặc điểm về hành vi của người Mỹ theo ông Alison Raymond Lanier, người viết tác phẩm Sống ở Mỹ.

Có hay không một nền văn hóa Mỹ? [Kỳ 4]

Có hay không một nền văn hóa Mỹ? [Kỳ 4]

Nhà hoạt động xã hội Barbara B. Bird chia sẻ về nền văn hóa Mỹ.

Tôn vinh niềm vui đọc sách ở Việt Nam

Tôn vinh niềm vui đọc sách ở Việt Nam

Ngày 19/1, Viện Pháp tại Việt Nam và tổ chức sự kiện 'Đêm đọc sách' tại Trường quốc tế Pháp Alexandre Yersin ở Hà Nội, ...

'Cú huých' mới đối với ngành Du lịch

'Cú huých' mới đối với ngành Du lịch

Để tạo sự đột phá của ngành Du lịch, cần có các chiến dịch truyền cảm hứng, tập trung vào các phân khúc chiến lược, ...

Lễ hội Áo dài Việt Nam tại Fukuoka: Lan tỏa giá trị Việt

Lễ hội Áo dài Việt Nam tại Fukuoka: Lan tỏa giá trị Việt

Theo Ban tổ chức, sự kiện góp phần quảng bá văn hóa Áo dài Việt Nam và ngành du lịch của Fukuoka và Kyushu.

Đọc thêm

Ngày hội bóng đá gắn kết cộng đồng người Việt tại Nhật Bản

Ngày hội bóng đá gắn kết cộng đồng người Việt tại Nhật Bản

Hơn 3.000 cầu thủ tham gia hệ thống giải đấu khu vực, 24 đội bóng xuất sắc tranh tài tại vòng chung kết toàn quốc FAVIJA CHAMPIONS CUP 2026.
Giá vàng hôm nay 23/11/2026 có thể giảm thêm 300 USD/ounce, nhà đầu tư chưa nên vội mua vào

Giá vàng hôm nay 23/11/2026 có thể giảm thêm 300 USD/ounce, nhà đầu tư chưa nên vội mua vào

Giá vàng hôm nay 23/11/2026 lao dốc về ngưỡng 3.500 USD/ounce, khiến nhà đầu tư giữ tâm lý bi quan.
Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cao điểm cho Năm APEC 2027, với sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương và sự vào cuộc quyết liệt ...
Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Ngày 21/11, Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ và Canada sẽ sớm đạt được một thỏa thuận thương mại.
Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Thông tin dự báo thời tiết các khu vực trong đêm hôm nay và ngày mai (23/11) từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.
Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Chiều 22/11, Chương trình kết nối doanh nghiệp Việt Nam và Malaysia đã diễn ra với sự tham gia của 41 doanh nghiệp hai nước.
Tháng 12, đi du lịch ở đâu miền Bắc?

Tháng 12, đi du lịch ở đâu miền Bắc?

Tháng 12 là thời điểm lý tưởng để khám phá miền Bắc với những điểm đến hấp dẫn như Sa Pa, Tà Xùa, Mộc Châu...
PNTRIP với khát vọng kết nối và hành trình kiến tạo giá trị

PNTRIP với khát vọng kết nối và hành trình kiến tạo giá trị

Công ty TNHH Du lịch và Thương mại quốc tế Phương Nam - PNTRIP ra đời vào ngày 8/3/2011.
Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Chiều 18/11, Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội cùng Sở Văn hóa và Du lịch tỉnh Sơn Đông tổ chức chương trình giới thiệu văn hóa và du lịch tỉnh Sơn Đông.
Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Từ Thủ đô Hà Nội bên hồ thơ mộng đến những bãi biển ngập nắng của Phú Quốc, Việt Nam là vùng đất hội tụ những sắc thái tương phản đầy cuốn hút, nơi những ...
Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Chiều 17/11, Báo VnExpress và Công ty CP Dịch vụ trực tuyến FPT (FPT Online) chính thức công bố Giải thưởng Du lịch - Travel Awards 2026.
Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Để du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn cũng cần những mô hình nhỏ đủ sức giữ chân du khách bằng bản sắc riêng để níu chân du khách.
Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Sáng 13/11, chương trình giao lưu hợp xướng dân ca Trung Quốc tại Hà Nội mang đến những tiết mục đặc sắc, góp phần kết nối văn hóa Việt-Trung.
Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Ma nhai trên núi Non Nước (Ninh Bình) và Văn bia Phố Hiến (Hưng Yên) được ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Nhà văn hóa Lê Hồng Dương đã có nhiều đóng góp nổi bật trong xây dựng nền tảng văn hóa địa phương, đặc biệt là xứ Kinh Bắc.
Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc triển lãm ảnh.
Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 khép lại ngày 8/11, thu hút hàng vạn vận động viên trong nước và quốc tế.
Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Giải chạy Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 6-8/11, dự kiến thu hút hàng chục nghìn vận động viên trong nước và quốc tế.
Phiên bản di động