Tản mạn chuyện Kuwait

Kuwait nằm trong một khu vực đặc biệt – nằm giữa những điểm nóng của vùng Tây Á rộng lớn, và mỗi khi nhắc đến, nhiều người chỉ nghĩ tới sự căng thẳng, những nguy cơ luôn rình rập. Nhưng khi bạn vào đến Kuwait, bạn nhận ra ở đây có nhiều thứ còn đặc biệt hơn cả những biến động của thế giới bên ngoài.

Chuyện ngoại giao liên quan đến Phật giáo Câu chuyện ngoại giao 40 năm trước (Kỳ cuối ) Câu chuyện ngoại giao 40 năm trước (Kỳ 1)

Anh Nguyễn Hữu Đức. (Ảnh TGCC)

Câu chuyện về thời tiết

Xin mở đầu bằng câu chuyện về thời tiết. Ở Kuwait, những câu chuyện về thời tiết không chỉ có chức năng giúp mở đầu những câu chuyện; người ta có thể “buôn” về thời tiết suốt một buổi cafe nếu cần.

Kuwait mang kiểu thời tiết của một quốc gia ven vịnh. Tức là, khi mùa hè nóng nực dần kết thúc, bạn sẽ cảm nhận một chút ẩm hiếm hoi khi đi bộ gần bờ biển, hoặc vô tình được rủ đi ăn ở một quán ăn dọc theo đường Vịnh Ả-rập – con đường chạy dọc bờ biển của vùng thủ đô.

Từ mùa hè chuyển sang mùa đông ở Kuwait tất nhiên cũng có mùa thu. Nhưng mùa thu đó có thể chỉ kéo dài trong 5 ngày, hoặc dài lắm thì là hơn 2 tuần. Trong thời gian hiếm hoi đó, Kuwait trở thành một quốc gia “đáng sống” – trời nắng nhưng không quá nóng, gió nhưng không quá lạnh, nhiệt độ trong khoảng từ 25-32 độ C, vô cùng dễ chịu để đi ra ngoài tận hưởng thành phố. Ở Kuwait, Hội đồng Thành phố đã xây dựng một công viên vô cùng rộng lớn gần khu tòa nhà thương mại cao tầng; đây là một chốn lý tưởng để mọi người tập thể dục, tận hưởng chút sắc xanh hiếm có và, nếu muốn thì, ăn uống một chút ở gần một hồ nhân tạo, nơi nhạc nước sẽ bật vào 7 giờ tối.

Khi tháng Mười đi qua và mùa lạnh bắt đầu, các nhà thờ Hồi giáo trên cả nước sẽ tổ chức một ngày cầu mưa (thường rơi vào thứ Bảy), nhằm tìm kiếm sự cân bằng cho khí hậu. Những cơn mưa đầu tiên có thể đến ngay sau lễ, hoặc phải chờ lâu hơn cho tới đầu năm sau. Nếu chỉ là mưa nhỏ thì không sao, nhưng nếu là cơn mưa to thì học sinh trên cả nước chắc chắn có một ngày nghỉ học. Bộ Giáo dục Kuwait phụ trách việc đưa ra quyết định cho học sinh nghỉ học khi có thời tiết xấu, và đôi lúc sự theo dõi đó mang tính thời gian thực; các vị phụ huynh đã có lúc phải nhận 2 đến 3 thông báo từ phía trường học trong cùng một buổi tối, thông báo sau phủ định thông báo trước.

Khi mùa lạnh bắt đầu dần đi qua, mọi người sẽ lại nghĩ tới chuyện tránh nóng. Các sự kiện, hoạt động ngoài trời luôn có khung giờ riêng cho mùa hè – một số chỗ bất khả kháng có thể đóng cửa tạm thời trong vòng 3-4 tháng. Đến cơ quan, đi diwaniya, bạn sẽ được nghe và được hỏi nhiều về kế hoạch du lịch. Người Kuwait tự động hiểu rằng mọi thủ tục hành chính sẽ xử lý chậm hơn trong mùa hè, vì một việc đơn giản thôi như ra đường cũng đòi hỏi sự quyết tâm cao độ, khi nhiệt độ nhiều lúc vượt ngoài 50 độ C.

Cùng với nhiều kiểu hình thời tiết khác như bão cát, giá băng,… chu kỳ nắng mưa có sức mạnh lớn để chi phối nhịp sinh hoạt, tạo nên nhiều câu chuyện ly kỳ ở Kuwait. Sau tất cả, quốc gia này cũng đã làm nên điều đặc biệt bậc nhất thế giới khi quyết định đổi ngày Độc lập từ 19/6 sang ngày 25/2, viện dẫn một trong những lý do cho sự thay đổi là “nhằm tránh cái nóng khắc nghiệt của mùa hè”.

Câu chuyện về sự truyền miệng

Sự ly kỳ của Kuwait đã tồn tại và được kể lại từ trước khi những tiến bộ về Internet, mạng xã hội và ứng dụng nhắn tin xuất hiện. Những buổi diwaniya (tạm dịch là sinh hoạt cộng đồng) – một nét văn hóa đặc trưng mà Kuwait đã phát huy tốt nhất, là hiện thân cho cách người Kuwait kể lại những sự ly kỳ diễn ra trong một ngày, một tháng, một năm, hay thậm chí là một giai đoạn lịch sử.

Anh Nguyễn Hữu Đức tham dự chương trình giới thiệu văn hoá Việt Nam trên Đài truyền hình Kuwait. (Ảnh TGCC)

Những người nước ngoài và người Kuwait đều đồng ý gọi đây là “văn hóa truyền miệng”. Trong nền văn hóa này, mọi thành tố đều là một mắt xích để một đồn mười, mười đồn trăm. Hãy tưởng tượng một nhân viên văn phòng mới có một tin sốt dẻo về một chốn ăn chơi mới mở, hoặc một người đồng nghiệp xấu tính; anh ấy hoặc cô ấy có thể sẽ kể cho những người bạn của mình trên bàn ăn trong khu Mubarakiya, kể cho những người họ hàng tại buổi diwaniya ở nhà một ông chú nọ cùng “block” (đơn vị hành chính dưới quận ở Kuwait), hoặc đơn giản hơn là kể cho người tài xế taxi sau khi hết giờ làm. Chu trình này sẽ được lặp lại thêm ít nhất 2-3 lần nữa trước khi người có liên quan được biết về những gì đã được lan truyền.

Sự truyền miệng là một con dao hai lưỡi, vì không ai biết được một câu chuyện có thể đi xa tới mức nào và trong bao lâu. Điều tích cực về sự truyền miệng hiện nay được ngoại giao đoàn ở Kuwait áp dụng triệt để trong hoạt động đối ngoại của mình – trong tháng nhịn ăn Ramadan, các cán bộ ngoại giao được cử đi nhiều cuộc diwaniya vào các buổi tối trong tuần để nghe ngóng tình hình sở tại, tranh thủ giới thiệu về tiềm năng hợp tác, đầu tư, du lịch của quốc gia mình đại diện, cũng như xây dựng mạng lưới kết nối.

Minh họa rõ rệt nhất về sự truyền miệng của Kuwait là cách các ứng viên tranh cử vào Quốc hội vận dụng trong các đợt bầu cử. Các nhà báo, những người có ảnh hưởng trong xã hội được mời đến rất nhiều buổi giao lưu, tiếp xúc để nắm thông tin về những gì một ứng viên tham gia tranh cử sẽ làm khi có một chân trong Quốc hội. Hàng loạt chương trình phát thanh, podcast và những video phát trực tiếp trên mạng xã hội xuất hiện trong thời gian tranh cử nhằm tác động đến giới trẻ - đối tượng chiếm tới một nửa dân số cả nước; qua những kênh thông tin này, giới trẻ có “tài liệu” để trao đổi, đưa ra quyết định của riêng mình.

Một điểm tích cực ở Kuwait là dù công nghệ hiện đại có phát triển đến đâu đi nữa, văn hóa truyền miệng vẫn tồn tại rất tốt ở quốc gia này. Có lẽ chúng nhắc nhở mọi lứa tuổi, tầng lớp, vị trí trong xã hội rằng kết nối con người là vô cùng quan trọng, điều duy trì tính thống nhất của một xã hội, một đất nước.

Câu chuyện về lòng tự hào

Năm nay là một “năm tròn năm chẵn” đối với Kuwait, khi nước này sẽ kỷ niệm 65 năm ngày Độc lập và 35 năm ngày Giải phóng vào các ngày 25-26/2 tới đây.

Tinh thần yêu nước là một điều gần đây thường xuyên được nhắc tới trong các bài phát biểu của lãnh đạo hoàng gia, Thủ tướng Kuwait và các quan chức thuộc Chính phủ. Quá trình phát triển của đất nước không phải lúc nào cũng được diễn ra thuận lợi và suôn sẻ, vì những biến động chính trị liên tục những năm gần đây đã ảnh hưởng nhiều tới việc triển khai các dự án cơ sở hạ tầng cũng như các dự án lớn trong lĩnh vực tài chính – thương mại.

Một buổi trình diễn quân nhạc mừng dịp lễ Độc lập-Giải phóng Kuwait năm 2025. (Ảnh TGCC)

Trong bối cảnh đó, Quốc vương Sheikh Meshal Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah, năm nay sẽ tròn 86 tuổi, đóng vai trò biểu tượng tinh thần cổ vũ sự phát triển của người dân Kuwait. Kể từ khi nhậm chức vào cuối năm 2023 tới nay, “bản sắc quốc gia” là cụm từ được ông thường xuyên nhấn mạnh khi nhắc đến những người dân Kuwait tham gia dựng xây đất nước. Ở chiều ngược lại, người dân Kuwait – những con người sùng đạo Hồi bậc nhất khu vực – luôn nhớ đến vị Quốc vương của họ là một người minh mẫn, thông thái, vô cùng quyết liệt trong mọi hành động, lời nói, tất cả vì sự phát triển và ổn định của nước nhà.

Trong những ngày lễ lớn, sự tự hào của người dân Kuwait được cảm nhận rõ hơn qua cách họ sử dụng màu cờ để trang trí cho nhiều nơi. Bên cạnh lá cờ hiện nay với bốn màu đen-xanh lá-trắng-đỏ, người Kuwait cũng trưng bày lá cờ truyền thống với màu đỏ và dòng chữ “Kuwait” bằng tiếng Ả-rập được viết ngay ngắn ở trên. Các trung tâm thương mại, quán xá, công viên, trường học và thậm chí là nhiều nhà dân được phủ kín những thông điệp tích cực về tình yêu nước.

Năm nay, dịp lễ kỷ niệm ngày Quốc khánh và ngày Độc lập của Kuwait sẽ diễn ra đúng vào tháng Ramadan. Và trong thời điểm quốc gia vùng Vịnh này đang đa dạng hóa nền kinh tế thông qua việc đẩy mạnh phát triển du lịch, những tháng vừa qua đã có nhiều sự kiện nổi bật diễn ra ở Kuwait, gần đây nhất là một trận Siêu cúp Quốc gia Pháp 2025 giữa PSG và Marseille. Rất đông người dân đã đổ đến Sân vận động Quốc tế Jaber Al-Ahmad với hy vọng được thấy Quả bóng Vàng 2025 Dembele cùng những ngôi sao trổ tài trong trận đấu này.

Từ khoảnh khắc độc lập của năm 1961 đến khoảnh khắc Kuwait giành chiến thắng, giải phóng đất nước của năm 1991 cách nhau tròn 3 thập kỷ. Và ở điểm giữa của khoảng thời gian đó chính là năm 1976 – một năm đặc biệt trong quan hệ Kuwait-Việt Nam.

Ngày 10/1/1976, hơn tám tháng sau thời điểm Việt Nam thống nhất đất nước, Kuwait và Việt Nam chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao, bắt đầu một hành trình chung của hai nước tiến tới việc thấu hiểu, hợp tác lẫn nhau trên nhiều lĩnh vực. Kuwait là quốc gia vùng Vịnh đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao với chúng ta, và điểm xuất phát của mối quan hệ đó hẳn là sự ngưỡng mộ của Kuwait đối với câu chuyện thống nhất, tình yêu nước và sự tự hào của kỳ tích mang tên Việt Nam.

***

Những câu chuyện tản mạn trên đây chỉ là ba trong muôn vàn điều đặc biệt mà Kuwait chứa đựng trong lòng đất nước nhỏ bé. Để khám phá một đất nước Arab, có khi chúng ta phải cần tới “nghìn lẻ một đêm” như trong cuốn sách ngày nào. Hy vọng những câu chuyện này sẽ giúp hành trình tìm hiểu về Kuwait nói riêng và vùng Tây Á nói chung dễ dàng hơn.