Tổng thống Putin thăm Trung Quốc: Trục Nga-Trung vào giai đoạn mới

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái) và Tổng thống Nga Vladimir Putin trong lễ đón ở Bắc Kinh ngày 20/5. (Nguồn: Tân Hoa xã)

Trong chưa đầy một tuần, Bắc Kinh liên tiếp tiếp đón hai nhà lãnh đạo quyền lực hàng đầu thế giới và cũng là đối thủ chiến lược của nhau: Tổng thống Mỹ Donald Trump (13-15/5) và Tổng thống Nga Vladimir Putin (19-20/5). Chuỗi sự kiện ngoại giao hiếm có này phản ánh vị thế trung tâm ngày càng nổi bật của Trung Quốc trong cục diện quyền lực toàn cầu.

More from WVR
Cuộc gặp giữa Tổng thống Nga Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gửi tín hiệu gì đến thế giới?

Tính đến nay, chỉ trong chưa đầy sáu tháng, lãnh đạo của toàn bộ bốn quốc gia còn lại trong nhóm P5 gồm năm thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đều đã đến Bắc Kinh.

Điều đó phát đi một thông điệp địa chính trị rõ ràng: Trung Quốc đang trở thành điểm tựa không thể thiếu trong mọi phương trình quyền lực toàn cầu.

Ngoại giao nguyên thủ và trục Nga-Trung

Nếu thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo Tập Cận Bình-Donald Trump mang mục tiêu “tái ổn định” quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới, hướng tới xây dựng cơ chế kiểm soát bất đồng để duy trì “ổn định chiến lược” trong quan hệ Trung-Mỹ, thì cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo Tập Cận Bình-Vladimir Putin lại mang màu sắc hoàn toàn khác.

Chuyến thăm Trung Quốc lần thứ 25 của Tổng thống Putin và hơn 40 cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo kể từ năm 2013 cho thấy cơ chế ngoại giao nguyên thủ đã trở thành động lực chiến lược quan trọng, giúp Moscow và Bắc Kinh duy trì ổn định quan hệ giữa bối cảnh quốc tế biến động mạnh.

Tại thượng đỉnh lần này, hai bên khẳng định ưu tiên thúc đẩy quan hệ Trung-Nga bước sang giai đoạn phát triển nhanh hơn, tích cực hơn và chất lượng cao hơn, với lòng tin chiến lược là nền tảng cốt lõi.

Kể từ khi xung đột Nga-Ukraine bùng phát năm 2022, Bắc Kinh vẫn duy trì gắn kết chiến lược với Moscow bất chấp sức ép từ phương Tây, từng bước định hình trục quan hệ Trung-Nga như một đối trọng quyền lực với Mỹ và các đồng minh.

Trong bối cảnh quốc tế bất ổn, hợp tác song phương vẫn mở rộng trên nhiều lĩnh vực. Kim ngạch thương mại Trung-Nga vượt 200 tỷ USD trong ba năm liên tiếp. Hai nước không chỉ duy trì hợp tác thương mại truyền thống mà còn mở rộng sang công nghệ cao, logistics, công nghiệp và kết nối chiến lược phát triển.

Các dự án như tuyến đường sắt xuyên biên giới mới, mở rộng miễn thị thực đến năm 2027, hợp tác về trí tuệ nhân tạo (AI), robot và nhiệt hạch có kiểm soát cho thấy hai nước đang hướng tới xây dựng chuỗi cung ứng và chuỗi sản xuất gắn kết hơn. Những lĩnh vực mới như hàng không, vũ trụ, kinh tế xanh và thương mại điện tử cũng được thúc đẩy mạnh.

Giới học giả Trung Quốc cho rằng quan hệ Trung-Nga đang bước vào giai đoạn mới với bốn đặc điểm nổi bật: lòng tin chính trị cao hơn, hợp tác cùng có lợi sâu hơn, giao lưu nhân dân rộng hơn và phối hợp quốc tế chặt chẽ hơn. Điểm đáng chú ý là hợp tác không chỉ tăng về quy mô mà còn chuyển sang chiều sâu công nghệ và giá trị gia tăng.

Việc hai nước áp dụng miễn thị thực, cùng với giao lưu giáo dục, văn hóa và du lịch ngày càng sôi động, cho thấy Moscow và Bắc Kinh đang nỗ lực đưa “hữu nghị láng giềng” từ cấp nhà nước xuống cấp xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ. Năm Giáo dục Trung-Nga được khởi động nhằm tạo nền tảng nhân văn lâu dài cho quan hệ song phương.

Việc hai nước Trung Quốc và Liên bang Nga áp dụng chính sách miễn thị thực cho nhau, sự đi lại của người dân và giao lưu giáo dục, văn hóa, du lịch giữa hai nước ngày càng sôi động.

Hai nước khởi động Năm Giáo dục Trung-Nga nhằm củng cố nền tảng nhân văn và thế hệ kế thừa cho quan hệ song phương. Moscow và Bắc Kinh đang cố gắng đưa “hữu nghị láng giềng” từ cấp nhà nước xuống cấp xã hội và thanh niên, nhằm xây dựng cơ sở xã hội bền vững cho quan hệ lâu dài.

Với khoảng 40 văn kiện hợp tác được ký kết, cùng việc gia hạn Hiệp ước Láng giềng hữu nghị và hợp tác năm 2001 và hai tuyên bố chung về trật tự thế giới đa cực, thượng đỉnh Trung-Nga vừa diễn ra trở thành dấu mốc quan trọng trong tiến trình hợp tác song phương.

Hai nhà lãnh đạo khẳng định quan hệ song phương đang ở mức cao chưa từng có và trở thành hình mẫu quan hệ giữa các nước lớn trong thế giới hiện đại.

An ninh năng lượng: Kỳ vọng và giới hạn

Một trong những kỳ vọng lớn nhất trước chuyến thăm của Tổng thống Putin là khả năng đạt đột phá đối với dự án đường ống khí đốt Sức mạnh Siberia 2, dự án được xem có thể tái định hình địa chính trị năng lượng toàn cầu. Tuyến đường ống này dự kiến vận chuyển 50 tỷ m³ khí đốt mỗi năm từ Tây Siberia sang Trung Quốc qua Mông Cổ.

Tháng 9/2025, Chủ tịch Tập Cận Bình từng gặp lãnh đạo Nga và Mông Cổ tại Bắc Kinh để thảo luận về dự án bên lề các hoạt động kỷ niệm 80 năm chiến thắng phát xít.

Tuy nhiên, kết quả thực tế cho thấy những giới hạn đáng kể trong quan hệ đối tác này. Phía Nga thừa nhận các vấn đề then chốt như giá khí đốt và tính linh hoạt về sản lượng, vốn là những bất đồng đã kéo dài nhiều năm, vẫn chưa được giải quyết.

Tuy nhiên, kết quả thực tế cho thấy những giới hạn thực tế trong quan hệ đối tác này. Phía Nga cho biết một số chi tiết quyết định như giá khí đốt và tính linh hoạt về sản lượng vẫn chưa được giải quyết và đây chính xác là những điểm bế tắc mà các quan chức hai bên đã nhắc đến trong nhiều năm qua.

Trong khi đó, Trung Quốc vẫn thận trọng trước nguy cơ phụ thuộc quá mức vào một nguồn cung năng lượng duy nhất. Tuy nhiên, biến động địa chính trị đang tạo thêm động lực cho dự án.

Việc eo biển Hormuz bị gián đoạn do xung đột Iran đã ảnh hưởng mạnh tới nguồn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Trung Quốc từ Qatar, vốn chiếm gần 30% lượng LNG nhập khẩu của nước này năm 2025. Trong bối cảnh đó, nguồn cung khí đốt đường ống từ Nga trở thành phương án bảo đảm an ninh năng lượng đặc biệt hấp dẫn về mặt chiến lược đối với Bắc Kinh.

Về dài hạn, Nga đặt mục tiêu xuất khẩu hơn 100 tỷ m³ khí đốt sang Trung Quốc mỗi năm thông qua ba tuyến gồm Sức mạnh Siberia 1, Sức mạnh Siberia 2 và tuyến Viễn Đông, dự kiến vận hành đầu năm 2027. Điều đó cho thấy đây không đơn thuần là hợp đồng thương mại, mà là quá trình tái cấu trúc phụ thuộc năng lượng chiến lược giữa hai nước.

Với Nga, Trung Quốc là thị trường thay thế sống còn sau khi xuất khẩu khí đốt sang châu Âu sụt giảm mạnh. Với Trung Quốc, Nga giúp giảm phụ thuộc vào các tuyến hàng hải dễ bị tổn thương trước xung đột địa chính trị.

Dù chưa tạo được đột phá như kỳ vọng, hợp tác năng lượng Trung-Nga vẫn phản ánh một xu hướng rõ nét: hai nước đang từng bước xây dựng hạ tầng phụ thuộc lẫn nhau khó đảo ngược trong dài hạn, bất kể những khác biệt về lợi ích ngắn hạn.

Cuộc chơi đa cực và chiến lược tập hợp lực lượng

Nội dung có ý nghĩa dài hạn nhất của thượng đỉnh Nga-Trung lần này không nằm ở các thỏa thuận song phương cụ thể, mà ở hai tuyên bố chung mang tính định hướng chiến lược, đặc biệt là tuyên bố về xây dựng thế giới đa cực và quan hệ quốc tế kiểu mới.

Hợp tác chiến lược Trung-Nga tiếp tục nổi lên như một lực lượng định hình trật tự thế giới mới. Trong cuộc họp báo chung ngày 20/5, Chủ tịch Tập Cận Bình cảnh báo những hành động đơn phương và chủ nghĩa bá quyền đã vượt ngoài giới hạn, đồng thời kêu gọi Nga và Trung Quốc, với tư cách thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, bảo vệ vai trò của tổ chức này và chủ nghĩa đa phương.

Theo các học giả Trung Quốc, hợp tác Trung-Nga là “hòn đá tảng” giúp duy trì ổn định toàn cầu giữa bối cảnh thế giới hỗn loạn.

Bắc Kinh và Moscow cũng đang phối hợp thúc đẩy vai trò của các cơ chế như Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) và Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) nhằm nâng cao tiếng nói của các nước đang phát triển trong hệ thống quốc tế vốn do phương Tây dẫn dắt sau Thế chiến II.

Tổng thống Putin tuyên bố ủng hộ Trung Quốc đăng cai APEC 2026, đồng thời cam kết tăng cường vai trò của SCO và thúc đẩy đoàn kết BRICS. Đây được xem là nỗ lực của Trung Quốc và Nga nhằm tập hợp các nước Nam Bán cầu và thúc đẩy một cấu trúc quản trị toàn cầu đa cực hơn không do phương Tây dẫn dắt.

Trong tính toán chiến lược của Bắc Kinh, Nga giữ vai trò không thể thay thế. Trước hết, Nga là cường quốc duy nhất hiện nay có khả năng thách thức trực tiếp ưu thế quân sự của phương Tây, đồng thời giúp Trung Quốc phân tán áp lực chiến lược từ Mỹ và các đồng minh.

Thứ hai, với tư cách thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Nga mang lại cho Trung Quốc lợi thế “phủ quyết kép” tại diễn đàn đa phương quyền lực nhất thế giới. Bên cạnh đó, ảnh hưởng địa chính trị và quân sự của Nga tại Trung Đông, châu Phi và Trung Á cũng mở rộng không gian ảnh hưởng mà Trung Quốc có thể khai thác.

Ở chiều ngược lại, chính sách "hướng Đông" của Moscow giờ đây không chỉ coi Trung Quốc đơn thuần là một lựa chọn, mà là một neo chiến lược ngày càng quan trọng của Nga. Trong bối cảnh kinh tế chịu áp lực từ các lệnh trừng phạt, thương mại với Trung Quốc đã trở thành huyết mạch kinh tế của Moscow.

Tuy nhiên, hai bên vẫn duy trì nguyên tắc “không liên minh, không đối đầu, không nhằm vào bên thứ ba”, cho phép Trung Quốc giữ mức độ linh hoạt chiến lược tối đa. Bắc Kinh không muốn bị ràng buộc trực tiếp vào xung đột Ukraine hay đánh mất quan hệ với châu Âu và các nước trung gian.

Dù không hình thành liên minh chính thức, Trung Quốc và Nga đang thể hiện mức độ phối hợp chiến lược ngày càng sâu rộng mà không liên minh chính thức nào có thể dễ dàng đạt được từ phối hợp bỏ phiếu tại Hội đồng Bảo an cho tới mở rộng hợp tác quân sự, kỹ thuật và chuỗi cung ứng vật liệu lưỡng dụng.

Việc Trung Quốc tiếp đón Tổng thống Donald Trump rồi Tổng thống Vladimir Putin chỉ trong cùng một tuần không đơn thuần mang ý nghĩa biểu tượng. Điều đó phản ánh thực tế rằng cấu trúc quyền lực toàn cầu đang biến đổi nhanh chóng, trong đó, Bắc Kinh nổi lên như một trung tâm quyền lực mới.

Trong bối cảnh ấy, câu hỏi không chỉ là trục Trung-Nga sẽ định hình trật tự thế giới ra sao, mà còn là cách các nước trung bình và nhỏ, điều hướng giữa các cực quyền lực để bảo đảm lợi ích an ninh và phát triển của mình như thế nào.

Cuộc gặp giữa Tổng thống Nga Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gửi tín hiệu gì đến thế giới?

Cuộc gặp giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh ngày 20/5 được nhiều chuyên gia ...