Phần Lan: Ngày văn hóa quốc gia bắt nguồn từ một sử thi - Kalevala

Lê Lam
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. TGVN. Ngày 28/2/1835 - ngày Elias Lönnrot ký tên dưới lời nói đầu của Kalevala cũ đã trở thành Ngày Kalevala - một ngày lễ quốc gia của Phần Lan...
Phần Lan: Ngày văn hóa quốc gia bắt nguồn từ một sử thi - Kalevala
Bìa cuốn Kalevala và Cối xay thần Xam pô được dịch sang tiếng Việt.

Khi nói đến văn hóa Phần Lan, người ta không thể không nhắc đến Kalevala, sử thi dân tộc do giáo sư, bác sĩ, nhà ngôn ngữ học, dân tộc học và văn hoá dân gian Phần Lan Elias Lönnrot (1802-1884) biên soạn.

Kalevala dựa trên những bài thơ, bài dân ca dân gian của Phần Lan và Karelia (thuộc Liên bang Nga ngày nay) được ông và các đồng nghiệp, học trò sưu tầm trên đất Phần Lan và vùng Vienna (thuộc Karelia).

Kalevala - từ thơ ca, chuyện kể dân gian đến sử thi dân tộc

Kalevala được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1835 gồm 12.078 câu thơ, chia làm 35 ca khúc (ngày nay được gọi là Kalevala cũ) và lần thứ hai năm 1849 với 22.795 câu thơ, được chia làm 50 ca khúc (gọi là Kalevala mới).

Kalevala mới (được coi là bản Kalevala trọn vẹn) là kết quả 15 năm làm việc với 11 chuyến sưu tầm điền dã của Elias Lönnrot. Ngày nay, ở Phần Lan cũng như ở nước ngoài, khi nói về Kalevala người ta thường nói đến Kalevala mới.

Kalevala là bộ bách khoa thư về lịch sử đất nước và con người Phần Lan được biên soạn theo thể thơ truyền thống, mỗi câu gồm 8 âm tiết (hay 8 nhịp) của Phần Lan, dựa theo làn điệu của âm nhạc dân gian. Thể thơ này vốn không có tên, song với sự ra đời của Kalevala, thể thơ này được gọi là thể thơ Kalevala.

Cũng từ đó, việc sưu tầm văn học dân gian ở Phần Lan nhanh chóng lan rộng khiến nguồn tư liệu sưu tầm được hết sức phong phú. Trong vòng 15 năm giữa hai bản Kalêvala, Lönnrot cùng các cộng sự sưu tập được thêm gần 130.000 câu thơ.

Với nguồn tư liệu này, Elias Lönnrot đã nói rằng có thể biên soạn thành 7 phiên bản Kalevala khác nhau mà Kalevala mới như ngày nay chỉ là một trong số đó.

Sau khi Kalevala được xuất bản, một phong trào “tìm về bản sắc dân tộc” đã lan rộng ở Phần Lan. Nhiều nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên và những người yêu thích văn hoá dân gian đã theo dấu chân ông đến phía đông Phần Lan và Karelia của Nga để sưu tầm văn học dân gian còn lưu giữ ở những vùng này.

Bên cạnh hai bản Kalevala cũ và Kalevala mới, năm 1862 Elias Lönnrot còn rút gọn Kalevala mới thành một bản Kalevala ngắn gọn với 9.732 câu thơ dành cho học sinh, được gọi là Kalevala trường học.

Kalevala đã trở thành một trong những biểu tượng văn hoá quan trọng nhất của Phần Lan. Với Kalevala, người Phần Lan cho rằng dân tộc họ cũng có một lịch sử và một nền văn hoá riêng, như nhà văn hóa Phần Lan J.G. Linsen (1785-1848) từng nói vào năm 1835: “Với những ca khúc bất tử này trong hành trang, người Phần Lan đã có thể dũng cảm và tự tin nhìn về quá khứ của mình và có thể nhìn thấy được tương lai của dân tộc. Người Phần Lan đã có thể kiêu hãnh nói: Tôi cũng có một lịch sử!”.

Kalevala là đề tài và là nguồn cảm hứng sáng tạo cho rất nhiều thế hệ văn nghệ sĩ Phần Lan cũng như nước ngoài.

Rất nhiều cơ quan, tổ chức của Phần Lan cũng như quốc tế đã lấy Kalevala cũng như tên gọi các nhân vật trong Kalevala làm tên gọi cho mình, như Hội Kalevala (ra đời năm 1911), Hội Phụ nữ Kalevala (1935), Hội Kim hoàn Kalevala (1937) chuyên sản xuất đồ trang sức sang trọng lấy chủ đề từ Kalevala.

Rất nhiều đường, phố ở các thành phố, địa phương trên khắp Phần Lan mang tên các nhân vật, địa danh trong Kalevala. Riêng tên của Lönnrot cho đến nay đã được đặt cho 10 đường, phố trên cả nước, trong khi tên của “người vĩ đại nhất Phần Lan” là nguyên soái Mannerheim chỉ có 6 đường, phố.

Bên cạnh Hội Kalevala ở Helsinki, Phần Lan còn có Juminkeko, một quỹ văn hóa chuyên về sưu tầm, nghiên cứu Kalevala và bảo tồn, phát triển các di sản văn hoá vùng đất Viena (Karelia), cái nôi của Kalevala.

Được thành lập từ năm 1985, đến nay Juminkeko đã thực hiện nhiều dự án nhằm khôi phục các làng thơ ở Viena, một trong số đó từng nhận được giải thưởng về bảo tồn văn hoá của EU năm 2006.

Juminkeko cũng thực hiện nhiều dự án với các cá nhân và tổ chức về văn hóa nghệ thuật và khoa học ở nước ngoài, trong đó có Việt Nam.

Phần Lan: Ngày văn hóa quốc gia bắt nguồn từ một sử thi - Kalevala
Đặt vòng hoa tại Tượng đài Elias Lönnrot ở thủ đô Helsinki nhân Ngày Văn hóa Phần Lan 2015.

…và Ngày Văn hóa của quốc gia

Từ năm 1950, ngày 28/2/1835 - ngày Elias Lönnrot ký tên dưới lời nói đầu của Kalevala cũ đã trở thành Ngày Kalevala và được coi là một ngày lễ không chính thức của Phần Lan.

Từ năm 1978, Ngày Kalevala trở thành Ngày Văn hoá của Phần Lan và được Nghị viện Phần Lan quy định là một ngày lễ chính thức hằng năm của quốc gia.

Trên thế giới có lẽ hiếm có quốc gia khác giống như Phần Lan: Lấy ngày ra đời của một tác phẩm văn học làm ngày lễ lớn của dân tộc.

Hàng năm vào ngày này khắp cả nước treo cờ và tổ chức các hoạt động văn hóa nghệ thuật có liên quan đến Kalevala, như nói chuyện, đọc sách, chiếu phim, hội thảo khoa học. Vào ngày này Hội Kalevala còn trao bốn giả thưởng cho các công trình có giá trị về Kalevala hoặc liên quan đến Kalevala 1-2 năm một lần.

Đặc biệt Ngày Kalevala - Ngày Văn hóa Phần Lan là ngày được chờ đợi nhất của những người làm văn hóa, nghệ thuật và khoa học trên khắp Phần Lan.

Vào ngày này, Quỹ Văn hóa Phần Lan, một quỹ tài trợ tư lớn nhất của Phần Lan (ra đời vào Ngày Kalevala 28/2/1937) và cũng là một trong những quỹ tài trợ về văn hóa nghệ thuật lớn nhất của châu Âu trao tài trợ hàng năm cho các cá nhân và tổ chức (kể cả tổ chức thuộc nhà nước) hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật và khoa học của Phần Lan.

Những năm gần đây, mỗi năm Quỹ tài trợ 25 triệu euro cho hơn 1.000 dự án, trong đó có hàng trăm tài trợ kéo dài 2-3 năm.

Riêng năm 2017, nhân Quốc khánh 100 năm Phần Lan, số tiền tài trợ của Quỹ lên tới 37 triệu euro, đồng thời Quỹ còn cung cấp kinh phí và phối hợp tổ chức thực hiện 7 dự án khác.

Ngoài Quỹ Văn hóa Trung ương này, cả nước còn có 17 Quỹ Văn hóa địa phương cũng trao các khoản tài trợ của riêng mình.

Kalevala với thế giới và Việt Nam

Không chỉ có ảnh hưởng trong nước, Kalevala được coi là chiếc cầu nối Phần Lan với thế giới bên ngoài, như một nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Estonia, Matthias Johann Eisen (1857-1934) nhận xét năm 1909:

“Khi làm nên Kalevala, nhân dân Phần Lan đã làm cho mình một con đường xuyên qua núi đá cheo leo, không những chỉ tiến đến châu Âu mà đến cả thế giới văn minh. Kalevala sáng chói như Bắc Đẩu trên trời cao, kể cho toàn nhân loại nghe về dân tộc Phần Lan”.

Cho đến nay, Kalevala vẫn là tác phẩm tiêu biểu nhất của văn học Phần Lan đóng góp vào kho tàng văn học của nhân loại và được dịch ra nhiều thứ tiếng nước ngoài nhất của văn học nước này.

Kalevala đã được dịch ra 57 thứ tiếng trên thế giới, trong đó nhiều thứ tiếng đã dịch nhiều lần dưới nhiều dạng khác nhau: tiếng Thụy Điển (22 bản), tiếng Anh (21 bản), tiếng Đức (14), tiếng Nhật (14), tiếng Estonia (14), tiếng Tây Ban Nha (12) tiếng Nga (10)…

Với tiếng Việt, Kalevala đã có 3 bản dịch khác nhau, trong đó có 2 bản dịch tóm tắt bằng văn xuôi, 1 bản của Cao Xuân Nghiệp (xuất bản năm 1986, 1991, 2000), 1 bản của Hoàng Thái Anh (xuất bản năm 1991) và 1 bản dịch trọn vẹn bằng thơ của Bùi Việt Hoa (xuất bản năm 1994).

Ngoài ra, trong tiếng Việt còn có một bản Kalevala tóm tắt bằng văn xuôi “Cối thần Xam pô” (Sử thi Phần Lan) do Bùi Việt Hoa biên soạn và họa sĩ Lương Xuân Đoàn minh họa, được Nhà xuất bản Mỹ thuật xuất bản năm 1999.

Ảnh hưởng của sử thi Kalevala không chỉ giới hạn trong phạm vi Phần Lan, mà dần dần lan rộng ra các nước khác trên thế giới.

Nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài đã vận dụng phương pháp biên soạn Kalevala của Lönnrot, kết nối thơ ca dân gian của dân tộc mình thành sử thi hoàn chỉnh.

Có thể kể ra một số tác phẩm như: The Song of Hiawatha (1855) của H. W. Longfellow, được coi là sử thi của người Mỹ; Kalevipoeg (Con trai của Kalevi, 1862) - sử thi Estonia của F. R. Kreutzwald; Làplèsis (Chàng giết gấu, 1888) sử thi Latvia của A. Pumpurs; và gần đây nhất là sử thi Mordvin, Mastorava (Mẹ đất, 1994) của A. Saronov.

Gần đây, các sử thi Con cháu Mon Mân (sử thi Việt Nam) của Bùi Việt Hoa xuất bản năm 2008, Virantanaz (sử thi của dân tộc Vepsä) do nhà nghiên cứu ngôn ngữ Niina Zaitseva biên soạn năm 2012 và sử thi Liekku (dân tộc Inkeri) của tác giả Mirja Kemppinen ra đời năm 2013 cũng được biên soạn dựa trên phương pháp và hình mẫu của Kalevala.

Sử thi “Con cháu Mon Mân” (sử thi Việt Nam) đã vinh dự được nhận giải thưởng Eepospalkinto (Giải thưởng Sử thi) năm 2009 của Hội Kalevala Phần Lan.

TIN LIÊN QUAN
Hãng sản xuất trò chơi Supercell - 'cối thần Sampo' mới của Phần Lan
Phần Lan lắp đặt nhà vệ sinh cho chó ở sân bay Helsinki
Sẽ có đường tàu dưới biển nối Phần Lan và Estonia?

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

XSMT 15/4 - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay 15/4/2021 - SXMT 15/4 - xổ số hôm nay

XSMT 15/4 - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay 15/4/2021 - SXMT 15/4 - xổ số hôm nay

Baoquocte.vn. XSMT 15/4. Kết quả xổ số miền Trung hôm nay ngày 15 tháng 4 năm 2021. XSMT thứ 5. SXMT 15/4. KQSXMT. xo so mien trung.
XSAG 15/4 - Kết quả xổ số An Giang hôm nay 15/4/2021 - SXAG 15/4 - KQXSAG thứ 5

XSAG 15/4 - Kết quả xổ số An Giang hôm nay 15/4/2021 - SXAG 15/4 - KQXSAG thứ 5

Baoquocte.vn. XSAG 15/4. Trực tiếp kết quả xổ số An Giang nhanh nhất hôm nay ngày 15 tháng 4 năm 2021. KQXSAG 15/4. Xo so An Giang. KQXSAG.
XSMN 15/4 - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 15/4/2021 - SXMN 15/4 - xổ số hôm nay

XSMN 15/4 - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 15/4/2021 - SXMN 15/4 - xổ số hôm nay

Baoquocte.vn. XSMN 15/4. Kết quả xổ số miền Nam hôm nay ngày 15 tháng 4 năm 2021. XSMN thứ 5. SXMN 15/4. KQSXMN. xo so mien nam.
Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ 5 ngày 15/4/2021: Sư Tử mệt mỏi trong tình yêu, Thiên Bình công việc khó khăn

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ 5 ngày 15/4/2021: Sư Tử mệt mỏi trong tình yêu, Thiên Bình công việc khó khăn

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 15/4 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
XSMB 15/4 - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 15/4/2021 - SXMB 15/4 - xổ số hôm nay

XSMB 15/4 - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 15/4/2021 - SXMB 15/4 - xổ số hôm nay

Baoquocte.vn. XSMB 15/4. Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay ngày 15 tháng 4 năm 2021. XSMB thứ 5. SXMB 15/4. KQSXMB. xo so mien bac.
Tử vi hôm nay - Xem tử vi 12 con giáp 15/4/2021: Tuổi Mùi tài lộc vượng, tuổi Dậu vướng bận đào hoa

Tử vi hôm nay - Xem tử vi 12 con giáp 15/4/2021: Tuổi Mùi tài lộc vượng, tuổi Dậu vướng bận đào hoa

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 15/4/2021, tử vi 12 con giáp - tuổi Tí, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, tài lộc...
Lịch âm 15/4 - Xem âm lịch hôm nay thứ 5 ngày 15/4/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 15/4/2021

Lịch âm 15/4 - Xem âm lịch hôm nay thứ 5 ngày 15/4/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 15/4/2021

Baoquocte.vn. Lịch âm 15/4. Âm lịch hôm nay 15/4. Xem âm lịch hôm nay ngày 15/4/2021 chính xác nhất. Lịch vạn niên ngày 15 tháng 4 năm 2021 hôm nay.
Hội thảo giới thiệu học bổng và đại học công lập Nhật Bản

Hội thảo giới thiệu học bổng và đại học công lập Nhật Bản

Baoquocte.vn. Chương trình được tổ chức theo hình thức trực tuyến giữa hai đầu cầu Việt Nam và Nhật Bản, đã thu hút được sự quan tâm rất lớn của các ...
Điện mừng Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc, Thủ tướng Phạm Minh Chính

Điện mừng Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc, Thủ tướng Phạm Minh Chính

Baoquocte.vn. Nhân dịp đồng chí Nguyễn Xuân Phúc được bầu làm Chủ tịch nước, đồng chí Phạm Minh Chính được bầu làm Thủ tướng, lãnh đạo các nước đã gửi điện ...
Nhật Bản-Đức lần đầu tiên đối thoại 2+2, chĩa mũi nhọn vào Trung Quốc

Nhật Bản-Đức lần đầu tiên đối thoại 2+2, chĩa mũi nhọn vào Trung Quốc

Baoquocte.vn. Đối thoại chiến lược 2+2 Nhật Bản-Đức cho thấy Đức sẵn sàng tham gia cuộc đua cạnh tranh quyền chủ đạo tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Chuyến trải nghiệm thú vị và 'đau tim' ở hồ băng sâu nhất thế giới của nhóm du học sinh Việt

Chuyến trải nghiệm thú vị và 'đau tim' ở hồ băng sâu nhất thế giới của nhóm du học sinh Việt

Baoquocte.vn. Mùa Đông, hồ Baikal chìm trong băng dày trắng xóa, cảnh tượng rộng mênh mông không thấy bờ với nhiều động băng kỳ ảo khiến khách Việt ngỡ ngàng.
Đà Lạt mùa phượng tím, cảnh đẹp lãng mạn tựa cổ tích

Đà Lạt mùa phượng tím, cảnh đẹp lãng mạn tựa cổ tích

Baoquocte.vn. Phượng tím cùng lối kiến trúc đậm dấu ấn phương Tây của Đà Lạt, khiến du khách đặt chân đến đây như lạc vào một con phố nào đó ở nước ngoài.
Hoa anh đào rực rỡ, khoe sắc khắp các châu lục

Hoa anh đào rực rỡ, khoe sắc khắp các châu lục

Baoquocte.vn. Không riêng Nhật Bản, nhiều quốc gia ở Bắc bán cầu đang bước vào mùa Xuân, cũng là lúc hoa anh đào nở rộ tuyệt đẹp.
Đến Seoul ngắm 'sợi dây chuyền khổng lồ' kết bằng hoa anh đào

Đến Seoul ngắm 'sợi dây chuyền khổng lồ' kết bằng hoa anh đào

Baoquocte.vn. Hoa anh đào nở quanh hồ nước ngay công viên 32 tuổi, tạo thành một vòng khép kín khi nhìn từ trên cao, hút khách du Xuân.
Trải nghiệm chơi đùa cùng cá voi xám khổng lồ ở Mexico

Trải nghiệm chơi đùa cùng cá voi xám khổng lồ ở Mexico

Baoquocte.vn. Không chỉ sở hữu những bãi biển đẹp, khu bảo tồn El Vizcaíno (Mexico) còn thu lợi nhuận lớn từ sự xuất hiện của các chú cá voi xám.
'Vịnh Hạ Long thu nhỏ' đẹp như tiên cảnh ở An Giang

'Vịnh Hạ Long thu nhỏ' đẹp như tiên cảnh ở An Giang

Baoquocte.vn. Thiền viện Trúc Lâm An Giang đang trở thành điểm du lịch văn hóa - tâm linh thu hút đông đảo du khách.
Nữ văn sỹ J.K Rowling sẽ ra mắt cuốn sách mới vào mùa Thu năm nay

Nữ văn sỹ J.K Rowling sẽ ra mắt cuốn sách mới vào mùa Thu năm nay

Baoquocte.vn. Cuốn sách mới của nữ văn sỹ J.K Rowling mang tên "The Christmas Pig" (Chú lợn Giáng sinh).
Hành trình sáng tác cuốn truyện tranh hợp tác Việt – Nhật ‘Những người bạn’

Hành trình sáng tác cuốn truyện tranh hợp tác Việt – Nhật ‘Những người bạn’

Baoquocte.vn. Nhân dịp cuốn truyện tranh 'Những người bạn' xuất bản tại Việt Nam, Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản sẽ tổ chức buổi trò chuyện với hai tác giả.
Bạn trẻ tuổi teen cần chuẩn bị gì cho tuổi trưởng thành?

Bạn trẻ tuổi teen cần chuẩn bị gì cho tuổi trưởng thành?

Baoquocte.vn. 5 cuốn sách dưới đây sẽ giúp bạn trẻ giải đáp các khúc mắc của độ tuổi mới lớn (hay tuổi teen), chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc sống trưởng thành.
Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Sách cho mọi nhà

Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Sách cho mọi nhà

Baoquocte.vn. Hội sách trực tuyến quốc gia năm 2021 được tổ chức tại sàn sách trực tuyến quốc gia Book365.vn nhân dịp chào mừng Ngày Sách Việt Nam (21/4).
Để hiểu hơn về con người và vùng đất Tây Nguyên

Để hiểu hơn về con người và vùng đất Tây Nguyên

Baoquocte.vn. Lần đầu tiên Tọa độ: Cấu trúc gia đình và xã hội của người Jörai – một trong hai tác phẩm quan trọng nhất của nhà Tây Nguyên học hàng đầu Jacques Dournes phát hành ...
Giao lưu Việt-Mỹ và những câu chuyện thú vị trước năm 1946

Giao lưu Việt-Mỹ và những câu chuyện thú vị trước năm 1946

Baoquocte.vn. Cuốn sách là kết quả của nỗ lực nghiên cứu, tìm tòi các tài liệu gốc của nhà ngoại giao Nguyễn Văn Huỳnh về giao lưu Việt-Mỹ mà nhiều người chưa biết đến.
Phiên bản di động