Sổ tay văn hóa Đông-Tây

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Phác họa văn hóa phương Tây (kỳ cuối)

HỮU NGỌC
TGVN. Đạo Kito khác đạo Do Thái ở chỗ nó đề cao tuyệt đối đức tin và nội tâm. Mặc cảm tội lỗi là một yếu tố tâm hồn phương Tây.

Đạo Kito khác đạo Do Thái ở chỗ nó đề cao tuyệt đối đức tin và nội tâm. Mặc cảm tội lỗi là một yếu tố tâm hồn phương Tây; nó bắt gốc từ giáo lý về sự sa ngã của con người do tội tổ tông; tuy được Chúa Jesus cứu vớt, con người xác thịt không có hạnh phúc ở trần gian được, phải biết sám hối làm điều thiện, may ra nhờ ân Chúa, linh hồn được hạnh phúc vĩnh cửu ở thế giới bên kia. Mặc cảm và băn khoăn cũng là một yếu tố phát triển cá nhân.

Có hai dòng tư tưởng Kito giáo chủ yếu và ngược nhau: chủ nghĩa Thánh Augustin và chủ nghĩa Thánh Thomas. Thánh Augustin (thế kỷ IV - V) là giám mục ở Bắc Phi. Học thuyết của ông bi quan và thần bí, gần chủ nghĩa Platon mới. Tư tưởng của ông đánh dấu quan điểm Kito: con người bẩm sinh là tội lỗi, chỉ có một số ít được Chúa lựa chọn là hưởng ân huệ được cứu vớt. Ông không khẳng định Thiện - Ác rạch ròi, tuyệt đối. Phương pháp tư duy nội quan, suy niệm về Thượng Đế bằng nhận thức trực giác, đã ảnh hưởng nhiều đến trào lưu triết học và thần học phương Tây.

Tin liên quan
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Phác họa văn hóa phương Tây (kỳ I) Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Phác họa văn hóa phương Tây (kỳ I)

Chủ nghĩa Thánh Augustin (nội quan và trực quan bi quan) đối lập với chủ nghĩa Thánh Thomas (kết hợp lý tính, đức tin và lạc quan về con người). Thánh Thomas d’Aquin (thế kỷ VIII), người Italy, được coi là người đặt cơ sở thần học đạo Thiên chúa La Mã. Ông cố gắng hệ thống hóa, hòa giải, thống nhất đức tin và lý tính dựa trên cơ sở triết học Aristote. Ông quan niệm là lý tính không tạo ra được giáo lý (thuộc lĩnh vực đức tin); nhưng theo ông quan niệm, có thể chứng minh được là lý tính không đối lập với đức tin, kiến thức và đức tin không mâu thuẫn với nhau.

Chủ nghĩa duy lý và đầu óc khoa học

Chủ nghĩa duy lý, nguồn gốc của đầu óc khoa học, xuất hiện rõ rệt từ thế kỷ XVI (thời kỳ Phục Hưng) và tự khẳng định vào thế kỷ XVIII với triết học Descartes. Nó đề cao lý tính, đối lập với đức tin và thế giới qua Thiên chúa giáo thời Trung cổ. Nhà triết học có thể nhận biết qua chân lý bằng lý trí, như nhà toán học dùng lý trí để giải quyết toán.

Thuyết cơ giới quy các hình thức vận động phức tạp khác nhau của thế giới vào một hình thức vận động đơn giản nhất: vận động cơ học. Sự ra đời của thuyết cơ giới gắn liền với những thành tựu của cơ học Newton. Tiêu chuẩn chân lý ở phương Tây dần dần kết tinh ở lý tính và khoa học.

Những quan điểm này đánh vào tư tưởng tôn giáo, chấm dứt thời Trung cổ (thế kỷ V - XV) và mở đầu thời kỳ Cận đại (Temps Modernes). Giáo sư Crane Brinton đã phân tích rất xác đáng ba yếu tố cho tư tưởng Tây Âu - Bắc Mỹ hiện đại (tức là tư tưởng giai cấp tư sản) hình thành: chủ nghĩa nhân văn, cải cách tôn giáo, chủ nghĩa duy lý (gốc của đầu óc khoa học). Ba yếu tố này đều đóng góp đập tan hệ tư tưởng giáo lý Trung cổ và đến thế kỷ XVIII, có thể coi như hệ tư tưởng phương Tây đã khác hẳn thời kỳ Trung cổ, mặc dù đạo Kito không phải vì thế mà ngừng phát triển.

Chủ nghĩa nhân văn đánh vào lý tưởng tôn giáo Trung cổ "sống vì thế giới bên kia". Nó đề cao con người phát triển toàn vẹn, hưởng hạnh phúc trần thế, cái đẹp của tinh thần và cả thân thể, phát triển nghệ thuật. Trào lưu văn nghệ Phục Hưng xuất phát từ Italy (thế kỷ XIV) rồi lan ra Tây và Trung Âu (thế kỷ XVI).

Phong trào cải cách tôn giáo (thế kỷ XVI) cũng gián tiếp đánh vào lý tưởng tôn giáo Trung cổ, phá vỡ sự thống nhất của cộng đồng Thiên chúa giáo. Vẫn trung thành với đạo Kito, nó phê phán nhánh Thiên chúa giáo La Mã, đòi trở lại tinh thần đạo Kito thực, khuyến khích tự do tư tưởng và tự do phê phán của từng cá nhân.

Mỗi người là linh mục của bản thân mình, không phục tùng tuyệt đối bất cứ lời dạy nào của tăng lữ. Hàng loạt giáo phái Kito mới ra đời, tách khỏi công giáo (hay Thiên chúa giáo) La Mã, gọi tên chung là tôn giáo phản kháng (Protestantisme), Tân giáo hoặc đạo Tin lành. Nhà xã hội học Đức Max Weber đã chứng minh là giáo lý giáo phái Tân giáo Calvin và Thanh giáo - ngược lại với đạo Thiên chúa - đề cao lao động và khuyến khích làm giàu bằng kinh doanh, đã tạo ra yếu tố tinh thần, quyết định sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở phương Tây.

Cải cách tôn giáo, chủ nghĩa nhân văn cùng chủ nghĩa duy lý và khoa học đã dẫn đến triết học Ánh sáng (thế kỷ XVIII) của nhóm Bách khoa từ điển. Triết học Ánh sáng tin vào tiến bộ; đây là một khái niệm hoàn toàn mới vì thời Cổ đại nhìn lại thời Hoàng kim, đạo Ki tô luyến tiếc vườn Eden, ngay cả Cổ đại Trung Quốc quay lại thời Nghiêu - Thuấn.

Giai cấp tư sản đang lên tin là với lý tính, con người có thể xây dựng hạnh phúc ngay ở trần gian hiện tại. Nó chống đối lại phong kiến mà tôn giáo là chỗ dựa. Nó chuẩn bị mặt tinh thần cho Cách mạng tư sản Pháp 1789 mà những lý tưởng "Tự do - Bình đẳng - Bác ái" (sau bị lạm dụng rất nhiều) và những thể chế tồn tại cho đến ngày nay. Cuộc cách mạng này đưa phương Tây vào thời kỳ hiện đại (époque contemporaine).

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Mạc Ngôn nghĩ gì? (kỳ cuối)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Mạc Ngôn nghĩ gì? (kỳ cuối)

TGVN. Tác phẩm của Mạc Ngôn nói lên đời sống nhân dân, văn hóa độc đáo của Trung Quốc và nếp sống của dân tộc...

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Mạc Ngôn nghĩ gì? (kỳ I)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Mạc Ngôn nghĩ gì? (kỳ I)

TGVN. Trong các tác phẩm, Mạc Ngôn khai thác nguồn gốc nông dân của gia đình, ghi lại những câu chuyện do người bà yêu ...

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Malraux nghĩ gì?

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Malraux nghĩ gì?

TGVN. Sau khi chứng kiến sự ngu xuẩn của chiến tranh, Malraux nhận thấy nền văn minh châu Âu đã đi đến chỗ bế tắc, ...

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Ngày làm việc đầu tiên Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIV theo hình thức trực tuyến

Ngày làm việc đầu tiên Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIV theo hình thức trực tuyến

Sáng 20/10, Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIV đã khai mạc trọng thể tại Nhà Quốc hội. Phiên khai mạc được thực hiện theo hình thức trực tuyến.
Việt Nam sẵn sàng tạo điều kiện thuận lợi nhất cho Samsung đầu tư dự án công nghệ cao

Việt Nam sẵn sàng tạo điều kiện thuận lợi nhất cho Samsung đầu tư dự án công nghệ cao

Tiếp Phó Chủ tịch Tập đoàn Samsung, Thủ tướng khẳng định Việt Nam sẵn sàng tạo điều kiện thuận lợi nhất cho Samsung đầu tư dự án công nghệ cao.
Sạc không dây 80W có tốc độ sạc đáng kinh ngạc

Sạc không dây 80W có tốc độ sạc đáng kinh ngạc

Công nghệ sạc không dây 80W được Xiaomi giới thiệu có thể sạc đầy pin trong thời gian chưa đầy 20 phút.
Tin thế giới 20/10: '3 mẩu' Bộ Tứ diễn tập ở Biển Đông; Trung Quốc là nước đầu tiên 'hứng đòn' của Mỹ vì Iran; lý do gì khiến Nga-Anh lại 'hục hặc'?

Tin thế giới 20/10: '3 mẩu' Bộ Tứ diễn tập ở Biển Đông; Trung Quốc là nước đầu tiên 'hứng đòn' của Mỹ vì Iran; lý do gì khiến Nga-Anh lại 'hục hặc'?

3 nước Bộ Tứ tập trận ở Biển Đông, căng thẳng Nga-Anh, Armenia-Azerbaijan, Thụy Điển cấm Huawei, ZTE là một số tin thế giới nổi bật.
Bình thường hóa quan hệ với Israel: Sau Bahrain phải chăng sẽ là Sudan?

Bình thường hóa quan hệ với Israel: Sau Bahrain phải chăng sẽ là Sudan?

Sudan có thể theo bước Bahrain trở thành quốc gia tiếp theo bình thường hóa quan hệ với Israel trong năm nay, với sự tác động và thỏa thuận trao ...
Giá xe Audi 2020 mới nhất tại Việt Nam tháng 10/2020

Giá xe Audi 2020 mới nhất tại Việt Nam tháng 10/2020

Cập nhật bảng giá xe Audi 2020 mới nhất tại Việt Nam. Giá xe ô tô Audi Q2, 3, 5, 7 & A3, 4, 5, 6, 7 Sportback, Sedan, Audi ...
40 công trình được trao Giải thưởng Vifotec 2019 có gì đặc biệt?

40 công trình được trao Giải thưởng Vifotec 2019 có gì đặc biệt?

Năm 2019, Hội đồng Giải thưởng Vifotec 2019 đã quyết định chọn và trao giải cho 40 công trình tiêu biểu.
Hoa hậu Áo dài phu nhân toàn châu Âu viết tiếp ‘Giấc mơ Nàng’ 2 - Hoài niệm về một VƯƠNG TRIỀU

Hoa hậu Áo dài phu nhân toàn châu Âu viết tiếp ‘Giấc mơ Nàng’ 2 - Hoài niệm về một VƯƠNG TRIỀU

“Giấc mơ Nàng” 2 dự kiến diễn ra vào tháng 4/2021 tại Ninh Vân, Nha Trang và tháng 5/2021 tại Đà Lạt.
Nga phát triển máy bay không người lái nano trang bị cho quân đội tương lai

Nga phát triển máy bay không người lái nano trang bị cho quân đội tương lai

Công ty Kronstadt có trụ sở tại St.Petersburg (Nga) đã phát triển máy bay không người lái nano để trang bị cho quân đội tương lai.
Truyền thông Nhật Bản thông tin đậm nét về chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Suga Yoshihide

Truyền thông Nhật Bản thông tin đậm nét về chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Suga Yoshihide

Trong các ngày 19 và 20/10, truyền thông Nhật Bản đã liên tục phản ánh về chuyến công du Việt Nam của Thủ tướng Suga Yoshihide.
Trung Quốc: Bên trong nhà máy sản xuất tới 18 tấn mỳ gạo tươi mỗi ngày

Trung Quốc: Bên trong nhà máy sản xuất tới 18 tấn mỳ gạo tươi mỗi ngày

Do nhu cầu từ thực khách tại địa phương rất lớn, nên một nhà máy ở miền nam Trung Quốc mỗi ngày phải xuất ra thị trường tới 18 tấn mỳ gạo tươi.
‘Thành phố bên sông’ tỏa sáng lung linh trên sông Hồng

‘Thành phố bên sông’ tỏa sáng lung linh trên sông Hồng

Một đoạn phố sát sông Hồng thuộc địa phận phường Phúc Tân (Hà Nội) ít người qua lại đã trở thành nơi trình diễn những tác phẩm nghệ thuật tạo hình công cộng.
Du lịch Sapa, săn 'biển' mây bồng bềnh đẹp như tiên cảnh trên đỉnh Fansipan

Du lịch Sapa, săn 'biển' mây bồng bềnh đẹp như tiên cảnh trên đỉnh Fansipan

TGVN. Nhờ không khí mát mẻ và cảnh đẹp thiên nhiên hùng vĩ, hoang sơ, đỉnh Fansipan, Sa Pa, Lào Cai được ví như chốn 'bồng lai tiên cảnh'.
Clip kích cầu du lịch Việt Nam phát trên kênh CNN từ ngày 15/10

Clip kích cầu du lịch Việt Nam phát trên kênh CNN từ ngày 15/10

Tổng Cục Du lịch phối hợp với CNN xây dựng clip để phát trên CNN để chuyển tải thông điệp 'Why not VietNam?' nhằm kích cầu du lịch hậu Covid-19.
Phiên bản di động