Sổ tay Văn hóa Đông - Tây:

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 4)

Hữu Ngọc
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. TGVN. Người Mỹ trải qua lịch sử của họ như thể lịch sử đã được vạch ra từ trước và tương lai chỉ là một cơ hội để cải tiến các thể chế đã được thiết lập vững chắc.
TIN LIÊN QUAN
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 3)
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 2)
nha van hoa huu ngoc nguoi my nghi gi ky 4

Sau đây chúng tôi xin giới thiệu bài Một quan niệm về Mỹ của nhà sử học Mỹ Oliver Zune viết cho nguyệt san Người đưa tin UNESCO (Le courrier de l’UNESCO) số tháng Tư năm 1990. Ông là giáo sư Đại học Virginia. Bài này phân tích sâu sắc những diễn biến lịch sử Mỹ và tác động đến sự hình thành tính cách dân tộc cùng nên văn hóa Mỹ trong từng giai đoạn; tác giả nhấn mạnh tính chất mâu thuẫn và thống nhất biện chứng của vấn đề.

Một nhận xét thường được nêu lên là người Mỹ trải qua lịch sử của họ như thể lịch sử đã được vạch ra từ trước và tương lai chỉ là một cơ hội để cải tiến các thể chế đã được thiết lập vững chắc. Tư tưởng chủ đạo ăn sâu trong ý thức dân tộc là tư tưởng cho rằng những điều diễn ra ở Mỹ có tính chất đặc biệt.

Cho đến tận ngày nay, các nhà sử học Mỹ vẫn tiếp tục xác định những nhân tố khiến cho lịch sử của họ lại khác thường đến vậy. Họ tiếp tục cuộc tranh cãi không dứt về vai trò của sự nhất trí và xung đột, về những gì đoàn kết người Mỹ lại với nhau và những gì chia rẽ họ.

Các nhà sử học tiến bộ đầu thế kỷ XX đã bằng một cách nào đấy muốn “dân chủ hóa” lịch sử nước họ. Họ bác bỏ thái độ chấp nhận cổ truyền của người Mỹ đối với sự nhất trí và đề cao tính động lực của những xung đột nội bộ. Frederick Jackson Turner chẳng hạn, cho rằng tính cách người Mỹ sinh ra từ mối quan hệ căng thẳng giữa miền duyên hải và vùng biên thùy; trong khi Arthur M.Schiesinger cho rằng, đó là những căng thẳng giữa các giai tầng xã hội.

Nhưng thế hệ các sử gia sau Thế chiến II đã trở lại với vấn đề nhất trí. Các sử gia của những năm 1950 đã phát hiện Alexis de Tocqueville, tác giả cuốn Về dân chủ ở Mỹ (De la Démocratie en Amérique) và tìm cách xác định các yếu tố đoàn kết người Mỹ. Đáp lại câu hỏi nổi tiếng của nhà kinh tế lịch sử Đức Wermer Sombart: “Tại sao lại không có chủ nghĩa xã hội ở Mỹ?”, Luis Hartz đã lưu ý đến tình trạng không có những trói buộc lâu đời của chế độ phong kiến, động lực yếu ớt của các giai cấp trong quốc gia mới và do vậy, sự linh hoạt của một chế độ xã hội có đặc điểm là vừa cởi mở vừa đoàn kết.

Các sử gia trong 20 năm qua, không thỏa mãn với những khái quát đó mà họ coi là quá nặng về lý thuyết, đã muốn khảo sát càng nhiều tình hình cụ thể càng tốt. Với việc mở rộng môn học lịch sử, khái niệm tính cách dân tộc trong lúc này đã mất giá trị biện giải trong khi những lĩnh vực nghiên cứu mới như lịch sử gia đình và lao động hoặc lịch sử đô thị, cho phép không cần đến một mối quan hệ đoàn kết. Sự đối lập giữa nhất trí và xung đột giờ đây xem chừng quá ư đơn giản. Khuôn khổ quốc gia đã trở nên không thích hợp cho những việc hiểu những chủ đề lớn như nền kinh tế của chế độ nô lệ, những hình thái di dân hoặc sự phát triển của chủ nghĩa tư bản công nghiệp. Nhưng những ý tưởng then chốt không chết đi dễ dàng như vậy, mà quan niệm đó về tính cách dân tộc đó, sau khi sửa đổi, lại được phục hồi ở mức độ nhất định. Quan niệm đó đã ăn sâu vào lối sống Mỹ, nhưng nó từ đâu đến?

Mô hình cộng đồng

Những người định cư Thanh giáo đầu tiên đã để lại một dấu ấn không phai nhòa trong lịch sử Mỹ. Đất nước mới của họ sẽ phải là một tấm gương đối với Thế giới cũ, về một xã hội tốt đẹp hơn được Thượng đế ban cho số phận làm mẫu mực cho các nước khác. Đó là sứ mệnh của nhân dân Mỹ như đã được nói đến trong tuyên bố nổi tiếng năm 1630 của John Winsthrop, một trong những nhân vật hàng đầu trong số những người Thanh giáo sáng lập vùng đất New England: Người ta sẽ nói như thế này về những đồn điền sẽ được thiết lập sau đây: “Chúa hãy làm cho chúng giống hệt những đồn điền ở New England. Bởi vì chúng ta sẽ như một thành phố nằm trên một ngọn đồi, mọi con mắt sẽ hướng về chúng ta”.

Lý tưởng xây dựng cộng đồng Thanh giáo tự túc, bình đẳng, tập trung vào đời sống tôn giáo và được điều hành bằng quyết định tập thể, rất có thể đã không bao giờ được thực hiện, ngay cả trong thế hệ thứ nhất. Tuy nhiên, vai trò cộng đồng trong đời sống ở Mỹ ngay từ đầu đã được nêu bật và dùng làm tiêu chí cho những thế hệ tiếp theo.

Tại châu Mỹ thuộc địa, có hai thế giới tư tưởng và xã hội song song tồn tại, đôi khi hòa nhập với nhau, đó là thế giới của người Thanh giáo và thế giới của người Yan-kee, lớp người sinh ra từ sự thách thức công cuộc chinh phục một vùng đất mới. Ở miền New England (tại Đông Bắc Mỹ, hợp bởi những thuộc địa cũ của Anh lập ra từ thế kỷ XVII trên bờ Đại Tây Dương, nay gồm các bang Connecticut, Maine, Massachusetts, New Hampshire, Rhode Island và Vermont), làng mạc của người định cư theo chủ nghĩa bình đẳng tương phản hẳn với các thương cảng, nơi nguyên tắc đạo lý không ngừng bị xói mòn, với sự hình thành của các hàng rào xã hội. Cả trên vùng biên giới, làng mạc đặt dưới sự khống chế của một vài nhà kinh doanh như John Pynchon tại Springfield hay gia đình Willard ở châu thổ sông Merrimack, chú trọng đến việc mở rộng sở hữu đất đai và tìm đường tiếp cận dễ dàng thị trường, hơn là cung cách cư xử và việc tuân thủ luật lệ của tôn giáo.

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 1)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 1)

TGVN. Người Mỹ thân thiện, cởi mở. Rất ít người Mỹ tỏ vẻ kênh kiệu, mặc dù trong thâm tâm họ tự coi mình trên thiên ...

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Pháp nghĩ gì?

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Pháp nghĩ gì?

TGVN. Dân tộc Pháp là dân tộc hình thành và thống nhất sớm ở châu Âu, nhưng tâm tính của người Pháp lại đầy mâu thuẫn, ...

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Nhật nghĩ gì?

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Nhật nghĩ gì?

TGVN. Muốn biết tâm tư tình cảm của con người thuộc một dân tộc nào đó, thì có lẽ một cách tốt nhất là nghiên ...

Đọc thêm

Chuyến bay đưa đội tuyển Việt Nam về nước có hai ca mắc Covid-19

Chuyến bay đưa đội tuyển Việt Nam về nước có hai ca mắc Covid-19

Baoquocte.vn. Ở lần xét nghiệm sàng lọc Covid-19 đầu tiên trong khu cách ly, tất cả các thành viên đội tuyển Việt Nam đều âm tính với SARS-CoV-2.
Tối 20/6: Thêm 94 ca mắc Covid-19 trong nước, TP. Hồ Chí Minh có đến 57 ca

Tối 20/6: Thêm 94 ca mắc Covid-19 trong nước, TP. Hồ Chí Minh có đến 57 ca

Baoquocte.vn. Bản tin dịch Covid-19 của Bộ Y tế tối 20/6 cho biết có 94 ca mắc mới trong nước, riêng TP. Hồ Chí Minh đã 57 ca.
Việt Nam tiếp nhận 500.000 liều vaccine Vero-Cell của Sinopharm

Việt Nam tiếp nhận 500.000 liều vaccine Vero-Cell của Sinopharm

Baoquocte.vn. Chiều 20/6, Việt Nam đã tiếp nhận 500.000 liều vaccine Vero-Cell của Sinopharm và 502.400 chiếc bơm kim tiêm chủng dùng 1 lần, loại 1ml.
XSHCM 21/6 - Kết quả xổ số TP.HCM hôm nay 21/6/2021 - SXHCM 21/6 - KQXSHCM thứ 2

XSHCM 21/6 - Kết quả xổ số TP.HCM hôm nay 21/6/2021 - SXHCM 21/6 - KQXSHCM thứ 2

Baoquocte.vn. XSHCM 21/6. Xổ số TP. Hồ Chí Minh hôm nay ngày 21 tháng 6 năm 2021. Xo so TP Ho Chi Minh. KQXSHCM thứ 2.
XSMN 21/6 - Xổ số miền Nam hôm nay thứ 2 21/6/2021 - xổ số hôm nay 21/6 - SXMN - KQXSMN

XSMN 21/6 - Xổ số miền Nam hôm nay thứ 2 21/6/2021 - xổ số hôm nay 21/6 - SXMN - KQXSMN

Baoquocte.vn. XSMN 21/6. xổ số hôm nay 21/6. Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay, thứ 2 ngày 21 tháng 6 năm 2021. SXMN 21/6. KQSXMN.
XSMB 21/6 - Xổ số miền Bắc hôm nay thứ 2 21/6/2021 - xổ số hôm nay - SXMB 21/6 - KQXSMB

XSMB 21/6 - Xổ số miền Bắc hôm nay thứ 2 21/6/2021 - xổ số hôm nay - SXMB 21/6 - KQXSMB

Baoquocte.vn. XSMB 21/6. Trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay, thứ 2 ngày 21 tháng 6 năm 2021. xổ số hôm nay. SXMB 21/6. KQSXMB.
Lịch âm 21/6 - Xem âm lịch hôm nay thứ 2 ngày 21/6/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 21/6/2021

Lịch âm 21/6 - Xem âm lịch hôm nay thứ 2 ngày 21/6/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 21/6/2021

Baoquocte.vn. Lịch âm 21/6. Âm lịch hôm nay 21/6. Xem âm lịch hôm nay ngày 21/6/2021 chính xác nhất. Lịch vạn niên ngày 21 tháng 6 năm 2021 hôm nay.
Người dân Thái Lan chưa thấy ai thích hợp làm Thủ tướng

Người dân Thái Lan chưa thấy ai thích hợp làm Thủ tướng

Baoquocte.vn. Kết quả thăm dò dư luận do Viện NIDA thực hiện công bố ngày 20/6 cho thấy người dân chưa thấy ai là lựa chọn phù hợp nhất để trở ...
Phát hiện 2 ca mắc Covid-19, Lào Cai tạm dừng một số hoạt động từ ngày 20/6

Phát hiện 2 ca mắc Covid-19, Lào Cai tạm dừng một số hoạt động từ ngày 20/6

Baoquocte.vn. Sau khi phát hiện 2 ca mắc Covid-19 qua truy vết, xét nghiệm sàng lọc, UBND tỉnh Lào Cai yêu cầu tạm dừng một số hoạt động trên địa bàn ...
Hương vị tình thân tập 45: Huy 'ra đòn' để bảo vệ tình yêu, lộ diện nhân vật lạ tại nhà bà Sa

Hương vị tình thân tập 45: Huy 'ra đòn' để bảo vệ tình yêu, lộ diện nhân vật lạ tại nhà bà Sa

Baoquocte.vn. Hương vị tình thân tập 45, khi bố mẹ xuất hiện ngay tại bệnh viện nơi Thy định phá thai, Huy đã phản ứng dữ dội...
Choáng ngợp với cảnh sắc bao la, xanh ngát của những đồi chè ở Long Cốc, Phú Thọ

Choáng ngợp với cảnh sắc bao la, xanh ngát của những đồi chè ở Long Cốc, Phú Thọ

Baoquocte.vn. Những quả đồi hình bát úp tròn mịn ở xã Long Cốc (Tân Sơn, Phú Thọ) như những kì quan thiên nhiên đem lại vẻ đẹp ngoạn mục cho đất chè vùng trung du.
Thiên đường du lịch Maldives chật vật bịt 'lỗ hổng' trong dịch Covid-19

Thiên đường du lịch Maldives chật vật bịt 'lỗ hổng' trong dịch Covid-19

Baoquocte.vn. Quốc đảo Maldives đã mở cửa các khu nghỉ dưỡng để thu hút du khách, nhưng làn sóng đại dịch Covid-19 gia tăng gần đây lại làm lộ lỗ hổng y tế ở nước này.
Khám phá cuộc sống ở 'nóc nhà thế giới' Tây Tạng sau các hạn chế đi lại do Covid-19

Khám phá cuộc sống ở 'nóc nhà thế giới' Tây Tạng sau các hạn chế đi lại do Covid-19

Baoquocte.vn. Trung Quốc đã nới lỏng các hạn chế đi lại ở Tây Tạng do ảnh hưởng bởi Covid-19. Giờ đây các du khách nước ngoài có thể đến khám phá 'nóc nhà thế giới'.
Hội chợ Du lịch quốc tế Việt Nam 2021 sẽ được tổ chức vào cuối tháng 7

Hội chợ Du lịch quốc tế Việt Nam 2021 sẽ được tổ chức vào cuối tháng 7

Baoquocte.vn. Hội chợ Du lịch quốc tế Việt Nam 2021 sẽ được tổ chức từ ngày 29/7 - 1/8 tới tại Cung văn hóa Hữu nghị Việt Xô, Hà Nội.
10 cảnh quan thiên nhiên đẹp nhất nước Đức

10 cảnh quan thiên nhiên đẹp nhất nước Đức

Baoquocte.vn. Ngoài món bia nổi tiếng, Đức còn được biết đến là đất nước của những điểm đến tuyệt đẹp. Dưới đây là 10 cảnh quan thiên nhiên độc đáo do DW giới thiệu.
Sáng kiến 'bong bóng du lịch' của Hàn Quốc có gì đặc biệt?

Sáng kiến 'bong bóng du lịch' của Hàn Quốc có gì đặc biệt?

Baoquocte.vn. Sáng kiến bong bóng du lịch được Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch và Bộ Đất đai, cơ sở hạ tầng và giao thông Hàn Quốc ra thông báo triển khai.
‘Người hùng mang ngàn gương mặt’: Đầu sách kinh điển về văn hóa, văn học ở Mỹ

‘Người hùng mang ngàn gương mặt’: Đầu sách kinh điển về văn hóa, văn học ở Mỹ

Baoquocte.vn. 'Người hùng mang ngàn gương mặt' là công trình độc lập đầu tiên khởi đầu cho sự nghiệp cả một đời nghiên cứu thần thoại của tác giả Joseph Campbell.
Phụ huynh Việt tại Mỹ phát hành sách song ngữ quảng bá văn hóa truyền thống

Phụ huynh Việt tại Mỹ phát hành sách song ngữ quảng bá văn hóa truyền thống

Baoquocte.vn. TinyWrist - một nhóm phụ huynh Việt tại Mỹ vừa phát hành hai cuốn sách song ngữ Việt-Anh dành cho thiếu nhi.
'Nguồn gốc dịch bệnh': Cuốn tiểu thuyết trinh thám đặc biệt về khoa học

'Nguồn gốc dịch bệnh': Cuốn tiểu thuyết trinh thám đặc biệt về khoa học

Baoquocte.vn. Cuốn sách 'Nguồn gốc dịch bệnh' đến nay vẫn hấp dẫn với những dự cảm và khai phá thú vị được các nhà khoa học ghi chép lại.
'Câu chuyện từ trái tim': Lăng kính đa màu của một bác sĩ kiêm đại biểu Quốc hội

'Câu chuyện từ trái tim': Lăng kính đa màu của một bác sĩ kiêm đại biểu Quốc hội

Baoquocte.vn. 'Câu chuyện từ trái tim' của PGS. TS Nguyễn Lân Hiếu chứa đựng những câu chuyện về bác sĩ cùng những bài phân tích về y tế, giáo dục, môi trường...
Huấn luyện viên và đại kiện tướng quốc tế viết sách hướng dẫn chơi cờ vua

Huấn luyện viên và đại kiện tướng quốc tế viết sách hướng dẫn chơi cờ vua

Baoquocte.vn. 'Nhà vô địch' là bộ sách được viết bởi huấn luyện viên cờ vua Nguyễn Hữu Huấn và đại kiện tướng quốc tế Lê Thanh Tú, vừa được phát hành trong mùa Hè này.
Sách ảnh 'Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh: Hành trình cứu nước' được phát hành bằng bốn thứ tiếng

Sách ảnh 'Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh: Hành trình cứu nước' được phát hành bằng bốn thứ tiếng

Baoquocte.vn. Nhân ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước, sách ảnh “Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh: Hành trình cứu nước” phát hành bằng tiếng Việt, Anh, Nga và Trung Quốc.
Phiên bản di động