Khi giáo dục ở vị trí trung tâm: Tầm nhìn dài hạn và yêu cầu cấp thiết về chính sách cho nhà giáo

Việc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định giáo dục - đào tạo ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia không chỉ là sự kế thừa nhất quán quan điểm xuyên suốt của Đảng, mà còn thể hiện một tầm nhìn dài hạn, phù hợp với bối cảnh mới của đất nước trong kỷ nguyên kinh tế tri thức và chuyển đổi số.

Nhiều năm qua, giáo dục Việt Nam đã trải qua những cuộc cải cách lớn. (Ảnh: Phạm Thanh Thủy)

Phải bắt đầu từ phát triển con người...

Trong một thế giới đang vận động nhanh chưa từng có, nơi tri thức, công nghệ và con người trở thành nguồn lực quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, thì lựa chọn đặt giáo dục làm nền tảng cho mọi chiến lược phát triển là một lựa chọn đúng đắn, mang tính căn cơ và bền vững.

Tuy nhiên, từ chủ trương đến hiện thực luôn tồn tại một khoảng cách cần được lấp đầy bằng chính sách cụ thể, đồng bộ và đủ mạnh. Ở trung tâm của bài toán đó, không ai khác, chính là đội ngũ nhà giáo – những người trực tiếp gánh trên vai sứ mệnh “trồng người” cho hôm nay và mai sau.

Đại hội XIV diễn ra trong bối cảnh thế giới bước sâu vào cuộc CMCN 4.0, với những chuyển dịch mạnh mẽ về mô hình tăng trưởng, cơ cấu lao động và phương thức sản xuất. Kinh tế tri thức, kinh tế số không còn là khái niệm xa lạ, mà đã và đang trở thành động lực tăng trưởng chủ yếu của nhiều quốc gia. Trong bức tranh đó, chất lượng nguồn nhân lực được xem là yếu tố quyết định vị thế quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Việc Đại hội XIV đặt giáo dục ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia vì thế mang ý nghĩa như một lời khẳng định mạnh mẽ: Phát triển đất nước bền vững phải bắt đầu từ phát triển con người. Giáo dục không chỉ có nhiệm vụ truyền thụ tri thức, mà còn hình thành nhân cách, năng lực sáng tạo, tinh thần công dân và khả năng thích ứng của mỗi cá nhân trong một thế giới đầy biến động.

Nhiều chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh mới, giáo dục không thể tách rời khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế. Nếu không gắn kết chặt chẽ với thị trường lao động, với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thì giáo dục sẽ khó hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình.

Nhà giáo – “điểm tựa” của mọi cải cách giáo dục

Trong nhiều năm qua, giáo dục Việt Nam đã trải qua những cuộc cải cách lớn, từ đổi mới chương trình, sách giáo khoa đến phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá. Tuy nhiên, ở không ít nơi, gánh nặng đổi mới dường như đang đặt quá nhiều lên vai người thầy, trong khi điều kiện bảo đảm cho họ yên tâm cống hiến vẫn còn hạn chế.

Đội ngũ giáo viên, đặc biệt là giáo viên mầm non và tiểu học vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn về thu nhập, áp lực công việc và môi trường nghề nghiệp. Trong bối cảnh yêu cầu đối với người thầy ngày càng cao, vừa phải giỏi chuyên môn, thành thạo công nghệ, vừa phải đóng vai trò người hướng dẫn, truyền cảm hứng thì chế độ tiền lương, đãi ngộ chưa thực sự tương xứng đang trở thành nỗi trăn trở lớn.

Nhiều giáo viên kỳ vọng, sau Đại hội XIV, các chính sách về tiền lương, chế độ đãi ngộ sẽ được cải thiện theo hướng thực chất, phản ánh đúng vai trò, trách nhiệm và những đóng góp thầm lặng nhưng to lớn của người thầy. Bởi lẽ, không thể đòi hỏi chất lượng giáo dục cao khi người trực tiếp làm giáo dục còn phải lo toan cho cuộc sống mưu sinh.

Theo nhận định của nhiều chuyên gia giáo dục, khi nhà giáo yên tâm gắn bó lâu dài với nghề, được làm việc trong môi trường ổn định và có động lực phát triển, thì giáo dục, đặc biệt là giáo dục tiểu học, sẽ có nền tảng vững chắc để thực hiện tốt sứ mệnh đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển nhân cách của thế hệ tương lai.

Giáo dục tiểu học là bậc học có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi đây là giai đoạn đầu tiên và quyết định trong việc hình thành những phẩm chất, năng lực cốt lõi của con người. Một nền giáo dục tiểu học vững chắc không chỉ đòi hỏi chương trình phù hợp, phương pháp tiên tiến, mà trước hết cần một đội ngũ giáo viên tận tâm, được đào tạo bài bản và được xã hội trân trọng.

Thực tế cho thấy, ở những quốc gia có nền giáo dục phát triển, chính sách đối với nhà giáo luôn được đặt ở vị trí ưu tiên cao. Thu nhập ổn định, môi trường làm việc chuyên nghiệp, cơ hội phát triển nghề nghiệp và sự tôn trọng của xã hội chính là những yếu tố then chốt giúp thu hút người giỏi vào ngành sư phạm và giữ chân những người đã chọn nghề.

Chìa khóa cho giáo dục thực chất

Kỳ vọng lớn nhất của xã hội hiện nay không chỉ dừng lại ở những tuyên bố mang tính định hướng, mà là một hệ thống chính sách giáo dục đồng bộ, gắn chặt với chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Giáo dục cần được nhìn nhận như một hệ sinh thái, trong đó nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp có mối liên kết chặt chẽ, bổ trợ lẫn nhau.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, tri thức chỉ thực sự có giá trị khi được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và năng lực cạnh tranh quốc gia. Do đó, các chính sách giáo dục cần thúc đẩy mạnh mẽ mối liên kết giữa đào tạo – nghiên cứu – sản xuất, để người học không chỉ nắm vững kiến thức nền tảng, mà còn có khả năng ứng dụng, sáng tạo và thích ứng với thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng.

Đối với học sinh, sinh viên, giáo dục trong giai đoạn mới cần hướng tới phát triển năng lực toàn diện, nuôi dưỡng tinh thần công dân, ý thức trách nhiệm xã hội và khả năng hội nhập quốc tế. Đây là yêu cầu tất yếu khi Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu, đối mặt với cả cơ hội lẫn thách thức đan xen.

Để những định hướng lớn của Đại hội XIV đi vào cuộc sống, vai trò của Quốc hội và các cơ quan hoạch định chính sách là hết sức quan trọng. Việc giám sát chặt chẽ quá trình thực thi các chủ trương, chính sách về giáo dục cần được thực hiện một cách thường xuyên, thực chất, nhằm bảo đảm rằng mọi cải cách đều hướng đến nâng cao chất lượng thật, không chạy theo hình thức hay thành tích.

Giáo dục là lĩnh vực đặc thù, đòi hỏi sự kiên nhẫn, bền bỉ và nhất quán. Những chính sách thiếu ổn định, thay đổi liên tục hoặc không xuất phát từ thực tiễn dễ khiến người thầy và người học rơi vào trạng thái bị động, mệt mỏi. Do đó, điều mà đội ngũ giáo viên mong đợi không chỉ là những cải cách lớn, mà là sự điều chỉnh kịp thời, nhân văn và thấu hiểu.

Đặt giáo dục ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia là lời khẳng định mạnh mẽ về tầm nhìn và trách nhiệm với tương lai đất nước. Nhưng để trở thành hiện thực, cần những hành động cụ thể, những chính sách đủ mạnh và một sự đồng hành thực chất với đội ngũ nhà giáo.

Nhiều giáo viên tin rằng, sau Đại hội XIV, sự quan tâm đối với nhà giáo sẽ không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, mà sẽ được cụ thể hóa bằng những chính sách thiết thực hơn, công bằng hơn. Khi người thầy được trân trọng, được bảo đảm cuộc sống và có cơ hội phát triển nghề nghiệp, thì giáo dục mới thực sự trở thành động lực phát triển quốc gia, như tinh thần mà Đại hội XIV đã đặt ra.