Văn hóa cần "cú hích" đủ mạnh để cất cánh

Giữa những chuyển động không ngừng của đời sống hiện đại, văn hóa được nhắc đến như một nền tảng bền vững, một mạch nguồn sâu xa nuôi dưỡng xã hội. Nhưng để những giá trị ấy thực sự lan tỏa và trở thành động lực phát triển, đã đến lúc văn hóa cần một điểm tựa đủ vững từ thể chế.

Lễ hội Kỳ Phúc Đình làng Phượng Mao (xã Hoằng Giang, tỉnh Thanh Hóa).

Phát triển văn hóa không chỉ nằm ở nhận thức

Có những thời điểm, một chủ trương lớn không còn dừng lại ở định hướng, mà đòi hỏi phải được “neo” vào đời sống bằng những cơ chế cụ thể, rõ ràng và đủ sức vận hành. Với lĩnh vực văn hóa hôm nay, chúng ta đang đứng ở một thời điểm như thế.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã mở ra một cách nhìn rộng hơn: Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội, không chỉ là hồn cốt dân tộc, mà còn phải trở thành nguồn lực nội sinh, một động lực và hệ điều tiết cho sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới. Đó là một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy phát triển.

Thế nhưng, từ một tầm nhìn đúng đến một thực tế vận hành hiệu quả luôn tồn tại khoảng cách không thể lấp đầy chỉ bằng niềm tin hay quyết tâm, mà cần đến những thiết kế thể chế đủ mạnh, đủ rõ và đủ khả thi.

"Dù cơ chế có hoàn thiện đến đâu, nếu không đặt con người vào vị trí trung tâm, thì mọi chính sách cũng khó đi vào cuộc sống. Văn hóa được tạo nên bởi con người, được gìn giữ bởi con người, cũng được làm giàu từ chính những sáng tạo không ngừng của con người".

Nhìn lại những năm qua, văn hóa luôn được nhấn mạnh về vai trò, nhưng khi đi vào cơ chế cụ thể, lĩnh vực này lại thường gặp không ít rào cản. Thiếu quỹ đất, hạn chế nguồn lực, khó thu hút tư nhân cùng bất cập chính sách và cơ chế tài chính... đang khiến văn hóa chưa phát huy hết tiềm năng.

Ở một góc nhìn khác, đời sống của đội ngũ làm công tác văn hóa từ nghệ sĩ, nghệ nhân đến giảng viên, huấn luyện viên hay cán bộ quản lý vẫn còn không ít trăn trở. Họ góp phần giữ gìn và sáng tạo nên các giá trị tinh thần cho xã hội nhưng những điều kiện để yên tâm làm nghề đôi khi chưa thật sự tương xứng.

Những điều này cho thấy, câu chuyện phát triển văn hóa không chỉ nằm ở nhận thức, mà còn nằm ở cách tổ chức thực hiện. Và khi những điểm nghẽn đã hiện hữu trong thời gian dài, việc tìm một “cú hích” đủ mạnh để tháo gỡ trở thành một nhu cầu tự nhiên của thực tiễn.

Cần được đầu tư đúng nghĩa

Có lẽ, điều quan trọng trước hết vẫn là xác lập một tư duy nhất quán: Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững, cho tương lai của đất nước. Khi đã nhìn nhận như vậy, sẽ không còn phù hợp nếu văn hóa tiếp tục ở trong tình trạng “được nói đến nhiều nhưng được đầu tư ít”, hay “được đề cao về tinh thần nhưng chưa được bảo đảm bằng nguồn lực”.

Khi những định hướng lớn được cụ thể hóa đồng bộ từ tư duy đến thể chế từ nguồn lực đến con người, một chân trời phát triển mới cho văn hóa hoàn toàn có thể mở ra.

Văn hóa cần không gian để tồn tại và phát triển – không gian theo cả nghĩa biểu tượng lẫn nghĩa rất cụ thể: Đất đai, quy hoạch, hạ tầng.

Một nhà hát, một bảo tàng, một trung tâm sáng tạo hay một thiết chế sinh hoạt cộng đồng đều cần được đặt đúng vị trí trong quy hoạch phát triển.

Khi không gian được mở ra, cơ hội mới có thể hình thành. Trong bối cảnh hiện nay, việc khơi thông nguồn lực xã hội, thu hút doanh nghiệp, nhà đầu tư và các chủ thể sáng tạo tham gia vào hệ sinh thái văn hóa là điều rất cần thiết. Nhưng để làm được điều đó, không thể chỉ dừng ở lời kêu gọi, mà cần những cơ chế đủ hấp dẫn, đủ rõ ràng để tạo niềm tin và động lực.

Dù cơ chế có hoàn thiện đến đâu, nếu không đặt con người vào vị trí trung tâm, thì mọi chính sách cũng khó đi vào cuộc sống. Văn hóa được tạo nên bởi con người, được gìn giữ bởi con người, cũng được làm giàu từ chính những sáng tạo không ngừng của con người.

Vì thế, phát triển nguồn nhân lực văn hóa không chỉ là câu chuyện đào tạo, mà còn là tạo dựng một môi trường làm nghề đủ điều kiện và đủ động lực. Những chính sách ưu tiên cho nguồn nhân lực chất lượng cao, cơ chế linh hoạt để thu hút nhân tài, cùng với chế độ đãi ngộ phù hợp… không chỉ mang ý nghĩa thiết thực, mà còn thể hiện một cách nhìn nhân văn đối với những người đang âm thầm làm giàu đời sống tinh thần của xã hội.

Khi những định hướng lớn được cụ thể hóa đồng bộ từ tư duy đến thể chế từ nguồn lực đến con người, một chân trời phát triển mới cho văn hóa hoàn toàn có thể mở ra. Ở đó, văn hóa không còn đứng “bên cạnh” mà thực sự được đặt ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội, trở thành một trụ cột quan trọng của sự phát triển.

Đây cũng là điều mà giai đoạn phát triển hôm nay đặt ra, để văn hóa được trân trọng trong nhận thức và được nâng đỡ bằng hành động một cách bền bỉ và xứng đáng.