Ngày quốc tế Thiếu nhi 1/6: Đừng để yêu thương trở thành áp lực đối với trẻ

Ngày quốc tế Thiếu nhi 1/6, trẻ em hạnh phúc khi được là chính mình. (Ảnh: Phương Quyên)

Khi yêu thương bị đặt lên những kỳ vọng

“Mỗi ngày đến trường là một ngày vui” có lẽ là mong ước giản dị của bất kỳ bậc cha mẹ nào. Không ai sinh con ra chỉ để mong con trở thành một cỗ máy điểm số hay một bản sao hoàn hảo của những kỳ vọng. Điều cha mẹ thật sự mong muốn là con mình được lớn lên bình an, hạnh phúc, trở thành một người tử tế, biết yêu thương và có khả năng sống một cuộc đời có ý nghĩa.

Thế nhưng, giữa guồng quay gấp gáp của xã hội hiện đại, đôi khi chính tình yêu thương lại vô tình biến thành áp lực. Người lớn yêu con theo cách mình nghĩ là tốt nhất, nhưng không phải lúc nào điều ấy cũng là điều trẻ cần nhất.

Không khó để bắt gặp hình ảnh những đứa trẻ tất bật với lịch học kín đặc từ sáng tới tối. Sau giờ học chính khóa là học thêm, học kỹ năng, học ngoại ngữ, ở các lớp ôn thi… Có những em nhỏ mới chỉ học tiểu học nhưng quỹ thời gian còn ít hơn cả người trưởng thành. Nhiều bậc cha mẹ vẫn âm thầm tin rằng, chỉ cần cố gắng thêm một chút, học nhiều thêm một chút, con sẽ có tương lai tốt hơn. Suy nghĩ ấy không sai bởi cha mẹ nào cũng muốn dành cho con những điều tốt đẹp nhất. Nhưng đáng tiếc là trong hành trình ấy, đôi khi người lớn lại quên mất cảm xúc của trẻ.

Chúng ta thường hỏi con được bao nhiêu điểm, đứng thứ mấy trong lớp, có được xuất sắc hay không? Nhưng hiếm khi hỏi rằng hôm nay con có vui không, có điều gì muốn kể, hay con đang áp lực điều gì trong lòng. Lâu dần, nhiều đứa trẻ lớn lên trong cảm giác mình chỉ được công nhận khi đạt thành tích tốt. Một điểm số thấp có thể khiến các em thấy bản thân vô dụng. Một lần thất bại, những con điểm "không như là mơ" cũng đủ để sợ hãi và thu mình lại.

Điều đáng suy ngẫm là không ít phụ huynh đang vô tình đánh đồng hạnh phúc của con với những giá trị vật chất hay thành tích học tập. Sau một kỳ thi căng thẳng, trẻ được thưởng một chuyến du lịch, một món đồ chơi mới hay một chiếc điện thoại hiện đại. Nhưng có lẽ, điều các em cần hơn cả lại là một buổi tối được cha mẹ ngồi cạnh lắng nghe, một lời động viên nhẹ nhàng khi điểm thấp, hay đơn giản chỉ là cảm giác được yêu thương mà không cần phải xuất sắc.

Trẻ em vốn rất nhạy cảm, các em có thể không nói ra nhưng luôn cảm nhận được ánh mắt kỳ vọng, sự thất vọng hay những so sánh vô tình từ người lớn. Có những đứa trẻ học giỏi nhưng không hạnh phúc. Có những em đạt rất nhiều giải thưởng nhưng lại sợ về nhà vì áp lực phải tiếp tục đứng đầu, không được thua cuộc, không bị tụt hạng. Và cũng có những em dần đánh mất sự tự tin chỉ vì không phù hợp với khuôn mẫu mà người lớn đặt ra.

Trong khi đó, giá trị của một con người không phải chỉ nằm ở bảng điểm. Một đứa trẻ không nổi bật trong học tập vẫn có thể giàu lòng trắc ẩn, sống tử tế và biết yêu thương người khác. Có em học toán không giỏi nhưng lại có năng khiếu hội họa. Có em hướng nội, ít nói nhưng rất sâu sắc và giàu cảm xúc. Mỗi đứa trẻ là một thế giới riêng biệt với tốc độ trưởng thành, khả năng và cá tính khác nhau.

Điều các em cần không phải là bị ép trở thành “phiên bản hoàn hảo” trong mắt người lớn, mà là được nhìn nhận đúng với giá trị thật của mình.

Khi nhớ lại tuổi thơ của mình, điều còn đọng lại trong các em không phải là những tháng ngày áp lực vì điểm số. (Ảnh: Phương Quyên)

Trẻ cần được lắng nghe và tôn trọng sự khác biệt

Là quốc gia châu Á đầu tiên và nước thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước Liên hợp quốc về Quyền trẻ em (năm 1990), Việt Nam không ngừng nỗ lực bảo đảm quyền trẻ em với những cam kết chính trị mạnh mẽ và sự lãnh đạo nhất quán của Đảng, Nhà nước. Trẻ em trên cả nước ngày càng được chăm lo toàn diện về sức khỏe, giáo dục, bảo vệ và thụ hưởng chính sách phúc lợi.

Những năm gần đây, giáo dục Việt Nam đang từng bước thay đổi theo hướng tích cực hơn. Không chỉ chú trọng kiến thức, nhiều trường học đã quan tâm nhiều hơn tới kỹ năng sống, giáo dục nhân cách, sức khỏe tinh thần và sự phát triển toàn diện của học sinh. Đây là một tín hiệu đáng mừng, bởi mục tiêu cuối cùng của giáo dục không chỉ là đào tạo những người giỏi, mà còn là nuôi dưỡng những con người biết sống tử tế và hạnh phúc.

Một trường học hạnh phúc không nhất thiết phải là nơi có cơ sở vật chất hiện đại hay thành tích nổi bật. Đó trước hết phải là nơi trẻ cảm thấy an toàn khi được là chính mình. Ở đó, các em được quyền đặt câu hỏi thay vì chỉ học cách im lặng nghe lời, được khuyến khích thử sức thay vì sợ sai, được tôn trọng sự khác biệt thay vì bị ép phải giống nhau. Một đứa trẻ yêu âm nhạc không cần phải trở thành học sinh giỏi toán để được công nhận. Một em nhỏ học chậm hơn bạn bè cũng không nên bị coi là kém cỏi.

Điều quan trọng nhất trong giáo dục có lẽ không phải là dạy trẻ cách cạnh tranh với người khác, mà là giúp các em hiểu chính mình, biết phát huy điểm mạnh và học cách sống hài hòa với cuộc sống xung quanh.

Muốn làm được điều đó, vai trò của cha mẹ và thầy cô là vô cùng quan trọng. Người lớn cần học cách chậm lại, lùi lại một bước để lắng nghe con nhiều hơn. Không áp đặt những ước mơ dang dở của mình lên con cái, không biến tình yêu thương thành sức ép và cũng không dùng sự so sánh để thúc ép trẻ trưởng thành, bởi mỗi đứa trẻ đều có một hành trình riêng.

Có em tỏa sáng rất sớm, có em trưởng thành muộn hơn. Có em mạnh mẽ, tự tin nhưng cũng có em cần thêm thời gian để học cách bước ra khỏi vùng an toàn. Giáo dục đúng nghĩa không phải là tạo ra những sản phẩm giống nhau mà là giúp mỗi cá nhân tìm được giá trị của bản thân trong thế giới rộng lớn này.

Sự giảm tải học thêm hiện nay cũng có thể xem là một cơ hội để trẻ trở về gần hơn với tuổi thơ đúng nghĩa. Khi không còn bị cuốn vào lịch học dày đặc, các em có nhiều thời gian hơn để đọc sách, chơi thể thao, trò chuyện với người thân hay đơn giản là khám phá cuộc sống bằng những trải nghiệm tự nhiên nhất.

Đó có thể là một buổi chiều tự chăm sóc cây xanh, giúp mẹ nhặt rau, lau bàn ăn, đổ rác, hay một chuyến đi ngắn để học cách quan sát cuộc sống xung quanh. Những điều tưởng chừng bình dị ấy lại góp phần quan trọng nuôi dưỡng tâm hồn và nhân cách trẻ nhỏ. Trẻ em không cần một tuổi thơ quá đầy đủ, các em chỉ cần được yêu thương đúng cách. Một cái ôm khi buồn, một lời động viên khi thất bại, một ánh nhìn tin tưởng khi các em còn loay hoay trước những lựa chọn đầu đời… đôi khi có giá trị hơn rất nhiều những phần thưởng vật chất đắt tiền.

Xã hội càng hiện đại, con người càng dễ bị cuốn vào áp lực thành công và sự so sánh. Nhưng có lẽ, điều đáng quý nhất mà người lớn có thể dành cho trẻ chính là sự thấu hiểu và lòng kiên nhẫn. Bởi một đứa trẻ hạnh phúc mới có thể phát triển tự nhiên. Và chỉ khi được sống đúng với bản thân, các em mới có thể trở thành những công dân tử tế, biết yêu thương...

Để rồi sau này, khi nhớ lại tuổi thơ của mình, điều còn đọng lại trong các em không phải là những tháng ngày áp lực vì điểm số, thứ hạng, mà là cảm giác được yêu thương, lắng nghe và lớn lên trong một mái trường thật sự hạnh phúc.