Sổ tay văn hóa Đông-Tây

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Malraux nghĩ gì?

Hữu Ngọc
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. TGVN. Sau khi chứng kiến sự ngu xuẩn của chiến tranh, Malraux nhận thấy nền văn minh châu Âu đã đi đến chỗ bế tắc, thoái hóa. Ông đã hướng về nghệ thuật, phương diện để con người tồn tại và khẳng định tự do của mình trước phận người.
TIN LIÊN QUAN
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Auguste Comte nghĩ gì?
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người phương Tây nghĩ gì? (Kỳ 2)
nha-van-hoa-huu-ngoc-malraux-nghi-gi
André Berger.

Trí nhớ của tôi thật vớ vẩn: có những việc quan trọng thì lãng quên, còn có những điều ít liên quan đến mình thì lại “nhớ dai” vô cùng. Ấy là với trường hợp nhà văn Pháp Malraux với cuốn tiểu thuyết Phận người (La condition humaine, 1933). Tôi nhớ khi còn là một cậu học sinh 15 tuổi (1933), đi xem phim ở rạp Pathé bờ hồ Hà Nội, ở mục thời sự, có giới thiệu trong mấy phút sự kiện, Malraux được giải thưởng Văn học Goncourt với tác phẩm Phận người. Thế rồi, hình ảnh ấy đã tồn tại trong trí nhớ của tôi cho đến bây giờ. Với cái tuổi mới bắt đầu vào học trường Bưởi, làm gì có đủ chữ nghĩa mà đọc sách ấy, nhất là thời thực dân Pháp, không phải ai cũng có tiền mà mua sách tiếng Pháp về đọc. Mãi mấy chục năm sau, đất nước độc lập, làm công tác văn hóa đối ngoại, tôi mới có dịp đọc Phận người.

Tác phẩm này cùng một nguồn cảm hứng với hai tiểu thuyết khác đã ra trước của Malraux, viết về vùng Viễn Đông: Những người chinh phục và Vương Đạo. Nó ghép thêm chủ đề “tình đoàn kết anh em” vào những chủ đề cũ: hành động, dũng cảm, cái chết, sự lo âu khắc khoải (cách mạng được đề cập đến, dưới góc độ thực hiện cái tiềm năng của cá nhân). Câu chuyện kể lại một sự kiện trong vài ngày (tháng 3/1927) của Cách mạng Trung Quốc, vào giai đoạn Quốc - Cộng liên minh để chiếm Thượng Hải, thành trì của bọn tướng quân phiệt miền Bắc, liên kết với những nước đế quốc. Trong thành phố, các lực lượng vô sản theo Đảng Cộng sản (trong đó có những nhóm vô chính phủ) nổi dậy làm cách mạng thành công, không đợi sự phối hợp của Tưởng Giới Thạch đương đem quân đến. Tưởng chiếm được Thượng Hải, lật lọng, đòi tước vũ khí lực lượng cộng sản. Những người cộng sản không chịu, không nghe cả lệnh của Quốc tế cộng sản (Quốc tế cộng sản vì sách lược, đồng ý với hành động của Tưởng). Tưởng ra lệnh bắt cộng sản và những người chỉ huy cộng sản, kể cả những người vô chính phủ. Họ bị hành hình, chết bi thảm. Điều bi đát nhất của những nhân vật là họ phải chơi một ván bài với “định mệnh”, mà chỉ có mục đích là quan trọng, không đếm xỉa gì đến vận mệnh của cá nhân con người. Họ biết Quốc tế cộng sản, chính là “định mệnh”, có lý; nhưng do ý thức về số phận cá nhân và số phận con người nói chung, họ nổi dậy chống lại số phận, theo bản năng chứ không phải theo lý tính. Họ đều muốn tỏ rõ “ý chí quyền lực”, kể cả Ferral, hiện thân của chủ nghĩa tư bản cường thịnh. Các nhân vật chìm đắm trong vũng bùn của phận người và đều tự giải thoát, con người vừa cao cả vừa hèn hạ, bản thân từng người phải cố vươn lên để vượt phận mình và khẳng định tự do của mình, mặc dù cuối cùng, không ai thoát được phận người.

Trước và sau Thế chiến II, Malraux đã nổi lên như một “người hùng” trong văn học và chính trị Pháp, đi tiên phong trong các phong trào cách mạng trong và ngoài nước, khi ông vừa là nhà văn, vừa là chính khách quốc tế. Ông thuộc loại nhà văn engagé, tức là một nhà văn dẫn thân, nhập cuộc. Bên cạnh việc viết văn, ông còn là nhà phê bình nghệ thuật.

Tên thật của ông là André Berger. Con một viên chức, học khảo cổ, tiếng Phạn và môn Trung Hoa học. Năm 1923-1925: Ông ở Lào và Campuchia (khảo cổ); năm 1925-1928: ở Trung Quốc (đi với phong trào cách mạng, tham gia nội chiến ở Thượng Hải và Quảng Đông); năm 1937: tham gia chiến tranh Tây Ban Nha (đứng về phía Dân chủ). Ông có cảm tình với cộng sản, nhưng đến năm 1939, ông đổi thái độ. Trong Thế chiến II, chiến đấu, bị quân Đức bắt, sau đó ông vượt ngục và tham gia kháng chiến. Vào phe De Gaulle: giữ chức Bộ trưởng Bộ Thông tin (1945-1946) và từng là một Bộ trưởng Bộ Văn hóa rất xuất sắc (1958-1969). Malraux đề cao “hành động” chịu ảnh hưởng lý tưởng người hùng của Nietzsche: hành động phiêu lưu vô chính phủ để khẳng định cá nhân, quan điểm tự do cá nhân. Cuộc chiến đấu của những người dân chủ ở những tác phẩm đầu của ông đã đem vào tiểu thuyết Pháp lúc bấy giờ khái niệm “vô lý” (absurde), cuộc đời chỉ có cái chết là thực. Sau khi được chứng kiến sự ngu xuẩn và vô lý của chiến tranh 1914-1918, Malraux nhận thấy nền văn minh châu Âu đã đi đến chỗ bế tắc, thoái hóa. Ngay từ trước 1939, ông đã cho rằng, không có sự liên tục trong lịch sử nhân loại, các nền văn minh đều thăng trầm. Do đó, ông hướng về nghệ thuật, phương diện để con người tồn tại và khẳng định tự do của mình trước phận người.

Đông Á là nguồn cảm hứng cho những tác phẩm thời kỳ đầu: Những người chinh phục (Les Conquérants,1928), về cuộc đấu tranh của những người quốc gia chủ nghĩa ở Trung Quốc chống đế quốc Anh ở Hương Cảng; Vương Đạo (La Voie royale, 1930), truyện kể về một vụ ăn cắp trong đoàn khảo cổ ở Campuchia, một nhân vật phiêu lưu để chống lại số mệnh. Thái độ chống phát-xít của Malraux được phản ánh trong những tiểu thuyết: Thời khinh miệt (Le Temps du mépris, 1935), về nước Đức phát-xít; Niềm hy vọng (L’Espoir, 1937), về Tây Ban Nha. Thời gian của Malraux tại nhà tù Đức và cuộc vượt ngục của ông đã được miêu tả trong Những cây dẻ ở An-tơn-bur (Les noyers de l’Altenburg, 1943). Sau 1945, ông bỏ thể loại tiểu thuyết và chuyển sang viết luận văn nghiên cứu nghệ thuật: Những tiếng nói của im lặng (Les voix du silence, 1951) và Phản hồi ký (Antimémoires, 1967).

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ cuối)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ cuối)

TGVN. Người Mỹ trên vùng biên giới đôi khi là những người quê kệch, thô lỗ, nhưng lại là những người làm việc có hiệu ...

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Pháp nghĩ gì?

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Pháp nghĩ gì?

TGVN. Dân tộc Pháp là dân tộc hình thành và thống nhất sớm ở châu Âu, nhưng tâm tính của người Pháp lại đầy mâu thuẫn, ...

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Nhật nghĩ gì?

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Nhật nghĩ gì?

TGVN. Muốn biết tâm tư tình cảm của con người thuộc một dân tộc nào đó, thì có lẽ một cách tốt nhất là nghiên ...

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

40 họa sĩ, nghệ nhân điêu khắc tham dự Triển lãm mỹ thuật 'Sắc Hạ'

40 họa sĩ, nghệ nhân điêu khắc tham dự Triển lãm mỹ thuật 'Sắc Hạ'

Baoquocte.vn. Triển lãm mỹ thuật 'Sắc Hạ' giới thiệu 75 tác phẩm nghệ thuật gốm phong phú, đa dạng của 40 hoạ sĩ, nghệ nhân điêu khắc..
Hải quân Mỹ thử nghiệm 'sát thủ' đối với tên lửa Avangard của Nga

Hải quân Mỹ thử nghiệm 'sát thủ' đối với tên lửa Avangard của Nga

Baoquocte.vn. Hải quân Mỹ đã lên kế hoạch thử nghiệm phiên bản Block IB của tên lửa chống tên lửa Standard Missile 6.
Anh: Trường hợp bất ngờ, ung thư thuyên giảm sau khi bị Covid-19 nặng

Anh: Trường hợp bất ngờ, ung thư thuyên giảm sau khi bị Covid-19 nặng

Baoquocte.vn. Các bác sĩ cho biết một bệnh nhân ung thư tuyến giáp đã thuyên giảm bệnh sau khi mắc Covid-19 nặng.
Đa dạng các hoạt động trong 'Tuần lễ Thương hiệu quốc gia 2021'

Đa dạng các hoạt động trong 'Tuần lễ Thương hiệu quốc gia 2021'

Baoquocte.vn. 'Tuần lễ Thương hiệu quốc gia 2021' sẽ diễn ra từ ngày 19-25/4 với nhiều hoạt động đa dạng.
Về Thái Bình, cùng chụp ảnh và ngắm vẻ đẹp 'gây sốt' ở cánh đồng ngao nuôi

Về Thái Bình, cùng chụp ảnh và ngắm vẻ đẹp 'gây sốt' ở cánh đồng ngao nuôi

Baoquocte.vn. Khi nước cạn hay lúc thủy triều lên, bãi biển Đồng Châu thu hút nhiều tay săn ảnh bởi vẻ đẹp bình dị, hoang sơ trên những cánh đồng ngao ...
Tình hình Myanmar: Một nhà báo Nhật Bản bị đưa vào tù, Thủ tướng Suga lên tiếng

Tình hình Myanmar: Một nhà báo Nhật Bản bị đưa vào tù, Thủ tướng Suga lên tiếng

Baoquocte.vn. Đại sứ quán Nhật Bản tại Myanmar cho biết, nhà báo tự do của nước này Yuki Kitazumi đã bị lực lượng an ninh Myanmar bắt giữ tại thành phố ...
Syria 'bênh' Nga, lên án Mỹ và NATO 'thêm dầu vào lửa' ở miền Đông Ukraine

Syria 'bênh' Nga, lên án Mỹ và NATO 'thêm dầu vào lửa' ở miền Đông Ukraine

Baoquocte.vn. Bộ Ngoại giao Syria lên tiếng chỉ trích Mỹ và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tái triển khai quân gần biên giới Nga.
Quán quân lợi nhuận khối công ty chứng khoán báo lãi 674 tỷ đồng trong quý

Quán quân lợi nhuận khối công ty chứng khoán báo lãi 674 tỷ đồng trong quý

Baoquocte.vn. TCBS là một trong những công ty chứng khoán đầu tiên công bố kết quả kinh doanh quý I/2021 với mức tăng trưởng đáng chú ý ở nhiều chỉ tiêu.
Cập nhật Covid-19 ngày 19/4: Ấn Độ tiếp kỷ lục sốc; Hong Kong cấm chuyến bay từ nhiều nước châu Á; Tổng thống Pháp nghi ngờ vaccine Nga

Cập nhật Covid-19 ngày 19/4: Ấn Độ tiếp kỷ lục sốc; Hong Kong cấm chuyến bay từ nhiều nước châu Á; Tổng thống Pháp nghi ngờ vaccine Nga

Baoquocte.vn. Toàn cầu ghi nhận xấp xỉ 142 triệu ca nhiễm Covid-19, trong đó có hơn 3,03 triệu ca tử vong và hơn 120,5 triệu bệnh nhân bình phục.
22% doanh nghiệp Nhật Bản sẽ cắt giảm tuyển dụng mới trong tài khóa 2022

22% doanh nghiệp Nhật Bản sẽ cắt giảm tuyển dụng mới trong tài khóa 2022

Baoquocte.vn. Khoảng 22% doanh nghiệp Nhật Bản có kế hoạch cắt giảm hoạt động tuyển dụng mới trong tài khóa 2022 (bắt đầu từ tháng 4/2022).
Về Thái Bình, cùng chụp ảnh và ngắm vẻ đẹp 'gây sốt' ở cánh đồng ngao nuôi

Về Thái Bình, cùng chụp ảnh và ngắm vẻ đẹp 'gây sốt' ở cánh đồng ngao nuôi

Baoquocte.vn. Khi nước cạn hay lúc thủy triều lên, bãi biển Đồng Châu thu hút nhiều tay săn ảnh bởi vẻ đẹp bình dị, hoang sơ trên những cánh đồng ngao nuôi.
Giải Marathon thường niên: Những bước chân hướng về đại ngàn

Giải Marathon thường niên: Những bước chân hướng về đại ngàn

Baoquocte.vn. Tháng Ba này thành phố Pleiku bỗng trở nên rộn ràng bao giờ hết khi giải Marathon thường niên được chọn tổ chức tại đây.
Xem xét thí điểm đón khách du lịch quốc tế tại Quảng Nam

Xem xét thí điểm đón khách du lịch quốc tế tại Quảng Nam

Baoquocte.vn. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa có văn bản gửi UBND tỉnh Quảng Nam về việc thí điểm đón khách du lịch quốc tế, tập trung vào thị trường Hàn Quốc.
Khám phá căn biệt thự trên đảo Corfu, nơi sinh của Hoàng thân Philip

Khám phá căn biệt thự trên đảo Corfu, nơi sinh của Hoàng thân Philip

Baoquocte.vn. Nơi sinh của Hoàng thân Philip là một biệt thự nằm trên bờ biển Ionian thơ mộng của Hy Lạp. Hiện công trình này đã trở thành bảo tàng khảo cổ học.
Du lịch nội địa và chiến lược phát triển trong tình hình mới

Du lịch nội địa và chiến lược phát triển trong tình hình mới

Baoquocte.vn. Diễn đàn Du lịch Nội địa toàn quốc 2021 đã được Hiệp hội Du lịch Việt Nam (VITA) phối hợp Sở Du lịch Ninh Bình, Hiệp hội Du lịch Ninh Bình tổ chức.
Vượt qua nhiều ứng cử viên sáng giá, Đầm Trầu (Côn Đảo) lọt top 25 bãi biển đẹp nhất thế giới

Vượt qua nhiều ứng cử viên sáng giá, Đầm Trầu (Côn Đảo) lọt top 25 bãi biển đẹp nhất thế giới

Baoquocte.vn. Bỏ qua nhiều điểm như Phú Quốc, Nha Trang,... Đầm Trầu là đại diện Việt Nam xuất hiện trong danh sách những bãi biển đẹp nhất thế giới 2021.
Hà Nội xưa được tái hiện trong bộ sách 'Thăng Long Kinh Kì-Kẻ Chợ'

Hà Nội xưa được tái hiện trong bộ sách 'Thăng Long Kinh Kì-Kẻ Chợ'

Baoquocte.vn. 'Thăng Long Kinh Kì-Kẻ Chợ' đã tái hiện thành công bức tranh sống động về văn hóa, phong tục, lịch sử, con người của Hà Nội xưa.
Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Hơn 20 nghìn tên sách và hàng trăm nghìn bản sách phục vụ bạn đọc

Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Hơn 20 nghìn tên sách và hàng trăm nghìn bản sách phục vụ bạn đọc

Baoquocte.vn. Hội sách cũng triển khai nhiều ưu đãi hấp dẫn cho các độc giả ở vùng sâu vùng xa với hy vọng phát triển văn hóa đọc sâu rộng đến mọi miền.
Nữ văn sỹ J.K Rowling sẽ ra mắt cuốn sách mới vào mùa Thu năm nay

Nữ văn sỹ J.K Rowling sẽ ra mắt cuốn sách mới vào mùa Thu năm nay

Baoquocte.vn. Cuốn sách mới của nữ văn sỹ J.K Rowling mang tên "The Christmas Pig" (Chú lợn Giáng sinh).
Hành trình sáng tác cuốn truyện tranh hợp tác Việt – Nhật ‘Những người bạn’

Hành trình sáng tác cuốn truyện tranh hợp tác Việt – Nhật ‘Những người bạn’

Baoquocte.vn. Nhân dịp cuốn truyện tranh 'Những người bạn' xuất bản tại Việt Nam, Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản sẽ tổ chức buổi trò chuyện với hai tác giả.
Bạn trẻ tuổi teen cần chuẩn bị gì cho tuổi trưởng thành?

Bạn trẻ tuổi teen cần chuẩn bị gì cho tuổi trưởng thành?

Baoquocte.vn. 5 cuốn sách dưới đây sẽ giúp bạn trẻ giải đáp các khúc mắc của độ tuổi mới lớn (hay tuổi teen), chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc sống trưởng thành.
Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Sách cho mọi nhà

Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Sách cho mọi nhà

Baoquocte.vn. Hội sách trực tuyến quốc gia năm 2021 được tổ chức tại sàn sách trực tuyến quốc gia Book365.vn nhân dịp chào mừng Ngày Sách Việt Nam (21/4).
Phiên bản di động