Thách thức âm nhạc thời AI

Theo Market.us và Goldman Sachs, thị trường âm nhạc ứng dụng AI đạt khoảng 6,65 tỷ USD năm 2025 và dự báo tăng mạnh trong thập kỷ tới.

Các công cụ như Suno, Udio giúp tạo bài hát hoàn chỉnh nhanh chóng, trong khi Deezer ước tính mỗi ngày có khoảng 50.000 bản nhạc AI được tải lên, gây áp lực lớn lên hệ sinh thái phân phối âm nhạc toàn cầu.

12P.số 12: Âm nhạc và thách thức thời AI

Các nghệ sĩ trẻ biểu diễn trong concert "Anh trai say hi" tối 16/3 tại Hà Nội. (Nguồn: BTC)

Tại Việt Nam, AI cũng đang dần trở thành một làn sóng mới trong lĩnh vực âm nhạc. Dù chưa có thống kê quy mô lớn, nhưng theo báo cáo Tổng quan ngành công nghiệp âm nhạc Việt Nam 2025-2026 của Đại học RMIT Việt Nam, công nghệ này đang hiện diện ngày càng rõ nét dưới vai trò trợ lý sáng tạo.

Một mặt, nhiều nhà sản xuất trẻ tận dụng AI để rút ngắn thời gian làm bản demo hay thử nghiệm các phong cách âm nhạc mới. Mặt khác, khán giả Việt cũng ngày càng quen với các bản phối hoặc ca khúc được tạo bởi AI lan truyền trên mạng xã hội.

Trong tương lai gần, thị trường có thể chứng kiến sự xuất hiện của những ca sĩ AI “made in Vietnam” với hình ảnh, giọng hát và phong cách được thiết kế hoàn toàn bằng công nghệ. Các chương trình âm nhạc thực tế cũng có khả năng đưa AI vào như một yếu tố thi đấu hoặc công cụ hỗ trợ thí sinh.

Tốc độ và giới hạn của cảm xúc

Ưu thế lớn nhất của AI nằm ở tốc độ và chi phí. Một bản hòa âm phối khí vốn đòi hỏi nhiều ngày làm việc của cả ê-kíp trong phòng thu có thể được AI tạo ra chỉ trong vài phút.

Điều này khiến AI trở nên đặc biệt hiệu quả trong các phân khúc âm nhạc chức năng như nhạc quảng cáo, nhạc nền video ngắn, nhạc thiền hay lo-fi, những thể loại ưu tiên tính ứng dụng và tốc độ sản xuất.

Tuy nhiên, khi bước vào địa hạt của nghệ thuật, AI lại bộc lộ một hạn chế lớn là thiếu trải nghiệm sống. Chúng có thể tái tạo cấu trúc giai điệu, hòa âm hoặc phong cách âm nhạc, nhưng không thực sự cảm nhận được câu chuyện đời sống đằng sau một bài hát như ký ức, trải nghiệm và cảm xúc cá nhân mà nghệ sĩ gửi gắm.

Trong khi đó, sự bùng nổ của nhạc AI cũng khiến nghệ sĩ đối mặt với áp lực cạnh tranh chưa từng có. Họ không chỉ ganh đua về lượt nghe với nhau, mà còn phải cạnh tranh với hàng triệu ca khúc AI vô danh được tạo ra mỗi ngày.

Một vấn đề khác cũng gây nhiều tranh cãi là bản quyền dữ liệu huấn luyện AI. Các mô hình như Suno hay Udio được đào tạo dựa trên hàng triệu bản nhạc có bản quyền, nhưng việc sử dụng dữ liệu này thường không có sự cho phép trực tiếp của tác giả.

Tại Việt Nam, nhiều nhạc sĩ đã bày tỏ lo ngại khi giọng hát và phong cách sáng tác của họ có thể bị sao chép để phục vụ việc tạo nhạc bằng AI. Dù Luật Sở hữu trí tuệ đã được sửa đổi trong thời gian gần đây, nhưng các quy định cụ thể liên quan đến AI vẫn chưa thật sự rõ ràng.

Hướng tới tương lai cộng sinh

Thay vì xem AI là mối đe dọa, nhiều chuyên gia cho rằng giải pháp hợp lý hơn là tìm cách cộng sinh với công nghệ. Trên thực tế, AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho nghệ sĩ trong nhiều khâu như tạo bản demo, lọc tạp âm, phân tích dữ liệu người nghe hay dự đoán xu hướng thị trường. Điều này giúp nghệ sĩ tiết kiệm thời gian cho những công việc kỹ thuật để tập trung vào phần sáng tạo cốt lõi.

AI cũng có thể giúp phân tích hành vi người hâm mộ, từ đó hỗ trợ nghệ sĩ thiết kế các buổi biểu diễn, sản phẩm lưu niệm hoặc chiến lược phát hành âm nhạc phù hợp hơn với thị hiếu khán giả.

Bên cạnh đó, sự minh bạch từ các nền tảng phân phối nội dung cũng đóng vai trò quan trọng. Nhiều ý kiến đề xuất các dịch vụ phát nhạc nên gắn nhãn rõ ràng như “AI-generated” (tạo bởi AI) hoặc “AI-assisted” (có AI hỗ trợ) cho các sản phẩm có sử dụng công nghệ này.

Việc dán nhãn không nhằm bài trừ AI, mà để trao lại quyền lựa chọn cho khán giả. Khi biết rõ nguồn gốc của một bản nhạc, người nghe có thể tự quyết định liệu họ muốn thưởng thức câu chuyện cảm xúc của một nghệ sĩ hay chỉ đơn giản là một giai điệu giải trí được tạo bởi thuật toán.

AI trong âm nhạc có lẽ không phải là trào lưu nhất thời mà là bước tiến tất yếu của công nghệ. Câu hỏi không còn nằm ở việc có nên sử dụng AI hay không, mà ở cách con người thiết lập luật chơi cho kỷ nguyên sáng tạo mới. Trong cuộc chuyển mình đó, điều quý giá nhất mà nghệ sĩ cần gìn giữ vẫn là cảm xúc thật, thứ mà mọi thuật toán, dù tinh vi đến đâu, cũng khó có thể thay thế.