Chuyên gia chia sẻ cách hỗ trợ tâm lý cho trẻ em sau vụ cháy chung cư mini Khương Hạ

Phi Khanh
(thực hiện)
Vụ cháy chung cư mini tại Hà Nội đêm 12/9 để lại những hậu quả đau lòng. Sau sự việc này, những người còn sống, đặc biệt là trẻ em sẽ chịu tác động tới tâm lý ra sao?
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Giáo dục
PGS.TS Trần Thành Nam cho rằng, trẻ em vụ cháy chung cư mini Khương Hạ vừa qua cần có hỗ trợ tâm lý. (Nguồn: Dân việt)

Báo Thế giới và Việt Nam đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Trần Thành Nam, chuyên gia tâm lý, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội về vấn đề này để đưa ra những hướng dẫn hỗ trợ tâm lý cho nạn nhân, đặc biệt là trẻ em.

Theo ông, trẻ em thường gặp tổn thương gì và biểu hiện ra sao sau tai nạn hay thảm họa như vụ cháy chung cư Khương Hạ vừa qua?

Sau một tai nạn hay thảm họa như cháy chung cư, cháy nhà, thường gây ra các sang chấn tâm lý mà về sau có thể phát triển rối loạn stress sau sang chấn.

Những sang chấn tâm lý có thể xuất hiện ngay sau một tai nạn hay thảm họa tạo nên những thau đổi về cảm xúc (luôn sợ hãi, cảnh giác với mọi thứ, cảm thấy mất kiểm soát cảm xúc). Thay đổi về nhận thức như suy giảm khả năng chú ý và ghi nhớ; thay đổi cách nhìn nhận về thế giới đầy rẫy nguy hiểm; thay đổi về hành vi như tránh né mọi chi tiết gợi lại sự kiện, thu mình; gây ra những khó khăn về chức năng như rối loạn giấc ngủ, cắt đứt các mối quan hệ, trở nên mâu thuẫn, cáu kỉnh với mọi người, kể cả người thân…

Còn nếu phát triển thành rối loạn stress sau sang chấn sẽ đặc thù bởi các vấn đề như ký ức xâm nhập, hành vi né tránh và rối loạn cảm xúc. Những ký ức gợi nhớ về sự kiện gây sang chấn, bao gồm ý nghĩ, hình ảnh, suy nghĩ lặp đi lặp lại trong đầu mà đứa trẻ không thể dừng lại. Những hình ảnh xuất hiện trong mơ khiến trẻ thường xuyên gặp ác mộng, trở nên hoảng loạn khi tiếp xúc với những ký ức này.

Hành vi né tránh là đứa trẻ tìm cách tránh né mọi ý nghĩ, cảm giác hoặc đối thoại liên quan đến sự kiện. Chủ động né tránh những hoạt động, đại điểm hoặc những người có thể kích thích việc nhớ lại sự kiện. Trẻ cảm thấy mất hứng thú với mọi hoạt động, tự cô lập bản thân mình.

Rối loạn cảm xúc thể hiện việc đứa trẻ khó đi vào giấc ngủ, trở nên cáu kỉnh và dễ bùng nổ cơn giận, quá nhạy cảm, hay giật mình, bồn chồn không thể ngồi yên. Tình trạng này có thể kéo dài trong thời gian ngắn khoảng một tuần đến một tháng, nhưng cũng có thể lâu hơn. Thậm chí, tình trạng này có thể kéo dài cả đời tùy vào mức độ ảnh hưởng của sự kiện gây sang chấn.

Vậy ông có khuyến cáo gì trong việc hỗ trợ tâm lý cho các nạn nhân sau tai nạn?

Việc hỗ trợ tâm lý cho nạn nhân sau tai nạn cần phải làm thận trọng. Cần tiếp cận nạn nhân một cách đầy tôn trọng, giúp nạn nhân cảm thấy dễ chịu bằng những hành động nhỏ. Nếu nạn nhân đang bị sang chấn nặng, hãy cố gắng đừng để họ một mình và giúp họ trấn tĩnh. Sau đó, người tiếp cận hỏi về những nhu cầu và mối lo lắng của nạn nhân. Tìm hiểu được điều gì là quan trọng nhất đối với họ lúc này.

Người hỗ trợ không nên ép buộc nạn nhân phải nói. Thay vào đó, hãy lắng nghe và giúp nạn nhân trấn tĩnh bằng việc ở bên đồng hành. Lắng nghe nạn nhân là điều cần thiết để hiểu hoàn cảnh và nhu cầu của họ, để giúp họ trấn tĩnh và có thể đề nghị sự trợ giúp phù hợp. Hãy lắng nghe bằng việc trao cho nạn nhân sự chú ý hoàn toàn như duy trì ánh mắt với nạn nhân trong lúc nói chuyện. Đồng thời, chân thành lắng nghe những mối lo lắng của nạn nhân; chu đáo và bộc lộ sự tôn trọng.

Việc sơ cứu cần giúp nạn nhân trấn tĩnh trở lại cả về trí óc lẫn cơ thể bằng cách giữ giọng nói nhẹ nhàng và bình thản. Cố gắng duy trì tiếp xúc mắt với nạn nhân. Nhắc nạn nhân rằng, rất nhiều người đang ở đó để giúp họ và họ đang được an toàn.

Trẻ em là những người chịu nhiều tổn thương tâm lý nhất. Vậy cần hỗ trợ tâm lý ra sao?

Cần đánh giá nguy cơ trong vòng hai tuần sau thảm họa hoặc tai nạn xảy ra, khi nạn nhân đã được sơ cứu tâm lý và bình tâm để có khả năng tiếp cận. Trường hợp trẻ có nguy cơ tổn thương sức khỏe tâm thần, cần chỉ dẫn bệnh nhân đến các dịch vụ trợ giúp phù hợp. Đối với trường hợp nặng, có nguy cơ tự sát, cần ngay lập tức chuyển đến các cơ sở chuyên khoa để hỗ trợ cường độ cao.

Các đối tượng ưu tiên đánh giá bao gồm người bị nạn trong thảm họa, thân nhân người bị nạn, đặc biệt trẻ em, người chứng kiến một người mất đi trong thảm họa.

Một số người trải qua thảm họa thường trở nên lo lắng và bối rối?

Người tiếp cận nên hỏi về những nhu cầu và mối lo lắng của nạn nhân. Tìm hiểu được điều gì là quan trọng nhất đối với họ lúc này, từ đó mới sắp xếp được các mối ưu tiên. Người hỗ trợ không nên ép buộc nạn nhân phải nói mà lắng nghe và giúp nạn nhân trấn tĩnh bằng việc ở bên đồng hành.

Một số người trải qua thảm họa trở lên rất lo lắng và bối rối. Họ có thể bị lẫn lộn hoặc bị cảm xúc chi phối và có một số phản ứng về mặt cơ thể như run hoặc toát mồ hôi, khó thở hay tim đập nhanh. Do vậy, việc sơ cứu cần giúp nạn nhân trấn tĩnh trở lại cả về trí óc lẫn cơ thể bằng cách giữ giọng nói nhẹ nhàng và bình thản. Cố gắng duy trì tiếp xúc mắt với nạn nhân. Đồng thời, nhắc với nạn nhân rằng rất nhiều người đang ở đó để giúp họ và họ đang được an toàn.

Vì vậy, việc kết nối nạn nhân với người thân và trợ giúp xã hội là một phần quan trọng của việc trợ giúp tâm lý ban đầu. Trong giai đoạn này cần giữ trẻ ở bên cạnh cha mẹ và người thân hoặc giúp nạn nhân kết nối với bạn bè và người thân để được hỗ trợ, chia sẻ. Ngoài ra, có thể đưa các nạn nhân lại cùng giúp đỡ lẫn nhau.

Có cách nào để đánh giá chính xác mức độ sang chấn tâm lý của trẻ em hay không, thưa ông?

Tùy vào từng loại rối loạn tâm thần mà tốc độ hồi phục khác nhau. Thường thì sau một sang chấn tâm lý lớn như chứng kiến người thân ra đi trong một thảm họa thì các rối loạn stress cấp tính sẽ xuất hiện ngay sau khi tai nạn xảy ra. Sau đó sẽ xuất hiện các thay đổi hành vi. Một, hai tuần sau sẽ xuất hiện các biểu hiện thu mình, trầm cảm. Rối loạn stress sau sang chấn thường xuất hiện khoảng sau hơn một tháng.

Vì vậy, các nhà tâm lý hỗ trợ khủng hoảng thường đánh giá nguy cơ trong vòng 2 tuần sau khi thảm họa/tai nạn xảy ra, sau khi cá nhân đã được sơ cứu tâm lý, sự kiện tai nạn đã được xử lý ổn định và đối tượng đã bình tâm để có khả năng tiếp cận.

Sau khi đánh giá bằng các công cụ chuyên môn (trắc nghiệm tâm lý) nếu các kết quả sàng lọc là bình thường thì có thể yên tâm không cần theo dõi. Nếu có nguy cơ tổn thương sức khỏe tâm thần thì cần chỉ dẫn bệnh nhân đến các dịch vụ trợ giúp phù hợp. Còn những trường hợp nặng, có nguy cơ tự sát thì thậm chí phải chuyển đến các cơ sở chuyên khoa để hỗ trợ cường độ cao.

Vấn đề là sau thảm họa, các nạn nhân đều trải qua những mất mát khác nhau nên rất ít muốn tiếp xúc với người lạ mà chỉ tập trung giải quyết các vấn đề thiết yếu của họ. Vì vậy, trước khi đánh giá trẻ em cần được sơ cứu tâm lý, hỏi thăm về tình hình chung của gia đình, ảnh hưởng của thảm họa với các em, thể hiện sự đồng cảm và chia sẻ với những tổn thất.

Việc đánh giá cũng phải được tiến hành trong những môi trường mang tính riêng tư, tạo cảm giác thoải mái và không bị gây phiền nhiễu bởi những tác động bên ngoài.

Nạn nhân có thể cảm thấy bị tổn thương, cô độc hoặc bất lực sau tai nạn hay thảm họa. Một trong các biện pháp hỗ trợ tâm lý với nạn nhân là kết nối với người thân và trợ giúp xã hội.

Các nghiên cứu đã cho thấy, những nạn nhân nhận được sự hỗ trợ xã hội tốt sau thảm họa sẽ dễ vượt qua thảm họa hơn những nạn nhân không được hỗ trợ tốt. Vì lý do này nên việc kết nối nạn nhân với người thân và trợ giúp xã hội là một phần quan trọng của trợ giúp tâm lý ban đầu.

Xin cảm ơn ông!

Bộ GD&ĐT đề xuất giữ nguyên học phí phổ thông, tăng học phí đại học

Bộ GD&ĐT đề xuất giữ nguyên học phí phổ thông, tăng học phí đại học

Bộ GD&ĐT đề xuất điều chỉnh tăng học phí năm học 2023-2024 với bậc đại học, bậc phổ thông giữ nguyên.

Điểm danh những trường đại học xét tuyển bổ sung chỉ tiêu năm 2023

Điểm danh những trường đại học xét tuyển bổ sung chỉ tiêu năm 2023

Trường ĐH Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, Trường ĐH Luật Hà Nội và nhiều trường đại học công lập xét tuyển bổ sung năm ...

Tỷ lệ tốt nghiệp THPT toàn quốc năm 2023 đạt 98,88%

Tỷ lệ tốt nghiệp THPT toàn quốc năm 2023 đạt 98,88%

PGS.TS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT), cho biết tỷ lệ tốt nghiệp THPT toàn quốc năm 2023 là ...

Những điểm mới trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025

Những điểm mới trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025

Bộ GD&ĐT đã chia sẻ những điểm đã được thống nhất về phương án thi tốt nghiệp THPT năm 2025.

Một số bất cập, hạn chế trong tổ chức và bảo đảm an ninh an toàn kỳ thi tốt nghiệp THPT 2023

Một số bất cập, hạn chế trong tổ chức và bảo đảm an ninh an toàn kỳ thi tốt nghiệp THPT 2023

Thiếu tướng Trần Đình Chung, Phó Cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ (A03), Bộ Công an đã chia sẻ kết quả về ...

Bài viết cùng chủ đề

Giáo dục Việt Nam

Đọc thêm

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 22/11/2026: Tuổi Thân tài lộc bền vững

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 22/11/2026: Tuổi Thân tài lộc bền vững

Xem tử vi 22/11 - tử vi 12 con giáp hôm nay 22/11/2026 - Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, ...
Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 22/11/2026, Lịch vạn niên ngày 22 tháng 11 năm 2026

Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 22/11/2026, Lịch vạn niên ngày 22 tháng 11 năm 2026

Lịch âm 22/11. Lịch âm 22/11/2026? Âm lịch hôm nay 22/11. Lịch vạn niên 22/11/2026. Ngày hôm nay tốt hay xấu? Xem ngày giờ, hướng tốt xấu...
Phát triển nguồn nhân lực trí tuệ nhân tạo và bán dẫn: Nền tảng cho các ngành công nghệ chiến lược

Phát triển nguồn nhân lực trí tuệ nhân tạo và bán dẫn: Nền tảng cho các ngành công nghệ chiến lược

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực AI và công nghiệp bán dẫn đang được Việt Nam xác định là một trong những nhiệm vụ quan ...
Doanh nghiệp Nhật Bản cam kết đồng hành cùng Việt Nam phát triển năng lượng và kinh tế

Doanh nghiệp Nhật Bản cam kết đồng hành cùng Việt Nam phát triển năng lượng và kinh tế

Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc điều hành Mitsubishi Power Asia Pacific khẳng định cam kết đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình phát triển năng lượng và kinh ...
Giá vàng hôm nay 22/11/2026 ‘bốc hơi’ gần 10%, đáy 3.500 USD bị đe dọa, nhu cầu mua vào bất ngờ tăng mạnh tại hai thị trường lớn nhất thế giới

Giá vàng hôm nay 22/11/2026 ‘bốc hơi’ gần 10%, đáy 3.500 USD bị đe dọa, nhu cầu mua vào bất ngờ tăng mạnh tại hai thị trường lớn nhất thế giới

Giá vàng hôm nay 22/11/2026 'bốc hơi' gần 10%, đáy 3.500 USD bị đe dọa, nhu cầu mua vào bất ngờ tăng mạnh tại hai thị trường lớn nhất thế ...
Lan tỏa tình yêu tiếng Việt và vun đắp tình hữu nghị tại Savannakhet

Lan tỏa tình yêu tiếng Việt và vun đắp tình hữu nghị tại Savannakhet

Hội người Việt Nam tỉnh Savannakhet, Trường Phổ thông Hữu nghị Lào - Việt của tỉnh phối hợp tổ chức Hội thi ‘Em yêu tiếng Việt’ lần thứ V, năm ...
Tuyên Quang: Chạy đua với thời gian đưa các liệt sĩ trở về từ chiến trường Vị Xuyên xưa

Tuyên Quang: Chạy đua với thời gian đưa các liệt sĩ trở về từ chiến trường Vị Xuyên xưa

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ' tại Tuyên Quang đã đi qua nửa chặng đường.
WHO hoan nghênh những nỗ lực kiểm soát thuốc lá của Việt Nam

WHO hoan nghênh những nỗ lực kiểm soát thuốc lá của Việt Nam

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá cao bước tiến của Việt Nam trong kiểm soát thuốc lá.
Cơm độn khoai lang: Món ngon bổ dưỡng nhưng người bệnh thận cần thận trọng

Cơm độn khoai lang: Món ngon bổ dưỡng nhưng người bệnh thận cần thận trọng

Thêm khoai lang vào nấu cùng gạo giúp món cơm có vị ngọt tự nhiên, bổ sung chất xơ, kali và beta-carotene nhưng người mắc bệnh thận nên lưu tâm.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trồng cây lưu niệm cùng Bí thư Tỉnh ủy Vân Nam (Trung Quốc)

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trồng cây lưu niệm cùng Bí thư Tỉnh ủy Vân Nam (Trung Quốc)

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã trồng cây lưu niệm tại 'Khu rừng hữu nghị quốc tế' thuộc Công viên ngập nước Bảo Phong, tỉnh Vân Nam.
Từ điển Cambridge chọn 'human' (con người) là từ của năm 2026

Từ điển Cambridge chọn 'human' (con người) là từ của năm 2026

Ngày 18/11, Từ điển Cambridge công bố 'human' (con người) là từ của năm 2026.
Những năm sinh phải đổi thẻ căn cước trong năm 2027?

Những năm sinh phải đổi thẻ căn cước trong năm 2027?

Những năm sinh phải đổi thẻ căn cước trong năm 2027? Không cấp đổi thẻ căn cước trong năm 2027 khi đến tuổi sẽ bị phạt thế nào?
Thêm nhiều địa phương tại Nga cấm bán lẻ thuốc lá điện tử

Thêm nhiều địa phương tại Nga cấm bán lẻ thuốc lá điện tử

Thống đốc thành phố lớn thứ hai tại Nga Saint (St.) Petersburg Alexander Beglov mới ký luật cấm bán lẻ thuốc lá điện tử tại thành phố này.
Thúc đẩy hợp tác y tế Việt Nam - Anh theo hướng chuyên sâu, hiện đại

Thúc đẩy hợp tác y tế Việt Nam - Anh theo hướng chuyên sâu, hiện đại

Từ ngày 16-20/11, Phái đoàn Thương mại Y tế Vương quốc Anh có chuyến thăm và làm việc đến Hà Nội và Đà Nẵng.
Ăn sáng quá mặn làm tăng nguy cơ suy và sỏi thận

Ăn sáng quá mặn làm tăng nguy cơ suy và sỏi thận

Thói quen thường xuyên ăn sáng mặn với bánh mì kẹp đồ chế biến, bánh ngọt hay mì mặn, làm tăng huyết áp, khiến thận quá tải, có nguy cơ hình thành sỏi.
Chuyên gia VCCI đề xuất 5 vấn đề khi sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá

Chuyên gia VCCI đề xuất 5 vấn đề khi sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá

Trong bối cảnh chính sách tạm ngưng một số giấy phép mua bán thuốc lá sẽ kết thúc vào đầu năm 2027, chuyên gia VCCI kiến nghị 5 nội dung nhằm bảo đảm cải cách ...
5 thực phẩm giàu chất xơ hơn cả khoai lang tốt cho hệ tiêu hóa

5 thực phẩm giàu chất xơ hơn cả khoai lang tốt cho hệ tiêu hóa

Khoai lang cung cấp chất xơ có lợi cho hệ tiêu hóa. Các phẩm khác như bơ, hạt chia, các loại đậu và atisô... cũng chứa lượng chất xơ không kém.
Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá ngày 17/11 tại Hà Nội.
Phiên bản di động