Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Auguste Comte nghĩ gì?

Hữu Ngọc
Theo dõi TGVN trên
TGVN. Auguste Comte coi xã hội học là một thứ vật lý học xã hội và áp dụng những phương pháp vật lý vào việc nghiên cứu xã hội.
TIN LIÊN QUAN
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người phương Tây nghĩ gì? (Kỳ 2)
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người phương Tây nghĩ gì? (Kỳ 1)
nha van hoa huu ngoc a comte nghi gi
Auguste Comte (1798-1857).

Trong thế giới ngày nay, có lẽ xã hội học là một bộ môn “thời thượng” vào bậc nhất. Người ta trông chờ vào kết quả thống kê xã hội học để giải quyết những vấn đề thực tiễn thuộc đủ các lĩnh vực: chính trị (thăm dò khuynh hướng, bỏ phiếu bầu...), kinh tế, giáo dục...

Báo chí và các phương tiện thông tin đại chúng khác cũng nhiều khi lạm dụng những điều tra xã hội học.

Xã hội học nghiên cứu những xã hội loài người và những sự việc xã hội.

Auguste Comte (1798-1857) là người Pháp, đã tạo ra từ Sociologie (Xã hội học) vào năm 1836; ông đặt cơ sở cho khoa học ấy mà ông định nghĩa là: “sự nghiên cứu một cách thực chứng toàn bộ những quy luật cơ bản riêng biệt của những hiện tượng xã hội”. Ông coi đó là một thứ “vật lý học xã hội” và áp dụng những phương pháp vật lý vào việc nghiên cứu xã hội.

Xã hội học của Auguste Comte nằm trong khuôn khổ chủ nghĩa thực chứng (positivisme) do ông đề xướng. Chủ trương xuất phát từ sự việc có thật, có thể chứng thực, chứng minh, kiểm nghiệm được, ông gạt bỏ triết học (cổ điển), cho nó là siêu hình học, ngoài tầm tri thức vì dựa vào tư duy trừu tượng. Không có thế giới bên ngoài tồn tại khách quan, cái “thực chứng”, kinh nghiệm và khoa học chỉ là cảm giác, biểu tượng và thể nghiệm chủ quan; khoa học chỉ miêu tả, sắp xếp (chứ không giải thích được sự vật, sự vật là những trạng thái của ý thức). Comte phủ định những quy luật khách quan (có tính bản chất) của tự nhiên và xã hội. Tự cho là đứng trên chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm, ông quan niệm kinh nghiệm và khoa học một cách duy tâm, ông khẳng định bất khả tri luận (như Berkeley và Hume). Về mặt chính trị, Comte muốn thiết lập một trật tự xã hội phù hợp với thời đại công nghiệp, phân biệt tinh thần và quyền chính trị, giai cấp tư duy (bác học, nghệ sĩ, triết gia) và giai cấp hành động (nhà buôn, lao động, công nghiệp, nông nghiệp). Xã hội tư sản do Comte sáng lập theo một quan niệm duy tâm và lịch sử, bảo vệ trật tự tư sản. Comte đề ra “tôn giáo Nhân loại”, đã có thời thịnh hành ở Braxin.

Từ “socialisme” tiếng Pháp, là “socialism” tiếng Anh (chủ nghĩa xã hội) có từ thế kỷ XVIII, bắt đầu phổ biến ở Pháp và Anh vào những năm 30 của thế kỷ XIX, chủ yếu để chỉ những học thuyết xã hội chủ nghĩa không tưởng của Saint Simon, Fourier, Proudhon... ở Pháp và Owen ở Anh.

Vào thế kỷ XVI-XVII, khi chế độ phong kiến bắt đầu tan rã, Th.More ở Anh và Campanelle ở Italy đã mô tả xã hội cộng sản lý tưởng. Thế kỷ XVIII, linh mục Meslier và nhà triết học Morelly ở Pháp cũng đã phát triển chủ nghĩa xã hội không tưởng.

Thời kỳ Cách mạng Pháp 1789, Babeuf đã đưa chủ nghĩa Cộng sản vào một chương trình hành động chính trị.

Đến thế kỷ XIX, học thuyết xã hội chủ nghĩa không tưởng đã đạt tới mức phê phán xã hội tư bản, đưa ra hình ảnh tương lai không có áp bức bóc lột. Nó cũng đóng góp và lý luận của chủ nghĩa Cộng sản của Marx.

Sau đây là một số ý kiến của Comte:

1. Hoạt động chính trị lành mạnh không thể lấy mục tiêu là thúc đẩy sự tiến bộ của con người, vì điều này vận động qua một động lực riêng của mình, theo một quy luật tất yếu - tuy có thể thay đổi hơn – như là quy luật vạn vật hấp dẫn. Mà hoạt động ấy nhằm mục tiêu tạo điều kiện thúc đẩy bước tiến của mình bằng cách soi sáng nó.

2. Những thành tố của ý thức “văn minh” bao gồm : khoa học, mỹ thuật và công nghiệp. Từ “công nghiệp”, phải hiểu theo nghĩa rất rộng, điều mà tôi luôn luôn áp dụng.

3. Mỗi một khái niệm cơ bản của chúng ta, mỗi ngành tri thức của chúng ta, đều trải qua ba trạng thái lý thuyết khác nhau: trạng thái thần học, hoặc giả định (tưởng tượng); trạng thái siêu hình, hay trừu tượng; trạng thái khoa học, hay thực chứng. Nói cách khác, trí óc con người, do bản chất tự nhiên, lần lượt sử dụng trong sự tìm tòi ba phương pháp – triết học hóa với tính chất khác nhau, mà có khi là tuyệt đối đối lập nhau: thoạt đầu là phương pháp thần học, rồi đến phương pháp siêu hình và cuối cùng là phương pháp thực chứng. Do đó, có ba loại triết học hay ba hệ thống khái niệm chung về toàn bộ các hiện tượng, ba loại triết học này chống lại nhau: loại thứ nhất là điểm khởi đầu tất yếu của trí óc con người; loại thứ ba đánh dấu trạng thái cố định và cuối cùng, loại thứ hai chỉ có tác dụng chuyển giao.

4. Mỗi người trong chúng ta, nhìn lại lịch sử bản thân, phải chăng nhớ lại là bản thân mình – là mình đã lần lượt trải qua – những khái niệm quan trọng nhất: giai đoạn thần học thời thơ ấu, siêu hình thời thanh niên và thực chứng khi trưởng thành.

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ cuối)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ cuối)

TGVN. Người Mỹ trên vùng biên giới đôi khi là những người quê kệch, thô lỗ, nhưng lại là những người làm việc có hiệu ...

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 4)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 4)

TGVN. Người Mỹ trải qua lịch sử của họ như thể lịch sử đã được vạch ra từ trước và tương lai chỉ là một ...

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 3)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Người Mỹ nghĩ gì? (Kỳ 3)

TGVN. Tâm lý học thường thức ở Mỹ sản xuất hàng loạt sách để chế biến hạnh phúc cá nhân, dạy cách suy nghĩ đúng ...

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Lệ Quyên lần đầu công khai tình trẻ kém 11 tuổi

Lệ Quyên lần đầu công khai tình trẻ kém 11 tuổi

Tối 22/1, ca sĩ Lệ Quyên lần đầu công khai khoác tay bạn trai kém 11 tuổi - người mẫu Lâm Bảo Châu - tại một lễ trao giải.
Chất lượng không khí Hà Nội trở về màu đỏ, có nơi chuyển sắc cam

Chất lượng không khí Hà Nội trở về màu đỏ, có nơi chuyển sắc cam

Chất lượng không khí Hà Nội hôm nay có cải thiện khi trở về màu đỏ, tuy nhiên, chuyên gia vẫn khuyến cáo người dân hạn chế hoạt động ngoài ...
Điểm mới quan trọng về tiêu chuẩn lựa chọn đại biểu dự Đại hội Đảng 13

Điểm mới quan trọng về tiêu chuẩn lựa chọn đại biểu dự Đại hội Đảng 13

Việc lựa chọn đại biểu dự Đại hội lần thứ 13 của Đảng được định hướng theo những tiêu chuẩn cụ thể và rõ ràng. Đây là điểm mới quan ...
Chính quyền Tổng thống Joe Biden bị bang Texas kiện sau chưa đầy 50 giờ nhậm chức

Chính quyền Tổng thống Joe Biden bị bang Texas kiện sau chưa đầy 50 giờ nhậm chức

Texas ngày 22/1 đã đệ đơn kiện Chính quyền Tổng thống Joe Biden vì sắc lệnh hoãn trục xuất người nhập cư trái phép trong 100 ngày.
Hà Nội cấm những tuyến đường nào trong dịp Đại hội Đảng lần thứ XIII?

Hà Nội cấm những tuyến đường nào trong dịp Đại hội Đảng lần thứ XIII?

Để đảm bảo an ninh, an toàn, thông suốt phục vụ các hoạt động của Đại hội Đảng lần thứ XIII, Công an Hà Nội phân luồng lại giao thông.
Luận tội cựu Tổng thống Mỹ: Mục tiêu chung của nghị sĩ Cộng hòa? và dự định tái xuất của ông Trump

Luận tội cựu Tổng thống Mỹ: Mục tiêu chung của nghị sĩ Cộng hòa? và dự định tái xuất của ông Trump

Hàng chục nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ kết tội cựu Tổng thống Donald Trump vì tương lai chính trị của đảng Cộng hòa.
Bộ Ngoại giao lên tiếng về việc EP thông qua Nghị quyết về tình hình nhân quyền Việt Nam

Bộ Ngoại giao lên tiếng về việc EP thông qua Nghị quyết về tình hình nhân quyền Việt Nam

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng lên tiếng về việc Nghị viện châu Âu thông qua Nghị quyết về tình hình nhân quyền Việt Nam.
Ngày thứ 3 tại Nhà Trắng: Tân Tổng thống Joe Biden ký 2 sắc lệnh hỗ trợ thực phẩm và tăng lương

Ngày thứ 3 tại Nhà Trắng: Tân Tổng thống Joe Biden ký 2 sắc lệnh hỗ trợ thực phẩm và tăng lương

Tổng thống Mỹ Biden đã ký 2 sắc lệnh hành pháp, một lệnh mở rộng việc hỗ trợ thực phẩm và một lệnh tăng lương tối cho nhân viên liên ...
Tết Nguyên đán là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?

Tết Nguyên đán là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?

Sau một thời gian dài du lịch Việt ngưng trệ, thiệt hại do dịch bệnh Covid-19, năm nay, Tết Nguyên đán có là cơ hội để du lịch Việt bứt ...
Phát hiện hóa thạch loài khủng long lớn nhất trên Trái đất tại Argentina

Phát hiện hóa thạch loài khủng long lớn nhất trên Trái đất tại Argentina

Các nhà khoa học vừa tuyên bố đã khai quật được hóa thạch khủng long 98 triệu năm tuổi ở Tây Nam Argentina.
Tết Nguyên đán là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?

Tết Nguyên đán là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?

Sau một thời gian dài du lịch Việt ngưng trệ, thiệt hại do dịch bệnh Covid-19, năm nay, Tết Nguyên đán có là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?
Ngắm thác mây bồng bềnh, cảnh tượng hiếm gặp ở 'thiên đường check-in' Tà Xùa

Ngắm thác mây bồng bềnh, cảnh tượng hiếm gặp ở 'thiên đường check-in' Tà Xùa

Săn mây Tà Xùa là hoạt động yêu thích của các tín đồ du lịch. Tuy nhiên, không phải ai cũng may mắn gặp được thác mây uốn lượn qua triền núi.
Hoa anh đào bung nở say đắm lòng người nơi miền biên cương xứ Nghệ

Hoa anh đào bung nở say đắm lòng người nơi miền biên cương xứ Nghệ

Những ngày này hoa anh đào đang bung nở tại khu vực trường Tiểu học Mường Típ 1, huyện Kỳ Sơn, Nghệ An làm xao xuyến lòng người.
Lữ hành Việt Nam khát khao khôi phục trong năm 2021

Lữ hành Việt Nam khát khao khôi phục trong năm 2021

Những tin buồn của năm Covid khiến Hiệp hội Lữ hành Việt Nam phải ráo riết tìm giải pháp khôi phục và phát triển ở ngay những ngày đầu năm 2021.
Những cuốn hộ chiếu 'quyền lực' nhất thế giới năm 2021

Những cuốn hộ chiếu 'quyền lực' nhất thế giới năm 2021

Mới đây Bảng xếp hạng hộ chiếu Henley đã công bố thứ hạng hộ chiếu 'quyền lực' nhất thế giới năm 2021, các nước châu Á vẫn chiếm trọn top 3.
Cặp đôi Hà Nội lên Y Tý chụp ảnh cưới dưới cảnh tuyết rơi, băng giá kỳ ảo

Cặp đôi Hà Nội lên Y Tý chụp ảnh cưới dưới cảnh tuyết rơi, băng giá kỳ ảo

Giữa khung cảnh tuyết rơi phủ trắng xóa, cặp đôi từ Hà Nội đã vượt qua giá lạnh của thời tiết, tạo nên những bức hình cưới đẹp lung linh như ở trời Âu.
Bản dịch 'Nhật ký trong tù' của Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng tiếng Na Uy có gì đặc biệt?

Bản dịch 'Nhật ký trong tù' của Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng tiếng Na Uy có gì đặc biệt?

Cách đây hơn nửa thế kỷ, 'Nhật ký trong tù' của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng được dịch ra tiếng Na Uy.
Đọc sách gì Tết Tân Sửu năm nay?

Đọc sách gì Tết Tân Sửu năm nay?

Đọc sách ngày Xuân vốn là nét đẹp truyền thống của người Việt nhưng đã bị mai một theo thời gian và các nhà xuất bản đang nỗ lực phục hồi.
Ra mắt sách về Đại hội Đảng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng

Ra mắt sách về Đại hội Đảng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng

Cuốn sách tập hợp ba bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng về công tác tiến hành Đại hội Đảng bộ các cấp và Đại hội XIII của Đảng...
Nhạc sĩ Phạm Tuyên - 'Cây đại thụ và Cánh én tuổi thơ'

Nhạc sĩ Phạm Tuyên - 'Cây đại thụ và Cánh én tuổi thơ'

Nhân dịp kỷ niệm sinh nhật lần thứ 91 của nhạc sĩ Phạm Tuyên, NXB Hội Nhà văn ra mắt cuốn sách 'Nhạc sĩ Phạm Tuyên - Tuyển tập 100 bài hát'.
Chúng tôi ăn rừng – nhật ký sống về lưu trú ở vùng cao nguyên Việt Nam

Chúng tôi ăn rừng – nhật ký sống về lưu trú ở vùng cao nguyên Việt Nam

‘Chúng tôi ăn rừng’ là công trình nghiên cứu dân tộc học mang tính kinh điển của Georges Condominas về những người bán du mục ở vùng cao nguyên Việt Nam.
Hai cuốn sách giải mã ngành công nghiệp giải trí siêu lợi nhuận

Hai cuốn sách giải mã ngành công nghiệp giải trí siêu lợi nhuận

Cuốn sách 'Giải mật Ngoại hạng Anh' và cuốn sách về Disney’s Land sẽ giúp người đọc hiểu hơn về ngành công nghiệp giải trí siêu lợi nhuận.
Phiên bản di động