'Quốc triều chánh biên toát yếu': Cuốn sử liệu quý giá về triều Nguyễn

Lê An
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. 'Quốc triều chánh biên toát yếu' là tư liệu quan trọng về triều Nguyễn, ghi lại nhiều dấu ấn thăng trầm của lịch sử, đặc biệt là cuộc xâm lược của người Pháp giữa thế kỷ XIX.

Sản phẩm của Quốc sử quán

Quốc triều chánh biên toát yếu đã được dịch ra chữ Quốc ngữ và ban cấp cho các trường học theo chỉ của vua Khải Định năm thứ tám (1923). Cho đến nay, công trình này vẫn còn là tài liệu hữu ích dành cho cả giới nghiên cứu và cả độc giả phổ thông.

Được Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn, Quốc triều chánh biên toát yếu đã chứng minh với hậu thế rằng dù trong những giai đoạn khó khăn, các đời vua triều Nguyễn vẫn đề cao việc phát triển nguồn sử liệu bằng cách liên tục cho biên soạn các công trình sử học.

'Quốc triều chánh biên toát yếu': Cuốn sử liệu quý giá về triều Nguyễn
'Quốc triều chánh biên toát yếu' là một trong những cuốn sách nổi bật được Nhã Nam phát hành trong thang 11. (Nguồn: Nhã Nam)

Sách vở biên soạn dưới thời nhà Nguyễn bằng, thậm chí còn nhiều hơn mấy trăm năm trước. Thành quả của nỗ lực này chính là sự xuất hiện của Hoàng Việt hình luật, Đại Nam thực lục, Quốc triều sử toát yếu, Hình bộ tiểu sách, Khâm định Việt sử cương mục, Minh Mạng chính yếu...

Từ năm 1821 cho tới năm 1945, Quốc sử quán là nơi biên soạn lịch sử chính thức duy nhất tại nước ta. Khi Quốc sử quán được đưa vào hoạt động, việc đầu tiên vua Minh Mạng muốn làm là biên soạn một bộ sử biên niên với chỉ dụ rằng: “Nước phải có sử để làm tin ở đời này mà truyền lại đời sau”.

Trong 125 năm hoạt động của Quốc sử quán, di sản mà tiền triều để lại cho hậu thế chính là những bộ sử sách đồ sộ. Nhưng sự phức tạp và khối lượng thông tin khổng lồ từ chúng vô hình trung lại khiến bạn đọc khó có thể tiếp cận được, nên việc biên soạn lại sử sách theo cách thức giản lược là một yêu cầu cần thiết.

Công trình tỉ mỉ và súc tích

Quốc triều chánh biên toát yếu chép từ thời đế vương Gia Long đến Đồng Khánh hoàng đế theo xu hướng tóm tắt mà không nghiên cứu hay đưa ra bình luận gì thêm. Với tinh thần lấy sự tóm lược sự kiện làm chính, cuốn sách về cơ bản là chính xác và không rườm rà.

Trừ chương đầu từ năm 1778 đến 1802 với những cuộc binh biến, bảy chương sau cho thấy một triều đại mới trên đà phát triển từ đối nội đến đối ngoại, đạt được những thành công rực rỡ rồi đi đến giai đoạn rối ren, bất ổn.

Cuốn sách là một công trình tỉ mỉ, có tính bao quát quan và là một nguồn sử liệu quý giá tái hiện sự phát triển của quốc gia trong hơn một thế kỷ.

Mở đầu công trình bằng giai đoạn gian truân của Gia Long Hoàng đế để nối liền đất nước, Quốc triều chánh biên toát yếu đã cho thấy sự thống nhất về chính trị là tiền đề quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của quốc gia ở tất cả mọi mặt.

Việc ghi chép và sắp xếp các sự kiện theo một dòng thời gian đồng nhất cho thấy triều đình có sự chuyển dịch dần từ khi quan võ chiếm thế thượng phong đến khi đất nước yên bình, quan văn chiếm phần ưu thế.

Dù ra sức xây dựng quốc gia nhưng để làm chủ một đất nước hoàn chỉnh, các vị tiên đế thời nào cũng phải đối mặt với những bất ổn. Bởi thống nhất quốc gia không chỉ nằm ở việc xóa bỏ chiến hào, thành luỹ quân sự mà quan trọng và sâu xa hơn chính là phải thống nhất nhân tâm, bản sắc và phong tục tập quán, trong khi vẫn phải chống chọi với những thế lực ngoại ban.

Từ buổi ban sơ khởi dựng vương triều đến những thời điểm nguy khốn nhất, vương triều Nguyễn phải giải quyết những tàn dư của nhà Hậu Lê, đối mặt với những cuộc nổi dậy liên miên của dân chúng, thích nghi với sự chuyển dịch hệ thống chính quyền lớn nhất chưa từng có cho đến trung hoà những thách thức về tôn giáo, sự xung khắc giữa các vùng miền, các nhóm dân tộc, và cuối cùng, đau đớn nhất, chính là sự xuất hiện của người Pháp tại Đông Dương.

Năm 1858, dưới triều Tự Đức, Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam. Từ đó về sau liên tiếp là những cuộc hoà hoãn, thương thảo giữa triều đình và phía Pháp nhưng không đem lại kết quả nào. Đến cuối thời Đồng Khánh (1888) Pháp ngày càng lấn sâu vào nền chính trị Việt Nam.

'Quốc triều chánh biên toát yếu': Cuốn sử liệu quý giá về triều Nguyễn
Một trang trong cuốn sách 'Quốc triều chánh biên toát yếu'. (Nguồn: Nhã Nam)

Sự bối rối của triều đình trước ngoại bang, việc lưỡng lự nên đánh hay hoà được nêu vắn tắt qua các sự kiện chính yếu. Trong khoảng thời gian nhạy cảm này, Quốc triều chánh biên toát yếu đã ghi chép thông tin rất vắn tắt, súc tích về nguồn gốc, hành trạng các nhân vật lịch sử, từ quan đại thần đến các bậc trí thức, thủ lĩnh khởi nghĩa. Vì thế các cuộc khởi nghĩa chống Pháp xuất hiện một cách trung thực, không tỏ ra thành kiến hay hạ thấp nhân vật nào.

Một bức tranh toàn cảnh

Quốc triều chánh biên toát yếu là một bức tranh toàn cảnh, khách quan về kinh tế - chính trị - văn hoá - quân sự trong hơn một thế kỷ của Việt Nam. Công trình này của Quốc sử quán có ý nghĩa rất lớn đối với công cuộc xây dựng triều đại của nhà Nguyễn.

Tác phẩm biểu thị những giai đoạn thăng trầm khác nhau của vương triều quân chủ cuối cùng và đồng thời làm nổi bật hình ảnh một quốc gia có nền văn hiến lâu đời, nền văn hoá đa dạng.

Công trình này, cũng như những sử liệu được soạn thảo suốt triều đại nhà Nguyễn, là nguồn tư liệu vô cùng quan trọng để khẳng định chủ quyền của dân tộc. Những chiếu chỉ, lời dụ được ghi chép nhằm khẳng định sự tồn tại và hoạt động của người Việt tại các vùng cương vực xa xôi.

Với hậu thế, cuốn sách có giá trị sử liệu to lớn khi cung cấp một tầm nhìn bao quát về xã hội đương thời dựa trên những quyết sách của thiên tử.

Lối viết sử lược biên ngắn gọn của Quốc triều chánh biên toát yếu cũng cho phép người đọc có thể dễ dàng nắm bắt cả một triều đại trong 500 trang sách súc tích thay vì phải dành cả đời để nghiên cứu 500 quyển Đại Nam thực lục.

Quốc sử quán triều Nguyễn được đưa vào hoạt động vào năm 1821 dưới triều Minh Mạng và là cơ quan chuyên trách việc nghiên cứu, lưu trữ sử liệu, biên soạn các bộ sử chính thống của triều đình. Trong 125 tồn tại, Quốc sử quán triều Nguyễn là cơ quan văn làm sử lớn nhất, chặt chẽ nhất và thành công nhất trong nền sử học quân chủ Việt Nam.

Những người làm việc tại Quốc sử quán đều là người có chữ nghĩa, giỏi văn, thực hiện các công việc gồm biên soạn, khảo đính, sao chép, tập hợp, sao chép dữ liệu.

Cung nữ cuối cùng của triều Nguyễn qua đời

Cung nữ cuối cùng của triều Nguyễn qua đời

TGVN. Sáng 22/2, người nhà bà Lê Thị Dinh - cung nữ cuối cùng của triều Nguyễn - xác nhận bà Dinh vừa từ trần, ...

Chiêm ngưỡng bộ sưu tập áo dài lấy cảm hứng từ mỹ thuật triều Nguyễn

Chiêm ngưỡng bộ sưu tập áo dài lấy cảm hứng từ mỹ thuật triều Nguyễn

Bộ sưu tập này của nhà thiết kế Viết Bảo sẽ được ra mắt tại Lễ hội Áo dài - Festival nghề truyền thống Huế ...

Số ca Covid-19 tại Việt Nam

Cập nhật: 29/01/2022 06:01 | Nguồn: Bộ Y Tế

Hôm nay Tổng
+14,892 2,218,137
Tỉnh Hôm nay Tổng số ca
TP. Hồ Chí Minh 153 514,989
Bình Dương 47 292,690
Hà Nội 2,885 123,478
Đồng Nai 21 99,870
Tây Ninh 126 88,628
Khánh Hòa 129 61,573
Cà Mau 145 55,555
Vĩnh Long 101 53,198
Đồng Tháp 55 47,338
Bình Phước 239 45,435
Cần Thơ 30 44,241
Long An 40 41,612
Trà Vinh 50 37,904
Bến Tre 110 37,365
An Giang 25 35,611
Tiền Giang 17 35,308
Bạc Liêu 44 35,136
Kiên Giang 78 32,915
Sóc Trăng 29 32,224
Bình Định 424 31,503
Bà Rịa – Vũng Tàu 59 30,940
Đà Nẵng 886 30,442
Bình Thuận 63 29,187
Hải Phòng 635 28,945
Bắc Ninh 1,013 23,934
Thừa Thiên Huế 223 20,932
Thanh Hóa 582 19,089
Hưng Yên 374 17,167
Đắk Lắk 1 15,734
Lâm Đồng 206 15,471
Hậu Giang 38 15,355
Bắc Giang 357 14,430
Quảng Ngãi 341 14,290
Quảng Nam 617 13,936
Nghệ An 266 13,284
Quảng Ninh 343 12,205
Hà Giang 125 11,696
Hải Dương 341 11,172
Gia Lai 63 9,920
Vĩnh Phúc 369 9,916
Phú Yên 48 9,783
Nam Định 518 9,601
Đắk Nông 103 8,099
Phú Thọ 454 7,635
Hòa Bình 427 7,616
Thái Nguyên 124 7,101
Ninh Thuận 32 6,783
Thái Bình 169 6,720
Quảng Bình 115 6,094
Hà Nam 159 5,308
Quảng Trị 112 4,440
Lạng Sơn 151 4,128
Sơn La 153 3,911
Ninh Bình 92 3,625
Tuyên Quang 55 3,271
Lào Cai 169 3,079
Hà Tĩnh 0 2,693
Yên Bái 92 2,664
Kon Tum 70 2,468
Điện Biên 82 2,280
Cao Bằng 49 1,732
Lai Châu 27 1,035
Bắc Kạn 41 948

Đọc thêm

Giá vàng hôm nay 29/1, Giá vàng đã tới đáy, giới đầu cơ ồ ạt bán tháo, cơ hội mua vào?

Giá vàng hôm nay 29/1, Giá vàng đã tới đáy, giới đầu cơ ồ ạt bán tháo, cơ hội mua vào?

Baoquocte.vn. Giá vàng đang khiến các nhà đầu tư thất vọng khi giảm tới 70 USD so với mức cao nhất trong hai tháng gần đây. Vàng đã tới đáy chưa?
Giá cà phê hôm nay 29/1, Thị trường biến động thất thường, xuất khẩu cà phê đã quay trở lại mốc 3 tỷ USD

Giá cà phê hôm nay 29/1, Thị trường biến động thất thường, xuất khẩu cà phê đã quay trở lại mốc 3 tỷ USD

Baoquocte.vn. Giá cà phê lên xuống thất thường theo từng phiên, trong khi giá vàng và tiền kỹ thuật số lao dốc, còn dòng vốn đầu cơ ồ ạt chảy về ...
Giá tiêu hôm nay 29/1, đi ngang, dự báo khan hàng, làm gì để duy trì mức giá cao?

Giá tiêu hôm nay 29/1, đi ngang, dự báo khan hàng, làm gì để duy trì mức giá cao?

Baoquocte.vn. Giá tiêu hôm nay tại thị trường trong nước đi ngang ở một số địa phương, giao dịch từ 81.000 – 83.500 đ/kg.
XSHCM 29/1, kết quả xổ số TP.Hồ Chí Minh hôm nay 29/1/2022. XSHCM thứ 7

XSHCM 29/1, kết quả xổ số TP.Hồ Chí Minh hôm nay 29/1/2022. XSHCM thứ 7

Baoquocte.vn. XSHCM 29/1. Trực tiếp kết quả xổ số TP.Hồ Chí Minh hôm nay - XSHCM 29/1/2022. xổ số thành phố. xo so Ho Chi Minh. KQXSHCM.
Tử vi 2022, tử vi tuổi Hợi năm Nhâm Dần mới nhất: Tài lộc dồi dào, công việc hanh thông

Tử vi 2022, tử vi tuổi Hợi năm Nhâm Dần mới nhất: Tài lộc dồi dào, công việc hanh thông

Baoquocte.vn. Tử vi tuổi Hợi 2022 cần sẵn sàng đón thử thách và cơ hội mới nhưng không cần quá lo lắng vì chỉ là thử thách nên vượt qua được ...
Tương lai mờ mịt cho Ukraine

Tương lai mờ mịt cho Ukraine

Baoquocte.vn. Ukraine khó bước qua ranh giới để trở thành một thành viên NATO nhưng cũng chẳng thể 'ngọt ngào' với Nga.
Dự báo thời tiết Tết Nguyên đán 2022 (29/1-6/2): Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ rét đậm rét hại; Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ ít mưa, ngày nắng

Dự báo thời tiết Tết Nguyên đán 2022 (29/1-6/2): Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ rét đậm rét hại; Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ ít mưa, ngày nắng

Baoquocte.vn. Dự báo thời tiết dịp nghỉ Tết Nguyên đán 2022, Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ rét đậm rét hại, vùng núi băng giá; Tây Nguyên, Nam Bộ ít mưa ngày ...
Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1/2022

Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1/2022

Baoquocte.vn. Chính phủ xác định chủ đề năm 2022 là 'Đoàn kết kỷ cương, chủ động thích ứng, an toàn hiệu quả, phục hồi phát triển' với 6 quan điểm, trọng ...
Tin thế giới 28/1: Nga-Mỹ sắp đoạn tuyệt quan hệ? Nga-Ukraine không hề muốn xung đột; Triều Tiên không đe doạ an ninh khu vực

Tin thế giới 28/1: Nga-Mỹ sắp đoạn tuyệt quan hệ? Nga-Ukraine không hề muốn xung đột; Triều Tiên không đe doạ an ninh khu vực

Baoquocte.vn. Nếu tiếp tục trừng phạt Nga, Mỹ sẽ khiến quan hệ hai bên rạn nứt; Nga, Ukraine đều không muốn có xung đột... là những sự kiện thế giới nổi ...
Điện mừng nhân dịp kỷ niệm 92 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

Điện mừng nhân dịp kỷ niệm 92 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

Baoquocte.vn. Nhân dịp kỷ niệm 92 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, Đảng Nhân dân Cách mạng Lào và Đảng Nhân dân Campuchia đã gửi Điện mừng.
Du lịch thuần chay - xu hướng của năm 2022

Du lịch thuần chay - xu hướng của năm 2022

Baoquocte.vn. Năm 2022 được dự đoán sẽ là năm lên ngôi của du lịch thuần chay khi các nhà hàng, khách sạn hay tour du lịch lấy thực vật làm trung tâm đang ngày càng phổ ...
Liên kết hợp tác thúc đẩy du lịch Việt Nam-Hàn Quốc

Liên kết hợp tác thúc đẩy du lịch Việt Nam-Hàn Quốc

Baoquocte.vn. Hiệp hội Doanh nhân và Đầu tư Việt Nam-Hàn Quốc (VKBIA) và Tập đoàn Yongpyung Resort (Hàn Quốc) ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác toàn diện.
Đến Mộc Châu, ngắm thiên đường hoa mận trắng

Đến Mộc Châu, ngắm thiên đường hoa mận trắng

Baoquocte.vn. Thời điểm đầu năm là lúc hoa mận ở Mộc Châu nở rộ, khiến du khách khắp nơi đổ về để 'check in' khung cảnh thơ mộng như trong truyện cổ tích này.
Người phụ nữ duy nhất trên thế giới đi nước ngoài không cần... hộ chiếu

Người phụ nữ duy nhất trên thế giới đi nước ngoài không cần... hộ chiếu

Baoquocte.vn. Đến cả người quyền lực như Tổng thống Mỹ khi ra nước ngoài đều cần có hộ chiếu, nhưng có một người phụ nữ lại không cần dùng đến loại giấy tờ này.
Quy Nhơn có nhiều lợi thế trở thành điểm du lịch đẳng cấp châu Á

Quy Nhơn có nhiều lợi thế trở thành điểm du lịch đẳng cấp châu Á

Baoquocte.vn. Việc sở hữu nhiều cảnh quan thiên nhiên hoang sơ đã tạo ra những nét mới lạ và đầy sức hấp dẫn, đưa Quy Nhơn trở thành điểm đến mới của du khách trong và ...
Du lịch Việt Nam lên sóng kênh truyền hình CNBC của Mỹ

Du lịch Việt Nam lên sóng kênh truyền hình CNBC của Mỹ

Baoquocte.vn. Kênh truyền hình nổi tiếng của Mỹ CNBC đã phát sóng chương trình phỏng vấn Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch Hà Văn Siêu về du lịch Việt Nam.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 13]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 13]

Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 12]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 12]

Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 11]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 11]

Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 10]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 10]

Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 9]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 9]

Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 8]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 8]

Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Phiên bản di động