Phát ngôn lệch chuẩn: 'Đóng đinh' vào mạng xã hội

Nguyệt Anh
TGVN. Trao đổi với TG&VN, PGS.TS Phạm Văn Tình, Tổng Thư ký Hội Ngôn ngữ học Việt Nam cho rằng, những phát ngôn lệch chuẩn của các bạn trẻ đã ‘đóng đinh’, ‘ghim’ vào mạng xã hội là điều bất lợi đối với chính chủ nhân của nó.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Ngôn ngữ 'lệch chuẩn' của giới trẻ

PGS.TS Phạm Văn Tình nhận định, những phát ngôn lệch chuẩn, dù ngoài đời hay trên mạng xã hội, những chuyện khác người, lạ lùng thường được tiếp nhận và được lan truyền nhanh. (Ảnh: NVCC)

Ngay sau khi đăng quang, Hoa hậu Việt Nam 2020 gặp thị phi khi những phát ngôn, bình luận thiếu chuẩn mực trên mạng xã hội trong quá khứ bị "khui" ra. Bên cạnh phê phán, không ít ý kiến cho rằng đó là điều bình thường, ai chẳng có lúc văng tục. Ông suy nghĩ gì về câu chuyện này?

Thứ nhất, cần phải phân biệt, xem xét chuyện nói tục ấy ở góc độ nào, có nghiêm trọng lắm không? Nói tục, văng tục là hiện tượng ngôn ngữ không bình thường nhưng vẫn thường xảy ra trong cuộc sống. Trong một vài tình huống không kiềm chế, ai đó vì bực bội mà “văng” ra một câu nói tục (như một phản xạ bản năng) là có thể. Tuy nhiên, xét từ góc độ văn hóa thì đó là hành vi lệch chuẩn. Dù dưới bất cứ hình thức nào nó cũng thể hiện sự thiếu cẩn trọng và việc sử dụng ngôn ngữ không đẹp như vậy, xét cho cùng không phải là hành vi đúng mực.

Vài năm trước cũng từng xảy ra chuyện không hay: Dù đã nhanh tay đóng trang cá nhân sau khi đăng quang Hoa hậu nhưng một số status về phát ngôn "không đúng chuẩn" của cô gái vừa nhận vương miện năm đó vẫn bị dư luận bàn tán và phê phán (vì cư dân mạng đã nhanh chóng chụp lại màn hình và truyền cho nhau). Đáng chú ý, có những câu nói rất không đúng mực về chính cô giáo của mình.

"Tôi nghĩ, không thể cho rằng nói bậy, nói tục là một sự tiêu khiển hồn nhiên, vui vẻ mà phải nhìn nhận đó là biểu hiện văn hóa của mỗi người. Hơn nữa, hành vi, lời nói trong quá khứ vẫn là một trong những tiêu chí đánh giá phẩm chất của mỗi cá nhân. Quá khứ gần hay xa thì họ cũng phải chịu trách nhiệm vì sản phẩm của chính mình. Do vậy, hành vi chửi bậy, nói tục lặp đi lặp lại sẽ là vết đen, làm cho các mảng màu của cá nhân đó bị hoen ố", PGS. TS. Phạm Văn Tình.

Quay trở lại chuyện đang bàn, hiện nay có một số người đã nổi tiếng lại bị “khui" ra trong quá khứ đã có những hành vi không hay, như nói tục. Theo tôi, nếu nói tục trong tình huống bạn bè hẹp thôi, nói trong lúc đùa vui tếu táo thì có thể chấp nhận được. Nếu nói tục trong một bối cảnh rộng, đông người, đòi hỏi chuẩn nghi thức (và đã lưu lại và phát tán) thì khó chấp nhận.

Từ góc độ đạo đức và văn hóa, việc nói tục với những người ngang hàng đã không hay, nếu nói một câu tục tĩu chỗ đông người, nói trên mạng “giấy trắng mực đen”, hoặc trước những người phải coi trọng thì đó là hành vi bất kính. Tôi cho rằng trong những tình huống đó cần phải phê phán.

Có người cho rằng, ngôn ngữ trên mạng xã hội là ngôn ngữ “không chính thức” của giới trẻ. Tuy nhiên, vẫn không thể “bình chân như vại” trước hiện tượng sử dụng ngôn ngữ lệch chuẩn của giới trẻ?

Mạng xã hội là một kênh giao tiếp ảo, một diễn đàn chung cho mọi người. Thường trên mạng xã hội người ta phát biểu cũng tự do, thoải mái hơn vì nghĩ rằng có thể ẩn danh, giấu được tung tích. Hoặc người ta coi đó là cái “bể” hỗn tạp, khá thoải mái, có thể tùy hứng tung ra những ngôn ngữ không cẩn trọng như lúc bình thường.

Nhưng mạng xã hội thực tế cũng có cái chuẩn của nó, cũng đòi hỏi những yêu cầu giao tiếp cần phải tuân thủ. Nói chung, mỗi tài khoản trên mạng khi viết trên đó cũng mang dấu ấn, phong cách của người nào đó. Rõ ràng, những phát ngôn lệch chuẩn đã “đóng đinh”, “ghim” vào mạng xã hội là điều bất lợi đối với chính chủ nhân của nó.

Có lẽ, chúng ta phải làm quen với cách ứng xử trên mạng xã hội. Đó là một diễn đàn hoàn toàn mới, dù ảo nhưng như thế không có nghĩa là không có cái chuẩn mực phải hướng tới. Chúng ta cũng cần hướng đến sử dụng ngôn từ một cách văn minh, “mình vì mọi người”.

Không ít đứa trẻ vẫn là con ngoan ở nhà, học sinh xuất sắc ở trường nhưng trên mạng xã hội lại chửi bậy, viết bậy. Có phải do công nghệ làm lan tỏa hành vi kiểu “hòa cả làng”, ảnh hưởng đến ngôn ngữ của giới trẻ, thưa ông?

Điều ngạc nhiên là có rất nhiều người, các em học sinh, kể cả những người trưởng thành dưới mắt mọi người là rất đáng trân trọng lại có những biểu hiện “không tương xứng”. Họ đã thành đạt hoặc được tôn vinh nhưng trên mạng xã hội vẫn bị “khai quật” lại những phát ngôn không chuẩn mực trong quá khứ.

Tôi nghĩ, không thể cho rằng nói bậy, nói tục là một sự tiêu khiển “hồn nhiên, vui vẻ” mà phải nhìn nhận đó là biểu hiện văn hóa của mỗi người. Hơn nữa, hành vi, lời nói trong quá khứ vẫn là một trong những tiêu chí đánh giá phẩm chất của mỗi cá nhân. Quá khứ gần hay xa thì họ cũng phải chịu trách nhiệm vì “sản phẩm” của chính mình. Do vậy, nếu hành vi chửi bậy, nói tục lặp đi lặp lại sẽ là vết đen, làm cho các mảng màu của cá nhân đó bị hoen ố.

Cái gì cũng có hai mặt, những phát ngôn đó cũng xuất phát từ tính cách của mỗi người nên không thể nói là bột phát. Do vậy, mỗi người phải tự kiểm tra, tự điều chỉnh hành vi, lời nói của chính mình.

Còn mạng xã hội hay công nghệ hiện nay làm cho các giá trị được “nhân bản” và lan tỏa rất nhanh. Những điều hay lẫn điều dở cũng nhanh chóng được tiếp nhận. Nhưng có một điều lạ không chỉ ở Việt Nam mà trên thế giới, những chuyện khác người, chuyện lạ lùng và “lệch chuẩn” lại thường được tiếp nhận khá nhanh nhạy và được lan truyền nhanh.

Thế mới thấy vai trò của giáo dục rất quan trọng. Bác Hồ từng nói “Hiền dữ phải đâu là tính sẵn/ Phần nhiều do giáo dục mà nên”. Mặt bằng xuất phát của mọi đứa trẻ như nhau nhưng có những đứa trẻ lớn lên có biểu hiện lệch lạc, rõ ràng trách nhiệm này đến từ giáo dục.

Vai trò của giáo dục có mặt ở khắp mọi nơi. Gia đình, nhà trường và xã hội là “ba chân kiềng”, ba môi trường tác động tới tính cách của mỗi người và trước hết nó hình thành nên phông văn hóa.

Ông nhận định gì về mối liên hệ giữa việc giới trẻ nói bậy và những cản trở nhất định trong tương lai nghề nghiệp sau này?

Người ta nói “Vàng thì thử lửa thử than, chuông kêu thử tiếng người ngoan thử lời”. Lời lẽ, ngôn từ cũng là một trong những biểu hiện tính cách con người. Ngoài ngoại hình, phát ngôn là một trong những tiêu chí đánh giá phẩm hạnh đó. Lời lẽ thể hiện tầm hiểu biết cũng như cách ứng xử.

Cho nên, mới có chuyện người ta đi xem mặt cô dâu. Nếu chỉ xem mặt thôi thì có lẽ nhà trai xiêu lòng. Nhưng nếu để cô dâu ra rót nước, mời trầu, nói đôi lời với các cụ thì người ta mới nhận ra cô này là người gia giáo, có giáo dục, nết na hay không. Nếu không đạt, cô sẽ bị loại trước “hội đồng tuyển chọn” của nhà trai.

Chúng ta cũng không thể khác với các thế hệ cha ông về việc nhìn nhận tư cách của con người. Công, dung, ngôn, hạnh luôn luôn là yếu tố làm nên thần thái và nét đẹp của mỗi một cô gái.

Mặc dù một hành vi, lời nói, cử chỉ trên mạng xã hội hay ngoài đời không đánh giá được hết phẩm cách của một người. Tuy nhiên, dưới góc độ ngôn ngữ học, ông nghĩ gì về phông văn hóa của những bạn trẻ dùng ngôn ngữ lệch chuẩn này?

Giới trẻ hiện nay có nhiều thuận lợi khác ngày xưa, điều kiện sống với những tiện ích tốt hơn, được tiếp cận với công nghệ thông tin phong phú, đa dạng hơn… Tuy nhiên, vì công nghệ quá phổ biến, quá hấp dẫn nên giới trẻ bị hút vào mà quên rằng, trong cuộc sống ta phải trở lại là một người bình thường.

Có không ít gia đình, trẻ con suốt ngày chúi mũi vào những trò chơi điện tử hoặc mải mê với mạng xã hội mà quên không trau dồi những kỹ năng khác. Trong khi đó, ngôn từ muốn hay phải tiếp xúc, phải va chạm, phải được trải nghiệm qua các cuộc trao đổi, ứng xử chứ không phải tự nhiên mà nói hay, nói tốt được. Chính những sự hoạt động đó làm cho người ta cảm thấy mình có trách nhiệm hơn, hình thành những kỹ năng giao tiếp, nhận ra những giá trị, những nét đẹp trong nhân cách cũng như ngôn ngữ.

Có người cho rằng nói tục là bản năng, vì hiệu ứng đám đông, được lây truyền, có những người cứ nói ra là tục. Nếu cả cộng đồng làm ngơ sẽ khiến cho cá nhân đó nhận thức sai lệch và từ đó dẫn tới hành vi lệch chuẩn.

Nhiều người quan niệm mạng xã hội như một nhật ký trực tuyến dành cho mỗi người, vậy theo ông, việc sử dụng chữ viết, ngôn ngữ sao cho đúng mực, đúng quy tắc quan trọng ra sao?

Cái gì cũng có thang giá trị của nó. Thang giá trị trong ngôn ngữ thể hiện qua chữ viết, qua lời nói. Mình phải nhận ra được “chuẩn giá trị” đó thì mới điều chỉnh phù hợp với cộng đồng hiện nay đang hướng tới.

Cho nên, tôi muốn nói rằng không có cái gì tự nhiên có, nó phải qua một quá trình. Cũng giống như người thổi sáo hay chơi đàn, tưởng đơn giản “như chơi” nhưng thực tế họ phải trải qua các bước rèn luyện vất vả, mới thuần thục kỹ năng, từ sự gia công và trau dồi.

Trước thực trạng trên, việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt không chỉ giới hạn trên mạng xã hội mà cả đời thực thế nào, thưa ông?

Việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt có mặt ở khắp mọi nơi, trong nói năng hằng ngày, viết lách, trên các phương tiện truyền thông, báo chí… Mạng xã hội bây giờ trở thành diễn đàn lớn nhất, nhanh nhất và rất lợi hại. Nhiều nước cũng sợ mạng xã hội trở thành quyền lực gây ra những hiệu ứng kể cả mặt tích cực lẫn tiêu cực. Nó giống như con dao hai lưỡi, biết dùng thì tốt, không biết dùng thì đứt tay như chơi.

Tôi hy vọng chúng ta đang hướng tới sự giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt. Có lẽ ai cũng yêu tiếng Việt, vậy ta hãy thể hiện tình yêu bằng hành động cụ thể trong nói năng của mình.

Vậy lúc này, vấn đề chỉnh đốn lại ngôn ngữ giao tiếp của giới trẻ phải đi từ phông văn hóa, nền tảng gia đình và nhà trường?

Thực tế, hiện nay gia đình và nhà trường khó quản lý các bạn trẻ trong việc nói tục, nói bậy, nói thiếu lễ độ. Vì vậy, mỗi gia đình, nhà trường cần có định hướng giáo dục bài bản và hệ thống từ khi trẻ còn nhỏ.

Giống như chăm một cái cây. Dù gặp sâu bệnh hay thiên tai, cho dù rụng lá hay sâu cành, nhưng nếu cây khỏe, có nội lực mạnh thì kết quả cuối cùng là cây sẽ vẫn phát triển tốt chứ không tàn lụi. Người quen nói bậy hơn nói đúng mực thì thật khó trở thành người nói hay.

Giáo dục phải bắt đầu từ gia đình, sau đó đến nhà trường và xã hội. Gia đình vẫn là cái nôi, là tổ ấm, tế bào của xã hội, cái gốc của mọi sự giáo dục. Cho nên gia đình phải có sự lưu ý, cha mẹ phải quan tâm đến con cái. Cha mẹ phải coi những chuyện giáo dục con cái trong việc tiếp thu tri thức, trong đó có tiếp thu ngôn ngữ là hệ trọng. Và có một thực tế, hãy nhìn vào con cái, đó là bức tranh phản ánh rất rõ vai trò của cha mẹ, ông bà.

Điều quan trọng hiển nhiên, muốn một đứa trẻ có chuẩn mực trong ngôn ngữ, ngay chính các bậc cha mẹ phải có lời nói, ngôn ngữ chuẩn mực.

Xin cảm ơn ông!

'Cái vướng mắc' của tự chủ đại học: Hiệu trưởng vẫn không muốn... mất quyền

'Cái vướng mắc' của tự chủ đại học: Hiệu trưởng vẫn không muốn... mất quyền

TGVN. Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam cho rằng, để triển khai tự chủ đại học có hai việc quan trọng: Phải có Hội đồng ...

Xây dựng luật ở Quốc hội: Người soạn luật nên tránh nhân nhượng, chỉ chú ý 'sân quản lý' của mình

Xây dựng luật ở Quốc hội: Người soạn luật nên tránh nhân nhượng, chỉ chú ý 'sân quản lý' của mình

TGVN. Vì sao một số luật mau cũ? Luật vừa ban hành xong có khi chưa dùng đã phải sửa hoặc vừa triển khai đã ...

GS. NGND. Nguyễn Lân Dũng: Thầy mẫu mực về đạo đức mới mong học trò sống tử tế

GS. NGND. Nguyễn Lân Dũng: Thầy mẫu mực về đạo đức mới mong học trò sống tử tế

TGVN. Tự hào vì nhiều thế hệ trong gia đình làm nghề dạy học, GS. NGND. Nguyễn Lân Dũng chia sẻ, nghề giáo không giúp ...

Nguyệt Anh (thực hiện)

Đọc thêm

Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 21/11/2026, Lịch vạn niên ngày 21 tháng 11 năm 2026

Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 21/11/2026, Lịch vạn niên ngày 21 tháng 11 năm 2026

Lịch âm 21/11. Lịch âm 21/11/2026? Âm lịch hôm nay 21/11. Lịch vạn niên 21/11/2026. Ngày hôm nay tốt hay xấu? Xem ngày giờ, hướng tốt xấu...
Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 20/11/2026: Tuổi Tỵ công việc thành công

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 20/11/2026: Tuổi Tỵ công việc thành công

Xem tử vi 21/11 - tử vi 12 con giáp hôm nay 21/11/2026 - Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, ...
Cập nhật bảng giá lăn bánh xe KIA Seltos tháng 11/2026 mới nhất

Cập nhật bảng giá lăn bánh xe KIA Seltos tháng 11/2026 mới nhất

Bảng giá lăn bánh xe KIA Seltos tháng 11/2026 tại Hà Nội, TP.HCM và các tỉnh, thành phố khác trên cả nước được cập nhật chi tiết dưới đây.
Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Người thầy cần đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị nhân văn trong mỗi học trò...
Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế.
Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Đằng sau cuộc hội ngộ của Mỹ Linh, Hà Trần, Thanh Lam và Ngọc Anh là những ngày tập luyện nghiêm túc, tỉ mỉ cùng ekip âm nhạc.
Từ điển Cambridge chọn 'human' (con người) là từ của năm 2026

Từ điển Cambridge chọn 'human' (con người) là từ của năm 2026

Ngày 18/11, Từ điển Cambridge công bố 'human' (con người) là từ của năm 2026.
Những năm sinh phải đổi thẻ căn cước trong năm 2027?

Những năm sinh phải đổi thẻ căn cước trong năm 2027?

Những năm sinh phải đổi thẻ căn cước trong năm 2027? Không cấp đổi thẻ căn cước trong năm 2027 khi đến tuổi sẽ bị phạt thế nào?
Cải cách hành chính ở Quảng Ninh: Nhanh gọn, minh bạch và số hóa toàn diện

Cải cách hành chính ở Quảng Ninh: Nhanh gọn, minh bạch và số hóa toàn diện

TP. Quảng Ninh cung cấp trực tuyến 2.135 thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền; cắt giảm 39% thời gian giải quyết đối với 1.258/2.075 thủ tục.
Phu nhân Ngô Phương Ly thăm mô hình chăm lo phụ nữ, trẻ em tại Thâm Quyến (Trung Quốc)

Phu nhân Ngô Phương Ly thăm mô hình chăm lo phụ nữ, trẻ em tại Thâm Quyến (Trung Quốc)

Chiều 18/11, Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, bà Ngô Phương Ly đã đến thăm Tòa nhà Phụ nữ và Trẻ em thành phố Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông.
Ban Tổ chức Trung ương chỉ đạo triển khai các nhiệm vụ trọng tâm thực hiện Kết luận số 107-KL/TW

Ban Tổ chức Trung ương chỉ đạo triển khai các nhiệm vụ trọng tâm thực hiện Kết luận số 107-KL/TW

Ban Tổ chức Trung ương yêu cầu các cơ quan, đơn vị và đầu mối được giao nhiệm vụ thống nhất nhiệm vụ, tập trung chỉ đạo, tổ chức thực hiện...
Tăng cường hợp tác đa bên thúc đẩy ứng dụng AI vì việc làm thỏa đáng

Tăng cường hợp tác đa bên thúc đẩy ứng dụng AI vì việc làm thỏa đáng

Ngày 18/11, tại Hà Nội, VCCI phối hợp với ILO tổ chức Hội nghị 'Thúc đẩy chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo vì việc làm thỏa đáng tại Việt Nam'.
Ăn sáng quá mặn làm tăng nguy cơ suy và sỏi thận

Ăn sáng quá mặn làm tăng nguy cơ suy và sỏi thận

Thói quen thường xuyên ăn sáng mặn với bánh mì kẹp đồ chế biến, bánh ngọt hay mì mặn, làm tăng huyết áp, khiến thận quá tải, có nguy cơ hình thành sỏi.
Chuyên gia VCCI đề xuất 5 vấn đề khi sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá

Chuyên gia VCCI đề xuất 5 vấn đề khi sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá

Trong bối cảnh chính sách tạm ngưng một số giấy phép mua bán thuốc lá sẽ kết thúc vào đầu năm 2027, chuyên gia VCCI kiến nghị 5 nội dung nhằm bảo đảm cải cách ...
5 thực phẩm giàu chất xơ hơn cả khoai lang tốt cho hệ tiêu hóa

5 thực phẩm giàu chất xơ hơn cả khoai lang tốt cho hệ tiêu hóa

Khoai lang cung cấp chất xơ có lợi cho hệ tiêu hóa. Các phẩm khác như bơ, hạt chia, các loại đậu và atisô... cũng chứa lượng chất xơ không kém.
Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá ngày 17/11 tại Hà Nội.
Điểm sáng trong hợp tác y tế Việt Nam-Thụy Điển

Điểm sáng trong hợp tác y tế Việt Nam-Thụy Điển

Ngày 17/11, tại Hà Nội, Đại sứ quán Thụy Điển, Business Sweden và Viện Karolinska phối hợp tổ chức Diễn đàn Đối tác Việt Nam-Thụy Điển 2026.
Độ chín của chuối quan trọng như thế nào đối với sức khỏe?

Độ chín của chuối quan trọng như thế nào đối với sức khỏe?

Hàm lượng dinh dưỡng của quả chuối - bao gồm đường, tinh bột và vitamin - sẽ thay đổi tùy theo mức độ chín. Vậy độ chín nào là tốt nhất cho sức khỏe?
Phiên bản di động