 |
| Thế giới sẽ tiếp tục chứng kiến sự leo thang của các cuộc xung đột, trong đó có cuộc xung đột Nga-Ukraine. (Ảnh: Getty Images) |
Hai bất ổn vĩ mô lớn
Các vấn đề thế giới hiếm khi, nếu không muốn nói là chưa bao giờ, có thể dự đoán được trước. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, thế giới đã chứng kiến sự gia tăng của các sự kiện "thiên nga đen" - ám chỉ những diễn biến nằm ngoài phạm vi dự đoán thông thường, có quy mô và hậu quả lớn, đồng thời đóng vai trò chi phối mạnh mẽ hơn nhiều so với các sự kiện thường thấy.
Bối cảnh đầy biến động, không chắc chắn, phức tạp và mơ hồ này chứa đựng cả cơ hội và rủi ro, nhưng rất khó để dự báo và điều hướng.
Theo Arab News, hướng tới năm 2026, thế giới sẽ đối diện với 2 bất ổn vĩ mô lớn. Đầu tiên là liệu bối cảnh địa chính trị sẽ được cải thiện hay sẽ tồi tệ đi. Điều này không chỉ xảy ra ở Ukraine, mà còn ở những nơi khác, bao gồm cả Trung Đông sau các cuộc xung đột liên quan đến Israel kể từ ngày 7/10/2023, vốn gây chấn động khắp khu vực.
Yếu tố không chắc chắn quan trọng thứ hai là liệu sự tăng trưởng của nền kinh tế thế giới kể từ sau cú sốc của đại dịch Covid-19 có bền vững hay không. Đà tăng trưởng kinh tế toàn cầu này được thúc đẩy bởi sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), vốn đang làm đảo lộn nền kinh tế thế giới từ trên xuống dưới.
Do đó, 4 kịch bản có thể xảy ra là: Sự kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế liên tục và bối cảnh địa chính trị đầy thách thức (tạo ra một thế giới kiên cường); giảm bớt căng thẳng địa chính trị với tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ hơn (tạo ra một thế giới hòa bình và thịnh vượng); sự kết hợp giữa nền kinh tế toàn cầu suy yếu hơn nhiều và sự giảm bớt căng thẳng địa chính trị (tạo ra một thế giới trì trệ); và căng thẳng địa chính trị ở mức rất cao cùng với nỗi lo về kinh tế toàn cầu (tạo ra một thời kỳ hỗn loạn).
Trên thực tế, thế giới từ năm 2026 trở đi sẽ là sự pha trộn đặc điểm của tất cả các kịch bản nói trên.
Mọi kịch bản đều có thể xảy ra và đóng vai trò là những chỉ dấu cho sự phức tạp của tương lai. Tuy nhiên, có 2 kịch bản khả thi hơn hẳn so với những kịch bản còn lại.
Điều này là bởi vì, thật không may, bối cảnh địa chính trị trong những năm tới có thể sẽ khó khăn tương tự, hoặc thậm chí còn khó khăn hơn, so với hiện tại. Trong khi những năm 1920 sau đại dịch cúm Tây Ban Nha được biết đến là "Thập niên 20 sôi động" đầy thịnh vượng, thì những năm 2020 sau đại dịch Covid-19 có thể được các nhà sử học định nghĩa là "Những năm 20 chiến tranh" với nhiều cuộc xung đột.
Yếu tố bất định toàn cầu thứ hai khó dự đoán hơn. Đó là việc liệu nền kinh tế toàn cầu có tiếp tục tăng trưởng nhờ sự bùng nổ của lĩnh vực AI hiện nay hay không. Điều này có nghĩa là 2 kịch bản khả thi nhất chính là một "thế giới kiên cường" và một "thời kỳ hỗn loạn". Kịch bản tích cực nhất - một thế giới “hòa bình và thịnh vượng” - có thể là tương lai ít có khả năng trở thành hiện thực nhất.
Mô hình "thế giới kiên cường" là mô hình nhận được nhiều sự chú ý nhất từ các nhà hoạch định chính sách quốc tế.
Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva đã nhấn mạnh rằng “một nền kinh tế thế giới cân bằng hơn, kiên cường hơn đang nằm trong tầm tay. Chúng ta phải hành động để đảm bảo điều đó… Tất cả các quốc gia phải nỗ lực gấp đôi để ổn định nền kinh tế trong nước".
Kịch bản "thế giới kiên cường" có triển vọng tích cực hơn so với "thời kỳ hỗn loạn". Tuy nhiên, tăng trưởng toàn cầu vẫn có thể không đồng đều, được dẫn dắt bởi các cường quốc thị trường mới nổi như Ấn Độ, trong một giai đoạn mở rộng vốn đã mong manh trước nhiều cú sốc.
Mặc dù tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu trong những năm 2020 đạt mức yếu nhất kể từ những năm 1960, nhưng điều này phần nào bị che khuất bởi sự bùng nổ của AI.
Ví dụ, theo ước tính, khoảng 40% tăng trưởng GDP của Mỹ hiện nay có liên quan đến chi tiêu cho AI - điều mà nhiều nhà bình luận cho rằng đang dẫn đến một “bong bóng” ngày càng lớn.
Giai đoạn kể từ sau đại dịch Covid-19 cũng chứng kiến đà chậm lại của quá trình toàn cầu hóa. Ví dụ, công ty tư vấn McKinsey ước tính đầu tư của phương Tây vào Trung Quốc đã giảm khoảng 70% kể từ năm 2022.
Về mặt địa chính trị, một số cuộc xung đột khu vực có thể sẽ tiếp diễn, bao gồm cả cuộc xung đột Nga-Ukraine. Tình hình cũng sẽ tiếp tục khó lường, kể cả ở Trung Đông. Tuy nhiên, các cường quốc thế giới, bao gồm cả Mỹ và Trung Quốc, vẫn có những động lực đáng kể để ngăn chặn các xung đột này leo thang thành những vấn đề sâu rộng hơn.
 |
| Kinh tế thế giới đứng trước nhiều cơ hội và thách thức đan xen. (Nguồn: Economy Middle East) |
Từ mong manh dẫn đến chu kỳ suy thoái
Tuy nhiên, mặc dù viễn cảnh "thế giới kiên cường" thường được nhắc đến nhiều trong các cuộc thảo luận chính sách chính thức, nhưng cũng không thể bỏ qua khả năng xảy ra một “thời kỳ hỗn loạn” mới.
Thuật ngữ này được đặt ra để ám chỉ một giai đoạn hỗn loạn trong lịch sử Nga từ năm 1584 đến năm 1613. Đó là thời kỳ chuyển giao quyền lực đầy thách thức, đặc trưng bởi bất ổn chính trị, nạn đói và các cuộc xâm lược từ bên ngoài.
Những năm 2020 có thể chứng kiến một thời kỳ hỗn loạn toàn cầu do sự kết hợp giữa bối cảnh địa chính trị ngày càng xấu đi và triển vọng kinh tế toàn cầu suy yếu. Điều này có thể bắt nguồn một phần từ sự sụp đổ của nền kinh tế công nghệ, vốn có thể gây thiệt hại cho Mỹ nhiều hơn cả cuộc khủng hoảng tài chính năm 2007-2008.
Trong bối cảnh nền kinh tế Mỹ ngày càng phụ thuộc vào việc đầu tư cho AI, quốc gia này có thể trở nên rất dễ bị tổn thương trước một cú sụp đổ như vậy.
Thực tế, một số học giả hàng đầu, điển hình như Giáo sư Daron Acemoglu từ Viện Công nghệ Massachusetts, cho rằng điều đó có thể khiến quyền lực của Mỹ trở nên suy yếu hơn, thậm chí càng trầm trọng hơn do sự suy giảm khả năng phục hồi của các thể chế quan trọng tại Mỹ.
Không giống như hậu quả của các cuộc khủng hoảng kinh tế gần đây, một trong những thách thức chính của một cuộc khủng hoảng trong tương lai sẽ là nợ công của chính phủ được IMF dự báo sẽ tăng lên mức trung bình khoảng 100% GDP toàn cầu trước khi thập kỷ 2020 kết thúc. Điều này có nghĩa là nhiều quốc gia có thể thiếu khả năng tài chính để chống lại một cuộc suy thoái kinh tế lớn.
Kịch bản này có thể dẫn đến một thời kỳ phi toàn cầu hóa rõ rệt. Khi đó, các quốc gia sẽ ngày càng áp dụng các chính sách kinh tế theo kiểu "lợi mình hại người", bao gồm cả việc áp thuế quan thương mại, tương tự như những gì từng xảy ra trong những năm giữa cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai.
Vì vậy, tương lai của thế giới sẽ chứng kiến sự mong manh biến thành một chu kỳ suy thoái, cả về địa chính trị và kinh tế, trong một bối cảnh mà trật tự toàn cầu trở nên bấp bênh. Về mặt địa chính trị, điều này có thể làm giảm động lực của các cường quốc, bao gồm cả Mỹ và Trung Quốc, trong việc ngăn chặn các cuộc xung đột khu vực leo thang, từ đó có khả năng gieo mầm cho những xung đột thậm chí còn lớn hơn.
| Tình hình Syria: Israel tuyên bố không kích thủ đô Damascus, LHQ kêu gọi khẩn cấp hành động vì tương lai Sáng 13/3, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz xác nhận, Không quân nước này tiến hành một cuộc không kích ở thủ đô Damascus ... |
| Thủ tướng Pháp kêu gọi chấm dứt một 'màn kịch' giữa khủng hoảng chính trị Thủ tướng Sébastien Lecornu, người vừa được tái bổ nhiệm, ngày 11/10 đã kêu gọi các đảng phái chính trị tại Pháp hợp tác để ... |
| Dự luật quốc phòng Mỹ 2026: Quá trình thông qua đầy kịch tính, Tổng thống Trump 'rộng đường' làm nhiều việc trong năm tới Hạ viện Mỹ đã thông qua dự luật chính sách quốc phòng vào phút chót với nhiều điểm nhấn đáng lưu ý, bao gồm cả ... |
| Mỹ chuẩn bị cho kịch bản đóng cửa chính phủ trở lại vào năm 2026 Theo báo chí Mỹ, nước này hiện đang đối mặt với nguy cơ đóng cửa chính phủ trở lại trong năm 2026. |
| Project Syndicate: Kinh tế thế giới năm 2026 sẽ chịu chi phối bởi 5 xu hướng cấu trúc lớn Trang Project Syndicate mới đây đã đưa ra dự báo về những xu hướng cấu trúc đang biến đổi nền kinh tế toàn cầu năm ... |
