Thanh niên trong thời đại số: Khi bản lĩnh trở thành 'hệ điều hành' của tương lai

Thanh niên trong kỷ nguyên số: Khi bản lĩnh trở thành 'hệ điều hành' của tương lai. (Nguồn: Trung ương Đoàn)

Trong kỷ nguyên số, công nghệ không còn là công cụ đơn thuần mà đã trở thành môi trường sống, lao động và sáng tạo của con người. Với thanh niên – lực lượng đi đầu trong tiếp cận tri thức và đổi mới, câu hỏi không chỉ là làm chủ công nghệ thế nào, mà còn là giữ vững bản lĩnh ra sao giữa những biến động nhanh, phức tạp của thời đại.

Công nghệ đặt ra những phép thử mới

Chưa bao giờ, thanh niên Việt Nam có nhiều cơ hội như hôm nay để tiếp cận tri thức, kết nối toàn cầu và tham gia vào những lĩnh vực tiên phong như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay công nghệ sinh học. Chỉ với một thiết bị nhỏ trong tay, người trẻ có thể học tập, làm việc, sáng tạo, thậm chí khởi nghiệp ở bất cứ đâu. Thế giới trở nên “phẳng” hơn nhưng cũng vì thế mà áp lực cạnh tranh trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết.

Trong bài viết Thanh niên với tương lai đất nước, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh một thực tế mang tính thời đại: “Hiện nay, chúng ta đang sống trong một thời đại mà sức mạnh quốc gia ngày càng được đo bằng năng lực sáng tạo, trình độ khoa học - công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng thích ứng trước những biến động lớn của thế giới. Năng lực cạnh tranh giữa các nền kinh tế không còn chủ yếu dựa vào tài nguyên hay vốn đầu tư, mà ngày càng phụ thuộc vào tri thức, công nghệ, mô hình quản trị và giá trị gia tăng mới”.

Đây không chỉ là một nhận định mang tính chiến lược, mà còn là lời nhắc nhở trực diện với thế hệ trẻ. Khi tri thức và công nghệ trở thành “thước đo sức mạnh”, thì mỗi thanh niên, bằng năng lực học tập và sáng tạo của mình, đều góp phần vào vị thế quốc gia.

Nhưng cùng với cơ hội là những thách thức không nhỏ. Không gian số – nơi thanh niên hiện diện nhiều nhất cũng là nơi dễ làm “loãng” giá trị thật. Thông tin tràn ngập nhưng không phải lúc nào cũng chính xác; cơ hội nhiều nhưng không phải lựa chọn nào cũng đúng; thành công có thể được “phóng đại”, khiến người trẻ dễ rơi vào áp lực vô hình.

Vì thế, công nghệ không thay thế bản lĩnh mà đòi hỏi bản lĩnh cao hơn. Khi mọi thông tin đều có thể tiếp cận dễ dàng, điều quan trọng không còn là biết nhiều mà là biết đúng, biết chọn lọc và biết chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Trong không gian số, mỗi cú nhấp chuột, mỗi chia sẻ hay mỗi phát ngôn đều có thể tạo ra những hệ lụy thật, tích cực hoặc tiêu cực đối với cộng đồng.

Những “cạm bẫy” của thời đại số không còn là điều xa lạ như tin giả, thông tin độc hại, văn hóa mạng lệch chuẩn, hay áp lực so sánh từ những hình mẫu thành công được “tô vẽ”. Nếu thiếu bản lĩnh, người trẻ rất dễ bị cuốn vào những giá trị ảo, chạy theo sự nổi tiếng tức thời hoặc đánh mất phương hướng giữa vô vàn lựa chọn.

Bởi vậy, bản lĩnh trong kỷ nguyên số không chỉ là sự kiên định về lý tưởng, mà còn là khả năng giữ mình trước những xô lệch của môi trường mạng; là sự tỉnh táo để phân biệt đúng – sai; là tinh thần chịu trách nhiệm với hành động của mình, kể cả khi không ai trực tiếp giám sát.

Cũng trong bối cảnh đó, yêu cầu xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ, nâng cao năng lực tự chủ chiến lược của đất nước trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Và để làm được điều đó, không thể thiếu vai trò của thế hệ trẻ – những người trực tiếp tạo ra tri thức mới, ứng dụng công nghệ mới và dẫn dắt các mô hình phát triển mới.

Trách nhiệm của thanh niên thời đại số là vô cùng quan trọng. (Nguồn: Báo Thanh niên)

Bắt đầu từ trách nhiệm và khát vọng cống hiến

Một trong những thông điệp xuyên suốt trong bài viết của Tổng Bí thư Tô Lâm là tinh thần đổi mới sáng tạo phải trở thành dòng chảy chung của toàn xã hội, đặc biệt là trong thanh niên. Tổng Bí thư khẳng định: “Đổi mới sáng tạo không còn là việc riêng của một số ngành hay một số doanh nghiệp, mà phải trở thành tinh thần phát triển chung của cả đất nước, của từng cấp, từng ngành, từng địa phương, từng cơ quan, đơn vị và mỗi người dân, nhất là thế hệ trẻ”.

Nhìn từ thực tế, tinh thần ấy đang dần hiện hữu trong nhiều lĩnh vực. Ngày càng nhiều bạn trẻ Việt Nam khẳng định mình trong khoa học, công nghệ, khởi nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao hay kinh tế số. Nhưng điều quan trọng hơn, như Tổng Bí thư chỉ ra, đổi mới sáng tạo không chỉ là những công trình lớn hay công nghệ cao, mà bắt đầu từ những điều rất cụ thể: “Đổi mới sáng tạo không chỉ là công nghệ cao hay những dự án thu hút vốn lớn. Trước hết, đó là năng lực nhìn ra điều chưa hợp lý để tìm cách làm tốt hơn; là dám đặt câu hỏi, dám thử nghiệm, dám thay đổi vì lợi ích chung; là biến ý tưởng thành giải pháp, biến tri thức thành năng suất, biến sáng kiến thành giá trị”.

Như vậy, đổi mới sáng tạo, trước hết là cách mỗi người nhìn vào thực tế và đặt câu hỏi: Có thể làm tốt hơn không? Một bạn trẻ nghiên cứu thành công một công nghệ mới là sáng tạo; một kỹ sư cải tiến quy trình để tiết kiệm nguyên liệu; một giáo viên ứng dụng công nghệ để bài giảng sinh động, hiệu quả hơn; một cán bộ trẻ cải cách thủ tục hành chính để phục vụ người dân tốt hơn, tất cả đều là những biểu hiện thiết thực của đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, Tổng Bí thư cũng nhấn mạnh một nguyên tắc cốt lõi: “Sáng tạo chân chính không thể tách rời lý tưởng sống, đạo đức và trách nhiệm công dân. Thanh niên phải dám nghĩ, dám làm, dám thử nghiệm cái mới; nhưng điều đó không có nghĩa là tùy tiện, nóng vội, chạy theo trào lưu hay sự nổi tiếng nhất thời. Đổi mới sáng tạo phải gắn với phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, tuân thủ pháp luật, tôn trọng đạo đức, văn hóa, lợi ích cộng đồng và lợi ích quốc gia - dân tộc”.

Trong kỷ nguyên số, khi mọi thứ có thể lan tỏa rất nhanh, trách nhiệm càng phải đi trước một bước. Một sản phẩm, một ý tưởng hay một hành động đều cần hướng tới lợi ích chung, tuân thủ pháp luật và tôn trọng giá trị văn hóa, xã hội. Đặc biệt, Tổng Bí thư gửi gắm một thông điệp mang tính định hướng lâu dài: “Yêu nước trong thời đại mới không chỉ thể hiện bằng cảm xúc, mà phải được thể hiện bằng tri thức, năng lực hành động, tinh thần chinh phục những đỉnh cao mới của khoa học - công nghệ và ý chí làm chủ tương lai đất nước”.

Đó là một cách định nghĩa mới về lòng yêu nước cụ thể hơn, thiết thực hơn và cũng đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn. Không chỉ là niềm tự hào, mà còn là trách nhiệm học tập suốt đời, nâng cao năng lực bản thân và sẵn sàng nhận những nhiệm vụ khó khăn hơn khi đất nước cần.

Thanh niên ngày nay cũng cần nuôi dưỡng tinh thần khởi nghiệp nhưng đó phải là khởi nghiệp bằng trí tuệ và đạo đức. Thành công cá nhân là quan trọng nhưng sẽ có ý nghĩa hơn khi gắn với những giá trị mà nó mang lại cho cộng đồng. Một quốc gia mạnh về đổi mới sáng tạo là một quốc gia có những người trẻ vừa giỏi chuyên môn, vừa giàu trách nhiệm xã hội.

Trong dòng chảy nhanh của thời đại số, công nghệ có thể thay đổi từng ngày, nhưng những giá trị cốt lõi như bản lĩnh, trách nhiệm, kỷ luật và khát vọng cống hiến vẫn là nền tảng bền vững. Thanh niên Việt Nam đang đứng trước một cơ hội lớn để khẳng định mình không chỉ bằng khả năng làm chủ công nghệ, mà còn bằng cách sử dụng công nghệ để phụng sự đất nước.

Công nghệ có thể là “đòn bẩy”, nhưng chính bản lĩnh mới là “hệ điều hành” quyết định hướng đi. Khi người trẻ biết kết hợp giữa tri thức và đạo đức, giữa sáng tạo và kỷ luật, giữa khát vọng cá nhân và trách nhiệm cộng đồng, thì công nghệ sẽ trở thành công cụ để phụng sự đất nước. Đó cũng là lúc, bản lĩnh không chỉ giúp thanh niên đứng vững trong thời đại số mà còn giúp họ dẫn dắt tương lai.

TS. Phạm Hoàng Mạnh Hà: Ăn Tết như thói quen hay tái tạo Tết như không gian kết nối? Tết Nguyên đán vẫn là dấu mốc thiêng liêng trong văn hóa Việt Nam, nhưng cách đón Tết đang thay đổi trong bối cảnh hiện ...

Giáo dục trong kỷ nguyên số: Nuôi dưỡng khả năng sáng tạo và trách nhiệm xã hội Giáo dục cần vượt qua giới hạn của thành tích và bằng cấp, hướng tới nuôi dưỡng khả năng sáng tạo và trách nhiệm xã ...

Công nghệ - 'Đòn bẩy' cho phụ nữ hiện đại Công nghệ đang mở ra cơ hội mới cho phụ nữ trong kỷ nguyên số nhưng cũng đặt ra thách thức về sự cân bằng ...

Giáo dục Việt Nam: Đột phá và kỳ vọng Năm 2025 đánh dấu giai đoạn bản lề với nhiều đột phá về thể chế, chính sách và chất lượng giáo dục, khẳng định mạnh ...