Dạy con đón Tết, gìn giữ nếp nhà từ những điều nhỏ bé

Tết là cơ hội để giáo dục trẻ về lễ nghĩa, ứng xử. (Ảnh: Phương Quyên)

Dạy con từ lời chào đầu năm

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống có nguy cơ phai nhạt, việc dạy trẻ những nghi lễ ngày Tết từ cách chào hỏi, chúc Tết, nhận lì xì, đến tham gia việc nhà, chính là cách bền bỉ gieo mầm cho một thế hệ biết trân trọng gia đình, quê hương và cội nguồn.

Trong tâm thức người Việt, Tết Nguyên đán là dịp sum vầy họ hàng, làng xóm; là khi những chuyến xe ngược xuôi đưa người ta trở về với mái nhà thân thuộc; là lúc con cháu quây quần bên ông bà, cha mẹ, cùng đón năm mới trong niềm hân hoan và hy vọng.

Nhưng Tết cũng là lớp học đặc biệt, nơi những bài học về lễ nghĩa, về cách ứng xử trong cộng đồng được truyền trao tự nhiên và sâu sắc nhất. Khi được hướng dẫn đúng cách, trẻ nhỏ sẽ cảm nhận Tết không chỉ bằng những bộ quần áo mới hay phong bao lì xì đỏ, mà bằng cả sự ấm áp của những giá trị văn hóa được trao gửi qua từng hành vi nhỏ bé.

Một lời chào đúng mực, một câu chúc chân thành ông bà, cha mẹ ngày đầu năm là biểu hiện của nếp nhà. Trẻ em trong những ngày Tết có cơ hội tiếp xúc với nhiều thế hệ từ ông bà cao tuổi, họ hàng xa gần đến hàng xóm láng giềng. Chính vì thế, việc dạy trẻ cách chào hỏi, cách đứng, cách cúi đầu, cách nói lời chúc phù hợp với từng người là điều vô cùng cần thiết.

Tết và giá trị truyền thống trong thời đại công nghệ
More from WVR

Với người lớn tuổi, trẻ cần được dạy khoanh tay, chúc Tết bằng giọng nói rõ ràng, ánh mắt lễ phép: “Con chúc ông bà mạnh khỏe, sống lâu trăm tuổi”; “Con chúc bác năm mới an khang, thịnh vượng”… Với anh chị, cô chú, có thể là những lời chúc vui tươi, gần gũi. Sự phân biệt ấy không phải để tạo khoảng cách, mà để trẻ hiểu về thứ bậc trong gia đình, về truyền thống “kính trên nhường dưới” vốn là nét đẹp lâu đời của văn hóa Việt.

Nhiều bậc cha mẹ hiện nay chia sẻ rằng, trước Tết, họ thường cùng con “tập” chúc Tết ở nhà. Những buổi tập dượt ấy không hề khô cứng mà đầy tiếng cười. Trẻ được gợi ý tự nghĩ lời chúc, được giải thích vì sao cần nói lời cảm ơn khi nhận lì xì. Chính quá trình chuẩn bị đó giúp trẻ tự tin hơn khi bước vào những cuộc gặp gỡ đầu năm.

Nhận lì xì cũng là một bài học. Trẻ cần được dạy nhận bằng hai tay, nói lời cảm ơn, không mở phong bao ngay trước mặt người tặng, không so sánh ít – nhiều. Những điều tưởng nhỏ ấy lại là thước đo của sự tinh tế và lòng biết ơn. Khi cha mẹ giải thích rằng lì xì là lời chúc may mắn chứ không chỉ là tiền, trẻ sẽ hiểu giá trị phía sau phong bao đỏ.

Khoảnh khắc đáng yêu của trẻ khi Tết đến. (Ảnh: Phương Quyên)

Gia đình – “trường học” đầu tiên của trẻ

Nghi lễ truyền thống trong ngày Tết không phải điều gì quá cao siêu. Đó là cách lau dọn bàn thờ với sự thành kính, là cách bày mâm cỗ gọn gàng, trang trọng, là việc cùng nhau thắp nén hương tưởng nhớ tổ tiên. Đó cũng có thể là câu chuyện kể về nguồn cội trong bữa cơm tất niên.

Mỗi người Việt, dù sống ở thành thị hay nông thôn đều cần được dạy dỗ về những nghi lễ ấy từ khi còn nhỏ. Chính không gian gia đình là nơi trẻ được thực hành mỗi năm một lần trong không khí đầm ấm và thiêng liêng.

Tùy vào lứa tuổi, cha mẹ có thể giao cho con những công việc phù hợp. Với trẻ nhỏ, có thể nhờ quét dọn nhà cửa, sắp xếp đồ đạc, vẽ tranh trang trí Tết, vẽ những bông hoa đào, nhặt rau… Những công việc ấy vừa rèn tính tự lập, vừa giúp trẻ cảm thấy mình là một phần của sự chuẩn bị chung.

Với trẻ lớn hơn, có thể giao những việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và trách nhiệm cao hơn như bày biện mâm cỗ sao cho đẹp mắt, trang trí phòng khách hướng dẫn của người lớn, sắp xếp các góc sinh hoạt của gia đình để đón Tết. Khi được tin tưởng giao việc, trẻ sẽ học được cách tổ chức, cách làm việc nhóm và ý thức trách nhiệm với gia đình.

Điều quan trọng là cha mẹ không làm thay tất cả, cũng không quá khắt khe. Hãy là người hướng dẫn, khơi gợi và đồng hành. Có thể những điều các con làm chưa thật hoàn hảo nhưng đó là thành quả của sự cố gắng và là ký ức đẹp theo trẻ nhiều năm sau.

Một đứa trẻ biết kính trọng người lớn, biết quan tâm tới anh chị em, biết tự tay chuẩn bị cho ngày Tết sẽ lớn lên với sự trân trọng cội nguồn. (Ảnh: Phương Quyên)

Tết là dịp vun bồi kỹ năng sống

Trong đời sống hiện đại, nhiều gia đình bận rộn quanh năm. Tết vì thế trở thành khoảng thời gian quý giá để cha mẹ gần gũi con cái hơn. Thay vì chỉ để trẻ chìm trong thiết bị điện tử hay những chuyến du lịch ngắn ngày, nhiều gia đình chọn cách biến Tết thành dịp dạy con những kỹ năng sống thiết thực.

Kỹ năng giao tiếp được rèn qua từng lời chào, câu hỏi han gần gũi, thân mật. Kỹ năng tổ chức cuộc sống được hình thành khi trẻ cùng cha mẹ lập danh sách việc cần làm, phân công nhiệm vụ, hoàn thành đúng thời gian. Kỹ năng làm việc nhà được bồi dưỡng qua việc nấu ăn, dọn dẹp, trang trí.

Cha mẹ có thể kể cho con nghe những câu chuyện Tết của gia đình như ngày xưa ông gói bánh chưng ra sao, cả nhà quây quần bên bếp lửa hay những phiên chợ Tết đông vui đến mức nào. Qua những câu chuyện ấy, trẻ không chỉ hiểu hơn về quá khứ mà còn cảm nhận được sự tiếp nối giữa các thế hệ.

Nhiều chuyên gia giáo dục nhấn mạnh rằng, chúng ta có thể vừa dạy trẻ làm việc nhà vừa dạy truyền thống qua những câu chuyện thú vị ngày Tết của gia đình. Quả thật, bài học về quê hương, đất nước, về tình yêu gia đình không nằm trong những khái niệm trừu tượng, mà trong chính trải nghiệm cụ thể, gần gũi.

Mỗi mùa Tết đi qua, điều đọng lại không chỉ là mâm cỗ thịnh soạn hay những bộ quần áo mới mà là ký ức về sự sum vầy. Khi trẻ được dạy cách chào hỏi lễ phép, biết nói lời cảm ơn, biết chia sẻ công việc nhà với cha mẹ, trẻ đang dần hình thành nhân cách để trở thành "chủ nhân tốt" của gia đình Việt trong tương lai.

Một đứa trẻ biết kính trọng người lớn, biết quan tâm tới anh chị em, biết tự tay chuẩn bị cho ngày Tết sẽ lớn lên với sự trân trọng cội nguồn. Từ tình yêu gia đình, hằn là tình yêu quê hương sẽ được nuôi dưỡng từ những điều giản dị.

Trong bối cảnh hội nhập và biến đổi không ngừng, giữ gìn nghi lễ Tết không có nghĩa là khép mình trước cái mới. Ngược lại, đó là cách để mỗi gia đình có một “neo đậu” văn hóa, để trẻ em dù đi xa đến đâu vẫn nhớ về mái nhà, về lời chúc đầu năm và cảm giác ấm áp khi được cả nhà cùng chuẩn bị đón Xuân.

Tết rồi sẽ trôi qua theo vòng quay của thời gian. Nhưng nếu mỗi gia đình biết tận dụng những ngày đầu năm để dạy con về lễ nghĩa, kỹ năng sống và tình yêu thương, giá trị của Tết sẽ còn ở lại rất lâu trong cách ứng xử, trong nếp nghĩ của mỗi người.

Có lẽ, trong khoảnh khắc trẻ khoanh tay chúc Tết ông bà bằng giọng nói trong veo, hay khi cẩn thận đặt lại phong bao lì xì sau lời cảm ơn, chúng ta hiểu rằng: Những hạt giống văn hóa đang được gieo xuống. Để mai này, khi các em trưởng thành, Tết Việt vẫn là mùa của sum vầy, yêu thương và những giá trị không bao giờ cũ.