| TIN LIÊN QUAN | |
 | Lãnh đạo Nga - Thổ Nhĩ Kỳ thảo luận về khả năng mua bán vũ khí |
| Nga - Thổ Nhĩ Kỳ thảo luận vấn đề đền bù máy bay Su-24 |
Theo các chuyên gia, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ là hai quốc gia quan trọng trong khu vực và vẫn cần đến nhau vì lợi ích đan xen. Là hai quốc gia cùng nằm bên bờ Biển Đen, sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đã gạt bỏ bất đồng và bắt đầu tăng cường hợp tác. Những năm trước đây, hợp tác giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đã đạt được nhiều thành quả nổi bật trong các lĩnh vực năng lượng, kinh tế-thương mại, chống khủng bố, có lập trường tương đồng trong vấn đề hạt nhân của Iran, tiến trình hòa bình Trung Đông và là nhân tố mấu chốt cho giữ gìn ổn định của khu vực.
Căng thẳng gia tăng từ vụ bắn chiếc Su-24
Tuy nhiên, cuộc nội chiến bùng nổ tại Syria năm 2011 khiến quan hệ giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ bất ngờ xấu đi khi ở hai phía đối lập nhau. Nga luôn công khai bày tỏ ủng hộ chính quyền của Tổng thống Syria Bashar Al-Assad trong khi Thổ Nhĩ Kỳ lại luôn ủng hộ lập trường của các nước phương Tây, đối lập với quan điểm của Nga.
 |
| Máy bay Su-24 của Nga bị bắn hạ. (Nguồn: Reuters) |
Đặc biệt, tháng 11/2015, Nga đã cáo buộc Thổ Nhĩ Kỳ bắn hạ máy bay quân sự Su-24 tại khu vực biên giới giữa Syria và Thổ Nhĩ Kỳ. Vụ việc đã làm gia tăng căng thẳng quan hệ song phương, được đánh giá là tồi tệ nhất kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Về phía Thổ Nhĩ Kỳ, Tổng thống Recep Tayip Erdogan khi đó bảo lưu quan điểm cho rằng vụ bắn rơi máy bay Nga là một hành động tự vệ nhằm đáp trả hành vi vi phạm không phận Thổ Nhĩ Kỳ, dù Nga nhiều lần khẳng định chiếc Su-24 thời điểm đó đang ở không phận Syria. Thái độ kiên quyết không nhượng bộ lẫn nhau cùng những chỉ trích kiểu “ăn miếng, trả miếng” càng làm cho quan hệ giữa hai bên lún sâu vào khủng hoảng.
Trong lúc vụ việc Thổ Nhĩ Kỳ bắn hạ một máy bay ném bom Su-24 của Nga còn chưa được giải quyết thì ngày 30/1./2016, Thổ Nhĩ Kỳ một lần nữa cáo buộc máy bay quân sự Nga xâm phạm không phận nước mình và triệu Đại sứ Nga tại Ankara tới để trao công hàm phản đối. Quan hệ giữa hai nước tiếp tục trở nên căng thẳng khi Ankara từ chối cho Nga thực hiện bay giám sát từ ngày 1 đến 5/2 trên không phận nước này trong khuôn khổ Hiệp ước Bầu trời Mở.
Ngay lập tức, Tổng thống Nga Putin đã ký sắc lệnh áp dụng các biện pháp trừng phạt kinh tế để trả đũa Thổ Nhĩ Kỳ, trong đó cấm khách du lịch Nga đến Thổ Nhĩ Kỳ.
Quan hệ ấm dần vì lợi ích đan xen
Trước thời điểm căng thẳng, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ có quan hệ khá mật thiết và phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế. Thổ Nhĩ Kỳ là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Nga với tổng kim ngạch thương mại song phương đạt gần 40 tỷ USD/năm, còn Nga là thị trường lớn nhất đối với hàng xuất khẩu của Thổ Nhĩ Kỳ.
Thậm chí, hai nước đã đặt mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 100 tỷ USD vào năm 2020 và còn thảo luận về việc hình thành một khu vực thương mại tự do đối với hàng hóa, dịch vụ và đầu tư. Hai bên cũng đã xúc tiến một loạt thỏa thuận năng lượng chiến lược quan trọng, trong đó có dự án đường ống dẫn khí đốt “Dòng chảy Thổ Nhĩ Kỳ”. Thổ Nhĩ Kỳ còn là khách hàng mua khí đốt lớn thứ hai của Nga. Hàng năm, gần 5 triệu du khách Nga đến Thổ Nhĩ Kỳ, chiếm 12% tổng du khách nước ngoài của Thổ Nhĩ Kỳ.
 |
| Tổng thống Putin và người đồng cấp Tayip Erdogan. (Nguồn: AP) |
Vì thế, sau vụ Su-24, những biện pháp trừng phạt đặc biệt mà Moscow áp đặt với Ankara ảnh hưởng tới nhiều lĩnh vực. Mức độ thiệt hại chưa được thống kê đầy đủ, song chỉ riêng trong tháng 1/2016, kim ngạch xuất khẩu từ Thổ Nhĩ Kỳ sang Nga chỉ còn 108 triệu USD, giảm 2/3 so với cùng kỳ năm 2015.
Ở chiều ngược lại, kim ngạch xuất khẩu từ Moscow sang Ankara, chủ yếu là năng lượng, giảm 30% xuống còn 1,3 tỷ USD. Ngân hàng Phát triển và Tái thiết châu Âu ước tính, cấm vận của Nga đã khiến tăng trưởng kinh tế của Thổ Nhĩ Kỳ giảm 0,3% trong 6 tháng đầu năm 2016 với thiệt hại kinh tế lên tới 9 tỷ USD.
Ngoài kinh tế, Thổ Nhĩ Kỳ cũng phải đối mặt với những nguy cơ về an ninh và bất ổn chính trị. Điều đó không cho phép Ankara lún sâu hơn vào khủng hoảng trong quan hệ với Nga. Chỉ riêng nửa đầu năm nay, 7 vụ đánh bom khủng bố lớn tại hai thành phố Ankara và Istanbul đã khiến hơn 200 người thiệt mạng. Bên cạnh đó, cuộc xung đột kéo dài hơn 2 thập kỷ qua giữa chính quyền Ankara với cộng đồng người Kurd, vốn đã cướp đi sinh mạng của khoảng 40.000 người, đang có dấu hiệu leo thang nghiêm trọng. Xung đột chính trị nội bộ dai dẳng cùng những cuộc tranh giành quyền lực trong nước dẫn tới việc thay đổi chính phủ ở Thổ Nhĩ Kỳ hồi tháng 5 vừa qua càng làm trầm trọng thêm sự chia rẽ sâu sắc và rạn nứt trong xã hội Thổ Nhĩ Kỳ.
Cùng với căng thẳng leo thang trong quan hệ với Nga, quan hệ giữa Ankara với các nước láng giềng như Iraq, Syria, Ai Cập cũng không mấy tốt đẹp, thậm chí có lúc rơi vào đối đầu khi Thổ Nhĩ Kỳ triển khai các chiến dịch tấn công nhằm vào các tay súng người Kurd trên lãnh thổ Syria và Iraq. Còn quan hệ giữa Ankara và Liên minh châu Âu (EU) cũng trong tình trạng "dè chừng lẫn nhau" dù hai bên phải dựa vào nhau để giải quyết cuộc khủng hoảng người di cư.
Trong cuộc đối đầu với Nga, Thổ Nhĩ Kỳ không nhận được sự hậu thuẫn của đồng minh Mỹ và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Washington ngay từ đầu đã tuyên bố "đứng ngoài" tranh cãi giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời kêu gọi Moscow và Ankara bỏ lại phía sau những bất đồng ngoại giao để tập trung vào mối đe dọa từ nhóm khủng bố IS. NATO cũng tránh rơi vào vòng rắc rối mới trong quan hệ với Moscow bởi quan hệ giữa Nga và NATO vốn luôn căng thẳng và bất đồng. Bất kỳ động thái nào của NATO đứng về phía Thổ Nhĩ Kỳ sẽ chỉ đổ thêm dầu vào lửa, dẫn tới sự đối đầu trực tiếp với Nga và khiến vấn đề trở nên tồi tệ hơn. Tất cả những điều đó đang khiến hình ảnh của Thổ Nhĩ Kỳ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, vai trò và vị thế của Ankara cũng bị giảm sút.
Về phần mình, Moscow cũng đang chịu ảnh hưởng bởi các biện pháp trừng phạt của phương Tây và giá dầu giảm mạnh.
Trong bối cảnh đó, việc Ankara và Moscow khôi phục quan hệ là điều hết sức cần thiết. Chính Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan hồi cuối tháng 3 vừa qua đã khẳng định Thổ Nhĩ Kỳ và Nga là hai quốc gia có vai trò quan trọng và có ảnh hưởng lẫn nhau trong suốt nhiều thế kỷ qua, bởi vậy Ankara và Moscow cần khôi phục hợp tác. Trong khi đó, Tổng thống Nga Putin cũng nhiều lần bày tỏ mong muốn duy trì quan hệ tốt đẹp với Thổ Nhĩ Kỳ vì lợi ích của nhân dân hai nước cũng như toàn khu vực.
Ngày 10/10, sau cuộc hội đàm với người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ Tayip Erdogan tại thành phố Istanbul, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tuyên bố, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ nhất trí thúc đẩy các nỗ lực bình thường hóa hoàn toàn quan hệ song phương. Trong thời gian tới, Ủy ban liên chính phủ hai nước sẽ đảm trách công việc này.
Theo các nhà phân tích, chính các lợi ích kinh tế, chính trị đan xen đã buộc Nga và Thổ Nhĩ Kỳ không thể tiếp tục leo thang căng thẳng mà phải bắt tay nhau. Việc Tổng thống Nga Putin tuyên bố bắt đầu tiến trình bình thường hóa quan hệ với Thổ Nhĩ Kỳ đã phát đi một thông điệp tích cực, có thể đem lại lợi ích cho Thổ Nhĩ Kỳ và Nga, cũng như các hoạt động phối hợp để giải quyết vấn đề Syria và cuộc chiến chống IS.
 | Thổ Nhĩ Kỳ “nhờ” Serbia giúp cải thiện quan hệ với Nga Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ Ahmet Davutoglu đề nghị Tổng thống Serbia Tomislav Nikolic hỗ trợ bình thường hóa quan hệ giữa Ankara và Moscow. |
 | Nga - Thổ: Già néo đứt dây Bầu không khí “nóng” giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt kể từ sau vụ máy bay Su-24 của ... |
 | Mỹ biết trước lộ trình bay của chiếc Su-24 bị bắn rơi Ngày 26/11, tại cuộc họp báo chung với Tổng thống Pháp Francois Hollande tại điện Kremlin, Tổng thống Nga Vladimir Putin khẳng định, Nga đã ... |
