Sổ tay văn hóa Đông-Tây

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người phương Tây nghĩ gì? (Kỳ 1)

Hữu Ngọc
TGVN. Người phương Tây hàm ý chỉ người các dân tộc ở châu Âu và Bắc Mỹ. Văn hóa phương Tây có ba yếu tố: chủ nghĩa nhân văn cổ Hy Lạp-La Mã, yếu tố Do Thái-Kito giáo và chủ nghĩa duy lý về khoa học.
TIN LIÊN QUAN
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ cuối)
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 4)

Thời Pháp thuộc, nhân dân Việt Nam dùng từ “người Tây” để chỉ “người Pháp” là chủ yếu, nhưng cũng để chỉ tất cả những người từ phương Tây đến, da trắng (Tây trắng) hay da đen (Tây đen). Đối với đa số dân, trong khái niệm “Tây trắng” không có sự phân biệt rõ rệt giữa người Pháp, Italy, Anh, Nga... Từ sau Cách mạng tháng Tám 1945, do quan hệ quốc tế và thông tin mở rộng, giác ngộ chính trị được nâng cao, nhân dân ta có ý thức rõ hơn về sự khác nhau giữa các nước phương Tây. Trước đó, do hoàn cảnh lịch sử, đặc biệt trong dân gian, cứ thấy người da trắng thì gọi một cách khinh miệt là “thằng Tây”, gắn khái niệm này với Pháp thực dân. Vì Liên Xô giúp cách mạng ta, nên khi người Nga đến Việt Nam, tuy là da trắng, dân không gọi là “Tây” nữa mà gọi là “người Liên Xô”. Dần dần, số người bạn da trắng từ các nước Đông Âu, Tây Âu, Bắc Mỹ đến Việt Nam ngày một nhiều, nên khái niệm người phương Tây hàm ý chỉ người các dân tộc ở châu Âu và Bắc Mỹ. Sự phân biệt giữa phương Đông và phương Tây trở nên rõ rệt hơn.

Văn hóa phương Tây có ba yếu tố: chủ nghĩa nhân văn cổ Hy Lạp – La Mã, yếu tố Do Thái – Kito giáo và chủ nghĩa duy lý về khoa học.

1. Chủ nghĩa nhân văn cổ Hy Lạp – La Mã

Theo trình tự thời gian, chủ nghĩa nhân văn cổ Hy Lạp xuất hiện đầu tiên. Nhà thơ Anh Shelly đã viết: “Tất cả chúng ta đều là người Hy Lạp; luật pháp, tôn giáo, nghệ thuật của chúng ta đều bắt nguồn từ Hy Lạp”. Nhận định này là có phần cường điệu, nhưng cũng phải công nhận là “Người Hy Lạp đã sáng tạo ra tất cả những lý tưởng nhân bản mà chúng ta thường coi là đặc trưng cho phương Tây” (E.Mac Nall Bumrs và Philip Lee Ralph); tự do, lạc quan, chú trọng đến hạnh phúc con người ở trần thế, đề cao lý tính, văn hóa, coi trọng cả cơ thể lẫn tinh thần, tôn trọng nhân phẩm và giá trị cá nhân, số phận cá nhân chỉ có thể do đa số định đoạt. Dĩ nhiên, những lý tưởng ấy đều bị hạn chế bởi lịch sử, giai cấp, nhưng là những ngọn đuốc sáng so với những chế độ Cận Đông đương thời mang đậm dấu ấn độc đoán, uy lực, mê tín, hướng về đời sống bên kia trần thế, coi thường cá nhân. Văn học, nghệ thuật cổ Hy Lạp cho đến nay vẫn còn là một nguồn cảm hứng dồi dào, nhất là triết học, với những tổ sư như Platon và Aristote.

Chủ nghĩa nhân văn cổ đại phát triển rực rỡ nhất ở Hy Lạp vào các thế kỷ IV và V TCN. Tiếp thu chủ nghĩa nhân văn Hy Lạp - La Mã đã có ảnh hưởng sâu đậm cho đến nay đối với phương Tây về nhiều mặt: kiến trúc, luật pháp, văn học, tổ chức tôn giáo, tư tưởng về uy lực tuyệt đối của Nhà nước, quan niệm cá nhân không có quyền gì, trừ quyền do Nhà nước ban cho, khái niệm đế chế do một dân tộc ngự trị. Trong lĩnh vực triết học, người La Mã hướng về hành động hơn là tư duy. Vào hậu kỳ cổ đại Hy Lạp, trong quá trình đế chế La Mã hình thành, triết học Hy Lạp đã làm nẩy mầm ba trường phái, sẽ chi phối triết học La Mã (chủ nghĩa khắc kỷ, chủ nghĩa hưởng lạc, chủ nghĩa hoài nghi) và sẽ trở đi, trở lại trong tư tưởng phương Tây.

2. Yếu tố Do Thái – Kito giáo là một đặc trưng sâu sắc của văn hóa phương Tây. Vào hậu kỳ cổ đại Hy Lạp, trên lãnh thổ Hy Lạp – La Mã, nhất là Cận Đông, quần chúng hướng về những tôn giáo tín ngưỡng, dựa vào xúc cảm, tình yêu Thượng Đế, nội tâm, thần bí. Đạo Do Thái, một đạo nhất thần ra đời đã lâu, phát triển trong hoàn cảnh này song song với mấy tôn giáo khác của Cận Đông. Đạo Do Thái để lại cho phương Tây ít nhiều qua đạo Kito, một số tư tưởng chính trị và luật pháp, nhân phẩm và giá trị cá nhân.

Đạo Kito tiếp thu một phần quan trọng giáo lý của đạo Do Thái, nhất là qua Cựu ước: tên Thượng Đế, quá trình sáng tạo thế gian, lịch sử con người, mười điều giới luật, tội tổ tông, Thiên hựu và khá nhiều tư tưởng đạo lý, chính trị khác. Dĩ nhiên, đạo Kito, do Jésus sáng lập khoảng ba chục năm đầu Công nguyên, thay đổi nội dung những yếu tố ấy, cũng như tiếp thu và cải biên những yếu tố mượn của tôn giáo và triết học khác. Đạo Kito cũng thu nạp nhiều tư tưởng triết học cổ Hy Lạp - La Mã của Platon, Aristote, Plotin.

Đạo Kito xuất phát từ hoài bão của dân Do Thái, trông đợi một sứ giả của Chúa đến giải thoát khỏi ách đô hộ nước ngoài La Mã. Nó trở thành tín ngưỡng của dân nghèo, nô lệ và tách dần khỏi đạo Do Thái. Do nội dung xã hội chủ nghĩa không tưởng, mới đầu, nó bị đế chế La Mã đàn áp, nhưng đến thế kỷ IV thì được coi là tôn giáo chính thức của đế chế La Mã. Gắn liền được với quyền lợi những giai cấp bóc lột, đạo Kito đã thống trị tư tưởng ở châu Âu suốt thời kỳ Trung cổ (thế kỷ V - XV). Trong xã hội tư bản châu Âu, đã phát sinh ra xung đột giữa Nhà nước và Giáo hội, nhưng đạo Kito vẫn là một yếu tố quan trọng của kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, một nền tảng chủ yếu của văn minh và xã hội phương Tây. Khác đạo Do Thái, Đạo Kito đề cao tuyệt đối đức tin và nội tâm. Mặc cảm tội lỗi là một yếu tố tâm hồn phương Tây; nó bắt gốc từ giáo lý về sự sa ngã của con người do tội tổ tông; tuy được Chúa Jesus cứu vớt, con người xác thịt không có hạnh phúc ở trần gian được, phải biết sám hối làm điều thiện, may ra nhờ ân Chúa, linh hồn được hạnh phúc vĩnh cửu ở thế giới bên kia. Mặc cảm và băn khoăn cũng là một yếu tố phát triển cá nhân.

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 3)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 3)

TGVN. Tâm lý học thường thức ở Mỹ sản xuất hàng loạt sách để chế biến hạnh phúc cá nhân, dạy cách suy nghĩ đúng ...

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 2)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 2)

TGVN. Người Mỹ để ý đến nghi thức xã giao khiến cho vấn đề hòa đồng dân tộc dễ dàng, người Mỹ cũng dễ tha ...

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 1)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 1)

TGVN. Người Mỹ thân thiện, cởi mở. Rất ít người Mỹ tỏ vẻ kênh kiệu, mặc dù trong thâm tâm họ tự coi mình trên thiên ...

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Giá xe Isuzu 2020 mới nhất tại Việt Nam tháng 10/2020

Giá xe Isuzu 2020 mới nhất tại Việt Nam tháng 10/2020

Bảng giá xe Isuzu tháng 10/2020. Các phiên bản xe: Isuzu Mu-X 7 chỗ, bán tải Isuzu Dmax, xe đầu kéo Isuzu và xe tải.
Mẹ bé Thiện Nhân ngỡ ngàng khi con trai nói 'cảm ơn mẹ đã cho con một cuộc sống đủ đầy'

Mẹ bé Thiện Nhân ngỡ ngàng khi con trai nói 'cảm ơn mẹ đã cho con một cuộc sống đủ đầy'

Đối với mẹ bé Thiện Nhân, vội vã, thiếu thốn, con người ta càng biết quý trọng giá trị của từng khoảnh khắc, càng ấm áp với nhau hơn.
Đưa gần 330 công dân Việt Nam từ Angola về nước an toàn

Đưa gần 330 công dân Việt Nam từ Angola về nước an toàn

Các cơ quan chức năng phối hợp đưa gần 330 công dân Việt Nam từ Angola về nước. ĐSQ Việt Nam tại Angola đã cử cán bộ trực tiếp hỗ ...
Việt Nam-Saudi Arabia: Ký Hiệp định vay vốn với Quỹ Saudi Arabia về phát triển

Việt Nam-Saudi Arabia: Ký Hiệp định vay vốn với Quỹ Saudi Arabia về phát triển

Việt Nam-Saudi Arabia ký Hiệp định vay vốn cho Dự án ‘Xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông liên vùng hỗ trợ phát triển kinh tế xã hội các ...
Đôi điều cần biết về lễ phục trong hoạt động đối ngoại

Đôi điều cần biết về lễ phục trong hoạt động đối ngoại

Có quy định quốc tế về lễ phục dùng trong hoạt động đối ngoại không?
Thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam-Peru tham khảo chính trị, thúc đẩy hợp tác sau Covid-19

Thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam-Peru tham khảo chính trị, thúc đẩy hợp tác sau Covid-19

Thứ trưởng Thường trực Bùi Thanh Sơn và Thứ trưởng Ngoại giao Peru tiến hành phiên Tham khảo chính trị lần thứ IV bằng hình thức trực tuyến.
Cập nhật Covid-19 ngày 20/10: Anh lọt 'top 3' nước có số ca mắc mới cao nhất thế giới, Đức phong tỏa, Phu nhân Tổng thống Pháp phải cách ly

Cập nhật Covid-19 ngày 20/10: Anh lọt 'top 3' nước có số ca mắc mới cao nhất thế giới, Đức phong tỏa, Phu nhân Tổng thống Pháp phải cách ly

Toàn cầu ghi nhận 40.639.204 ca nhiễm Covid-19, trong đó có 1.122.953 trường hợp tử vong và 30.352.696 bệnh nhân bình phục.
Thủ tướng Suga thăm Việt Nam: Hiệu ứng lan toả

Thủ tướng Suga thăm Việt Nam: Hiệu ứng lan toả

Với chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Suga Yoshihide, một lần nữa, vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam lại được khẳng định.
Trắc nghiệm về Hiệp định EVFTA - Có thể bạn chưa biết?

Trắc nghiệm về Hiệp định EVFTA - Có thể bạn chưa biết?

Mời bạn tham gia bài trắc nghiệm về EVFTA để hiểu hơn về Hiệp định này cũng như quá trình gần 10 năm đàm phán giữa EU và Việt Nam.
Những mẫu xe ô tô 7 chỗ giá rẻ tốt nhất tại Việt Nam hiện nay

Những mẫu xe ô tô 7 chỗ giá rẻ tốt nhất tại Việt Nam hiện nay

Năm 2020, người tiêu dùng Việt Nam có nhiều lựa chọn xe ô tô 7 chỗ giá rẻ, chất lượng tốt như Toyota Innova, Mitsubishi Xpander hay Suzuki Ertiga.
Trung Quốc: Bên trong nhà máy sản xuất tới 18 tấn mỳ gạo tươi mỗi ngày

Trung Quốc: Bên trong nhà máy sản xuất tới 18 tấn mỳ gạo tươi mỗi ngày

Do nhu cầu từ thực khách tại địa phương rất lớn, nên một nhà máy ở miền nam Trung Quốc mỗi ngày phải xuất ra thị trường tới 18 tấn mỳ gạo tươi.
‘Thành phố bên sông’ tỏa sáng lung linh trên sông Hồng

‘Thành phố bên sông’ tỏa sáng lung linh trên sông Hồng

Một đoạn phố sát sông Hồng thuộc địa phận phường Phúc Tân (Hà Nội) ít người qua lại đã trở thành nơi trình diễn những tác phẩm nghệ thuật tạo hình công cộng.
Du lịch Sapa, săn 'biển' mây bồng bềnh đẹp như tiên cảnh trên đỉnh Fansipan

Du lịch Sapa, săn 'biển' mây bồng bềnh đẹp như tiên cảnh trên đỉnh Fansipan

TGVN. Nhờ không khí mát mẻ và cảnh đẹp thiên nhiên hùng vĩ, hoang sơ, đỉnh Fansipan, Sa Pa, Lào Cai được ví như chốn 'bồng lai tiên cảnh'.
Clip kích cầu du lịch Việt Nam phát trên kênh CNN từ ngày 15/10

Clip kích cầu du lịch Việt Nam phát trên kênh CNN từ ngày 15/10

Tổng Cục Du lịch phối hợp với CNN xây dựng clip để phát trên CNN để chuyển tải thông điệp 'Why not VietNam?' nhằm kích cầu du lịch hậu Covid-19.
Phiên bản di động