Sổ tay văn hóa Đông-Tây

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Phác họa văn hóa phương Tây (kỳ cuối)

HỮU NGỌC
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. TGVN. Đạo Kito khác đạo Do Thái ở chỗ nó đề cao tuyệt đối đức tin và nội tâm. Mặc cảm tội lỗi là một yếu tố tâm hồn phương Tây.

Đạo Kito khác đạo Do Thái ở chỗ nó đề cao tuyệt đối đức tin và nội tâm. Mặc cảm tội lỗi là một yếu tố tâm hồn phương Tây; nó bắt gốc từ giáo lý về sự sa ngã của con người do tội tổ tông; tuy được Chúa Jesus cứu vớt, con người xác thịt không có hạnh phúc ở trần gian được, phải biết sám hối làm điều thiện, may ra nhờ ân Chúa, linh hồn được hạnh phúc vĩnh cửu ở thế giới bên kia. Mặc cảm và băn khoăn cũng là một yếu tố phát triển cá nhân.

Có hai dòng tư tưởng Kito giáo chủ yếu và ngược nhau: chủ nghĩa Thánh Augustin và chủ nghĩa Thánh Thomas. Thánh Augustin (thế kỷ IV - V) là giám mục ở Bắc Phi. Học thuyết của ông bi quan và thần bí, gần chủ nghĩa Platon mới. Tư tưởng của ông đánh dấu quan điểm Kito: con người bẩm sinh là tội lỗi, chỉ có một số ít được Chúa lựa chọn là hưởng ân huệ được cứu vớt. Ông không khẳng định Thiện - Ác rạch ròi, tuyệt đối. Phương pháp tư duy nội quan, suy niệm về Thượng Đế bằng nhận thức trực giác, đã ảnh hưởng nhiều đến trào lưu triết học và thần học phương Tây.

Tin liên quan
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Phác họa văn hóa phương Tây (kỳ I) Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Phác họa văn hóa phương Tây (kỳ I)

Chủ nghĩa Thánh Augustin (nội quan và trực quan bi quan) đối lập với chủ nghĩa Thánh Thomas (kết hợp lý tính, đức tin và lạc quan về con người). Thánh Thomas d’Aquin (thế kỷ VIII), người Italy, được coi là người đặt cơ sở thần học đạo Thiên chúa La Mã. Ông cố gắng hệ thống hóa, hòa giải, thống nhất đức tin và lý tính dựa trên cơ sở triết học Aristote. Ông quan niệm là lý tính không tạo ra được giáo lý (thuộc lĩnh vực đức tin); nhưng theo ông quan niệm, có thể chứng minh được là lý tính không đối lập với đức tin, kiến thức và đức tin không mâu thuẫn với nhau.

Chủ nghĩa duy lý và đầu óc khoa học

Chủ nghĩa duy lý, nguồn gốc của đầu óc khoa học, xuất hiện rõ rệt từ thế kỷ XVI (thời kỳ Phục Hưng) và tự khẳng định vào thế kỷ XVIII với triết học Descartes. Nó đề cao lý tính, đối lập với đức tin và thế giới qua Thiên chúa giáo thời Trung cổ. Nhà triết học có thể nhận biết qua chân lý bằng lý trí, như nhà toán học dùng lý trí để giải quyết toán.

Thuyết cơ giới quy các hình thức vận động phức tạp khác nhau của thế giới vào một hình thức vận động đơn giản nhất: vận động cơ học. Sự ra đời của thuyết cơ giới gắn liền với những thành tựu của cơ học Newton. Tiêu chuẩn chân lý ở phương Tây dần dần kết tinh ở lý tính và khoa học.

Những quan điểm này đánh vào tư tưởng tôn giáo, chấm dứt thời Trung cổ (thế kỷ V - XV) và mở đầu thời kỳ Cận đại (Temps Modernes). Giáo sư Crane Brinton đã phân tích rất xác đáng ba yếu tố cho tư tưởng Tây Âu - Bắc Mỹ hiện đại (tức là tư tưởng giai cấp tư sản) hình thành: chủ nghĩa nhân văn, cải cách tôn giáo, chủ nghĩa duy lý (gốc của đầu óc khoa học). Ba yếu tố này đều đóng góp đập tan hệ tư tưởng giáo lý Trung cổ và đến thế kỷ XVIII, có thể coi như hệ tư tưởng phương Tây đã khác hẳn thời kỳ Trung cổ, mặc dù đạo Kito không phải vì thế mà ngừng phát triển.

Chủ nghĩa nhân văn đánh vào lý tưởng tôn giáo Trung cổ "sống vì thế giới bên kia". Nó đề cao con người phát triển toàn vẹn, hưởng hạnh phúc trần thế, cái đẹp của tinh thần và cả thân thể, phát triển nghệ thuật. Trào lưu văn nghệ Phục Hưng xuất phát từ Italy (thế kỷ XIV) rồi lan ra Tây và Trung Âu (thế kỷ XVI).

Phong trào cải cách tôn giáo (thế kỷ XVI) cũng gián tiếp đánh vào lý tưởng tôn giáo Trung cổ, phá vỡ sự thống nhất của cộng đồng Thiên chúa giáo. Vẫn trung thành với đạo Kito, nó phê phán nhánh Thiên chúa giáo La Mã, đòi trở lại tinh thần đạo Kito thực, khuyến khích tự do tư tưởng và tự do phê phán của từng cá nhân.

Mỗi người là linh mục của bản thân mình, không phục tùng tuyệt đối bất cứ lời dạy nào của tăng lữ. Hàng loạt giáo phái Kito mới ra đời, tách khỏi công giáo (hay Thiên chúa giáo) La Mã, gọi tên chung là tôn giáo phản kháng (Protestantisme), Tân giáo hoặc đạo Tin lành. Nhà xã hội học Đức Max Weber đã chứng minh là giáo lý giáo phái Tân giáo Calvin và Thanh giáo - ngược lại với đạo Thiên chúa - đề cao lao động và khuyến khích làm giàu bằng kinh doanh, đã tạo ra yếu tố tinh thần, quyết định sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở phương Tây.

Cải cách tôn giáo, chủ nghĩa nhân văn cùng chủ nghĩa duy lý và khoa học đã dẫn đến triết học Ánh sáng (thế kỷ XVIII) của nhóm Bách khoa từ điển. Triết học Ánh sáng tin vào tiến bộ; đây là một khái niệm hoàn toàn mới vì thời Cổ đại nhìn lại thời Hoàng kim, đạo Ki tô luyến tiếc vườn Eden, ngay cả Cổ đại Trung Quốc quay lại thời Nghiêu - Thuấn.

Giai cấp tư sản đang lên tin là với lý tính, con người có thể xây dựng hạnh phúc ngay ở trần gian hiện tại. Nó chống đối lại phong kiến mà tôn giáo là chỗ dựa. Nó chuẩn bị mặt tinh thần cho Cách mạng tư sản Pháp 1789 mà những lý tưởng "Tự do - Bình đẳng - Bác ái" (sau bị lạm dụng rất nhiều) và những thể chế tồn tại cho đến ngày nay. Cuộc cách mạng này đưa phương Tây vào thời kỳ hiện đại (époque contemporaine).

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Mạc Ngôn nghĩ gì? (kỳ cuối)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Mạc Ngôn nghĩ gì? (kỳ cuối)

TGVN. Tác phẩm của Mạc Ngôn nói lên đời sống nhân dân, văn hóa độc đáo của Trung Quốc và nếp sống của dân tộc...

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Mạc Ngôn nghĩ gì? (kỳ I)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Mạc Ngôn nghĩ gì? (kỳ I)

TGVN. Trong các tác phẩm, Mạc Ngôn khai thác nguồn gốc nông dân của gia đình, ghi lại những câu chuyện do người bà yêu ...

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Malraux nghĩ gì?

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Malraux nghĩ gì?

TGVN. Sau khi chứng kiến sự ngu xuẩn của chiến tranh, Malraux nhận thấy nền văn minh châu Âu đã đi đến chỗ bế tắc, ...

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Lịch âm 14/4 - Xem âm lịch hôm nay thứ 4 ngày 14/4/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 14/4/2021

Lịch âm 14/4 - Xem âm lịch hôm nay thứ 4 ngày 14/4/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 14/4/2021

Baoquocte.vn. Lịch âm 14/4. Âm lịch hôm nay 14/4. Xem âm lịch hôm nay ngày 14/4/2021 chính xác nhất. Lịch vạn niên ngày 14 tháng 4 năm 2021 hôm nay.
Tử vi hôm nay - Xem tử vi 12 con giáp 14/4/2021: Tuổi Dần tài lộc hưng vượng, tuổi Dậu được giúp sức trong công việc

Tử vi hôm nay - Xem tử vi 12 con giáp 14/4/2021: Tuổi Dần tài lộc hưng vượng, tuổi Dậu được giúp sức trong công việc

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 14/4/2021, tử vi 12 con giáp - tuổi Tí, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, tài lộc...
XSMT 14/4 - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 4 14/4/2021 - SXMT 14/4 - xổ số hôm nay

XSMT 14/4 - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 4 14/4/2021 - SXMT 14/4 - xổ số hôm nay

Baoquocte.vn. XSMT 14/4. Kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 4 ngày 14 tháng 4 năm 2021. KQXSMT thứ 4. SXMT 14/4. KQSXMT.
Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ 4 ngày 14/4/2021: Bọ Cạp bị tiểu nhân hãm hại, Song Tử xem đồng nghiệp như 'chiếu dưới'

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ 4 ngày 14/4/2021: Bọ Cạp bị tiểu nhân hãm hại, Song Tử xem đồng nghiệp như 'chiếu dưới'

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 14/4 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
XSMB 14/4 - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 4 14/4/2021 - SXMB 14/4 - xổ số hôm nay

XSMB 14/4 - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 4 14/4/2021 - SXMB 14/4 - xổ số hôm nay

Baoquocte.vn. XSMB 14/4. Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 4 ngày 14 tháng 4 năm 2021. KQXSMB thứ 4. SXMB 14/4. KQSXMB.
XSĐN 14/4 - Kết quả xổ số Đồng Nai hôm nay 14/4/2021 - SXĐN 14/4 - KQXSĐN thứ 4

XSĐN 14/4 - Kết quả xổ số Đồng Nai hôm nay 14/4/2021 - SXĐN 14/4 - KQXSĐN thứ 4

Baoquocte.vn. XSĐN 14/4. Xổ số Đồng Nai hôm nay ngày 14 tháng 4 năm 2021. xo so dong nai. KQXSĐN 14/4. KQXSĐN.
XSMN 14/4 - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 4 14/4/2021 - SXMN 14/4 - xổ số hôm nay

XSMN 14/4 - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 4 14/4/2021 - SXMN 14/4 - xổ số hôm nay

Baoquocte.vn. XSMN 14/4. Kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 4 ngày 14 tháng 4 năm 2021. KQXSMN thứ 4. SXMN 14/4. KQSXMN.
Điện mừng Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn

Điện mừng Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn

Baoquocte.vn. Nhân dịp ông Bùi Thanh Sơn được được bầu làm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, Lãnh đạo Bộ Ngoại giao các nước và tổ chức quốc tế đã gửi điện, ...
Lãnh đạo các nước tiếp tục gửi điện chúc mừng lãnh đạo Việt Nam

Lãnh đạo các nước tiếp tục gửi điện chúc mừng lãnh đạo Việt Nam

Baoquocte.vn. Lãnh đạo các nước đã gửi điện chúc mừng Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ.
Vụ cảnh sát Mỹ bắn tử vong công dân da màu: Cơn giận dữ dâng cao bất chấp giới nghiêm, Tổng thống Bịden gọi 'thảm kịch'

Vụ cảnh sát Mỹ bắn tử vong công dân da màu: Cơn giận dữ dâng cao bất chấp giới nghiêm, Tổng thống Bịden gọi 'thảm kịch'

Baoquocte.vn. Làn sóng biểu tình phản đối vụ cảnh sát bắn nhầm công dân da màu dẫn đến tử vong ở Minneapolis, Mỹ, đã biến thành bạo lực.
Đà Lạt mùa phượng tím, cảnh đẹp lãng mạn tựa cổ tích

Đà Lạt mùa phượng tím, cảnh đẹp lãng mạn tựa cổ tích

Baoquocte.vn. Phượng tím cùng lối kiến trúc đậm dấu ấn phương Tây của Đà Lạt, khiến du khách đặt chân đến đây như lạc vào một con phố nào đó ở nước ngoài.
Hoa anh đào rực rỡ, khoe sắc khắp các châu lục

Hoa anh đào rực rỡ, khoe sắc khắp các châu lục

Baoquocte.vn. Không riêng Nhật Bản, nhiều quốc gia ở Bắc bán cầu đang bước vào mùa Xuân, cũng là lúc hoa anh đào nở rộ tuyệt đẹp.
Đến Seoul ngắm 'sợi dây chuyền khổng lồ' kết bằng hoa anh đào

Đến Seoul ngắm 'sợi dây chuyền khổng lồ' kết bằng hoa anh đào

Baoquocte.vn. Hoa anh đào nở quanh hồ nước ngay công viên 32 tuổi, tạo thành một vòng khép kín khi nhìn từ trên cao, hút khách du Xuân.
Trải nghiệm chơi đùa cùng cá voi xám khổng lồ ở Mexico

Trải nghiệm chơi đùa cùng cá voi xám khổng lồ ở Mexico

Baoquocte.vn. Không chỉ sở hữu những bãi biển đẹp, khu bảo tồn El Vizcaíno (Mexico) còn thu lợi nhuận lớn từ sự xuất hiện của các chú cá voi xám.
'Vịnh Hạ Long thu nhỏ' đẹp như tiên cảnh ở An Giang

'Vịnh Hạ Long thu nhỏ' đẹp như tiên cảnh ở An Giang

Baoquocte.vn. Thiền viện Trúc Lâm An Giang đang trở thành điểm du lịch văn hóa - tâm linh thu hút đông đảo du khách.
Du lịch Việt Nam tìm cơ hội mới trong trạng thái bình thường mới

Du lịch Việt Nam tìm cơ hội mới trong trạng thái bình thường mới

Baoquocte.vn. Ngày 5/4, Hiệp hội Du lịch Việt Nam tổ chức buổi họp báo Hội chợ Du lịch quốc tế Việt Nam và Diễn đàn Du lịch nội địa toàn quốc 2021.
Hành trình sáng tác cuốn truyện tranh hợp tác Việt – Nhật ‘Những người bạn’

Hành trình sáng tác cuốn truyện tranh hợp tác Việt – Nhật ‘Những người bạn’

Baoquocte.vn. Nhân dịp cuốn truyện tranh 'Những người bạn' xuất bản tại Việt Nam, Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản sẽ tổ chức buổi trò chuyện với hai tác giả.
Bạn trẻ tuổi teen cần chuẩn bị gì cho tuổi trưởng thành?

Bạn trẻ tuổi teen cần chuẩn bị gì cho tuổi trưởng thành?

Baoquocte.vn. 5 cuốn sách dưới đây sẽ giúp bạn trẻ giải đáp các khúc mắc của độ tuổi mới lớn (hay tuổi teen), chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc sống trưởng thành.
Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Sách cho mọi nhà

Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Sách cho mọi nhà

Baoquocte.vn. Hội sách trực tuyến quốc gia năm 2021 được tổ chức tại sàn sách trực tuyến quốc gia Book365.vn nhân dịp chào mừng Ngày Sách Việt Nam (21/4).
Để hiểu hơn về con người và vùng đất Tây Nguyên

Để hiểu hơn về con người và vùng đất Tây Nguyên

Baoquocte.vn. Lần đầu tiên Tọa độ: Cấu trúc gia đình và xã hội của người Jörai – một trong hai tác phẩm quan trọng nhất của nhà Tây Nguyên học hàng đầu Jacques Dournes phát hành ...
Giao lưu Việt-Mỹ và những câu chuyện thú vị trước năm 1946

Giao lưu Việt-Mỹ và những câu chuyện thú vị trước năm 1946

Baoquocte.vn. Cuốn sách là kết quả của nỗ lực nghiên cứu, tìm tòi các tài liệu gốc của nhà ngoại giao Nguyễn Văn Huỳnh về giao lưu Việt-Mỹ mà nhiều người chưa biết đến.
Giới thiệu sách cẩm nang về thị trường Anh nhằm thúc đẩy thực thi UKVFTA

Giới thiệu sách cẩm nang về thị trường Anh nhằm thúc đẩy thực thi UKVFTA

Baoquocte.vn. Cuốn sách về thị trường Anh sẽ giúp các doanh nghiệp nắm bắt nhu cầu nhập khẩu hàng hóa và cơ hội xuất khẩu cho các sản phẩm Việt sang xứ sở sương mù.
Phiên bản di động