Đóng góp ý kiến vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng, trong Luật cần xác lập rõ các nguyên tắc, tiêu chí cốt lõi để xác định đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đồng thời có lộ trình triển khai phù hợp với đặc điểm quan hệ việc làm, khả năng quản lý thu nhập và điều kiện tổ chức thực hiện.
Chiều 21/10, Quốc hội thảo luận ở Tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).
Tham dự phiên thảo luận tại Tổ 13 gồm các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) thuộc Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa và Gia Lai. Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh và Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên tham dự phiên thảo luận.
 |
| Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu. (Nguồn: Quốc hội) |
Lập rõ các nguyên tắc để xác định đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc
Đóng góp ý kiến vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; đồng thời ghi nhận Chính phủ đã nghiêm túc tiếp thu, giải trình nhiều ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra, nhất là về mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, đầu tư Quỹ và hoàn thiện cơ chế quản lý, tổ chức thực hiện.
Tuy nhiên, bảo hiểm xã hội là chính sách an sinh trụ cột, liên quan trực tiếp đến quyền lợi lâu dài của hàng chục triệu người lao động và sự an toàn của Quỹ bảo hiểm xã hội. Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 nhưng đã phát sinh một số khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn. Vì vậy, việc sửa đổi lần này cần bảo đảm tính ổn định, đồng bộ và khả năng dự báo của chính sách; những vấn đề tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của người tham gia và an toàn của Quỹ phải được quy định chặt chẽ ngay trong Luật. Trên tinh thần đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên góp ý vào ba vấn đề trọng tâm của Luật:
Thứ nhất, về mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên thống nhất với chủ trương mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, đặc biệt đối với người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số. Tuy nhiên, cần làm rõ phạm vi, tiêu chí và cơ chế áp dụng để bảo đảm tính khả thi.
Điểm c khoản 1 Điều 1 của dự thảo Luật, sửa đổi khoản 6 Điều 2, quy định theo hướng Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với các nhóm lao động này và các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên. Đây là định hướng phù hợp với sự chuyển dịch cơ cấu lao động, phát triển kinh tế số và yêu cầu mở rộng an sinh xã hội.
Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng, các khái niệm như “người làm việc không có quan hệ lao động”, “người làm việc trên nền tảng số”, “thu nhập ổn định, thường xuyên” còn khá rộng. Dự thảo chưa xác định rõ tiêu chí phân định đối tượng, trách nhiệm đóng của các bên, căn cứ và phương thức đóng, nhất là trường hợp người lao động có thu nhập biến động hoặc làm việc trên nhiều nền tảng.
Vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Luật cần xác lập rõ các nguyên tắc, tiêu chí cốt lõi để xác định đối tượng tham gia bắt buộc, đồng thời có lộ trình triển khai phù hợp với đặc điểm quan hệ việc làm, khả năng quản lý thu nhập và điều kiện tổ chức thực hiện. Nếu không làm rõ, có thể dẫn đến mở phạm vi quá rộng diện bao phủ về mặt pháp lý nhưng không đủ điều kiện tổ chức thực hiện, đồng thời phát sinh tranh chấp về trách nhiệm đóng và tăng chi phí tuân thủ.
Thứ hai, về bảo đảm an toàn và nâng cao hiệu quả đầu tư Quỹ bảo hiểm xã hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng, an toàn trong đầu tư không nên chỉ dựa vào hình thức sở hữu của ngân hàng, mà cần được đánh giá trên cơ sở chất lượng tài chính, năng lực quản trị, khả năng thanh khoản và mức độ rủi ro. Việc mở rộng phạm vi ngân hàng được nhận tiền gửi, đi đôi với cơ chế kiểm soát chặt chẽ, sẽ tạo thêm dư địa đa dạng hóa danh mục và nâng cao hiệu quả đầu tư.
Trên cơ sở đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên thống nhất với nội dung khoản 25 Điều 1 của dự thảo Luật sửa đổi điểm c khoản 1 Điều 122, theo hướng mở rộng phạm vi ngân hàng được nhận tiền gửi của Quỹ, cho phép tiền gửi mở rộng sang “Ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ, ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50%, vốn điều lệ”; đồng thời ghi nhận Chính phủ đã tiếp thu việc bổ sung khoản 4 Điều 122 về tiêu chí lựa chọn, giám sát và kiểm soát rủi ro đầu tư.
Tuy nhiên, để việc mở rộng phạm vi ngân hàng được nhận tiền gửi vừa nâng cao hiệu quả đầu tư, vừa bảo đảm an toàn Quỹ, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục làm rõ: Hạn mức tiền gửi tại từng ngân hàng, giới hạn tập trung vốn và nguyên tắc phân tán rủi ro; Cơ chế giám sát liên tục và xử lý khi ngân hàng không còn đáp ứng điều kiện an toàn; Trách nhiệm của Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội và cơ quan bảo hiểm xã hội trong quyết định, tổ chức thực hiện và giám sát đầu tư, bảo đảm thống nhất với khoản 3 Điều 20 của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024.
Thứ ba, về bảo hiểm hưu trí bổ sung, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên thống nhất với chủ trương phát triển hệ thống an sinh xã hội đa tầng, đa dạng hóa các hình thức tích lũy cho tuổi già. Tuy nhiên, việc mở rộng chính sách bảo hiểm hưu trí bổ sung cần có đủ cơ sở thực tiễn, bảo đảm hiệu quả và kiểm soát được rủi ro.
Báo cáo thẩm tra cũng chỉ rõ hồ sơ dự án Luật chưa đánh giá đầy đủ hiệu quả thực hiện chính sách, nhất là việc thụ hưởng và kết quả đầu tư quỹ. Trong khi đó, số tài khoản cá nhân tham gia trực tiếp vào quỹ hưu trí bổ sung còn rất ít (chỉ 111 tài khoản); đồng thời, tiềm ẩn nguy cơ lợi dụng chính sách để huy động vốn hoặc hưởng ưu đãi thuế không đúng mục tiêu.
Từ những vấn đề trên, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cân nhắc kỹ quy định tại khoản 2 Điều 1 của dự thảo Luật sửa đổi khoản 5 Điều 3 Luật, theo hướng cho phép quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung được hình thành chỉ từ đóng góp của người lao động.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Chính phủ làm rõ sự cần thiết, lợi ích thực chất của việc mở rộng chính sách và cơ chế bảo vệ quyền lợi người tham gia, quản lý quỹ, kiểm soát rủi ro và ưu đãi thuế. Trường hợp chưa đủ cơ sở thực tiễn và điều kiện quản lý, giám sát, đề nghị nghiên cứu giữ nguyên quy định hiện hành, tiếp tục đánh giá kỹ trước khi xem xét sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội.
 |
| Đại biểu Phan Thị Thùy Linh (đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) đóng góp ý kiến tại phiên thảo luận. (Nguồn: Quốc hội) |
Xác định rõ người thuộc diện bắt buộc
Đóng góp ý kiến về mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc trên nền tảng số và người làm việc không có quan hệ lao động, đại biểu Phan Thị Thùy Linh (đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) tán thành chủ trương này. Bởi những người chạy xe công nghệ, giao hàng, bán hàng qua ứng dụng hiện có hàng triệu người.
Với phần lớn trong số họ, đây là công việc chính, là nguồn sống của cả gia đình. Họ chạy ngoài đường mỗi ngày, rủi ro tai nạn rất cao nhưng chỉ khoảng 20% có bảo hiểm xã hội. Riêng TP. Hồ Chí Minh có khoảng 400.000 tài xế công nghệ nhưng chỉ khoảng 700 người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Đưa họ vào hệ thống là việc đúng, công bằng và cần làm.
Tuy nhiên, theo đại biểu Phan Thị Thùy Linh, dự thảo Luật mới làm được một việc là ghi thêm tên nhóm đối tượng này vào luật. Còn ba câu hỏi quan trọng nhất thì chưa trả lời.
Câu hỏi thứ nhất là ai thuộc diện phải đóng? Dự thảo dùng tiêu chí có việc làm, có thu nhập ổn định, thường xuyên, tiêu chí này rất khó áp dụng. Một người chạy xe ba buổi tối mỗi tuần có thuộc diện không? Một người vừa làm công ăn lương, vừa chạy xe thêm thì đóng một lần hay hai lần? Nếu luật không rõ, mỗi nơi sẽ hiểu một cách.
Câu hỏi thứ hai là đóng trên số tiền nào? Lương của người làm công thì cố định hằng tháng. Thu nhập của tài xế, shipper thì thay đổi từng ngày, phụ thuộc vào đơn hàng, thời tiết và vào thuật toán phân việc của nền tảng. Nếu bắt đóng theo tỷ lệ trên thu nhập thực tế thì không ai tính được, không ai quản lý được.
Câu hỏi thứ ba là ai đóng phần của người sử dụng lao động? Hiện nay tổng mức đóng khoảng 32%, trong đó người lao động đóng 10,5%, doanh nghiệp đóng 21,5%. Với tài xế công nghệ, nền tảng coi họ là đối tác, không phải người lao động, nên không có ai đóng phần 21,5% này. Nếu bắt tài xế tự đóng toàn bộ 32% thì rất ít người kham nổi, và hệ quả là họ sẽ tìm cách né, chính sách tốt nhưng không đi vào cuộc sống.
Từ ba câu hỏi đó, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định ngay trong luật bốn nguyên tắc.
Một là, xác định rõ người thuộc diện bắt buộc và quy định một ngưỡng thu nhập, chỉ khi thu nhập đạt ngưỡng mới phải đóng.
Hai là, mức đóng tính trên một mức tham chiếu cố định, không tính trên thu nhập thực tế, để ai cũng biết trước mình đóng bao nhiêu.
Ba là, nền tảng phải cùng đóng một phần và thu hộ qua hệ thống thanh toán của ứng dụng, kết nối với dữ liệu thuế và nhiều nước đã làm như vậy. Bốn là, có lộ trình, làm từng bước, không áp dụng đồng loạt ngay. Việc mở rộng bao phủ phải là mở rộng thực chất về quyền và nghĩa vụ.
| Kỳ họp thứ 2: Quốc hội nghe Báo cáo tiếp thu, giải trình dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) Chiều nay (17/10), Quốc hội họp Phiên toàn thể tại Hội trường, nghe Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình bày Báo cáo ... |
| Hôm nay 18/10, Quốc hội thảo luận về phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách Nhà nước Trong ngày làm việc 18/10 của Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, thừa ủy quyền của Thủ tướng ... |
| Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Khơi thông nguồn lực, tạo đột phá tăng trưởng Sáng 18/10, thảo luận tại tổ về tình hình kinh tế - xã hội năm 2026 và phương hướng, nhiệm vụ năm 2027, Chủ tịch ... |
| Đại biểu Quốc hội: Niềm vui tăng lương chưa trọn vẹn khi chi phí thiết yếu tăng cao Đại biểu Châu Quỳnh Dao nêu vấn đề, người hưởng lương nhận niềm vui tăng lương từ 1,5 - 2 triệu đồng nhưng các chi ... |
