Tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội thứ 7, thảo luận về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật, các ý kiến đề nghị tiếp tục đổi mới quy trình xây dựng pháp luật nhưng phải bảo đảm chặt chẽ, minh bạch. Những cơ chế đặc biệt, thủ tục rút gọn hay việc cho phép Chính phủ điều chỉnh quy định của luật cần được giới hạn rõ, tránh vì yêu cầu xử lý nhanh mà làm giảm chất lượng chính sách.
 |
| Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành Phiên thảo luận. (Ảnh: Vũ Hiếu) |
Tán thành việc đổi tên và mở rộng phạm vi điều chỉnh của luật, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga đề nghị thận trọng với phương án lược bỏ nghị quyết của Quốc hội khỏi hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Theo Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát, nghị quyết có vai trò rất quan trọng trong hoạt động của Quốc hộ, nếu nghị quyết sửa đổi Hiến pháp không còn là văn bản quy phạm pháp luật, dự thảo cần xác định rõ đây là loại văn bản gì và có giá trị pháp lý ra sao.
Đối với cơ chế cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ điều chỉnh quy định của luật, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cơ bản tán thành định hướng dự thảo, nhưng đề nghị giải trình kỹ hơn về tính thống nhất với Hiến pháp, trong đó quy định Quốc hội là cơ quan duy nhất có thẩm quyền làm luật và sửa đổi luật.
Một vấn đề khác được Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát lưu ý là dự thảo chưa phân định rõ văn bản quy định chi tiết, văn bản quy định những nội dung khác được giao và văn bản ban hành theo thẩm quyền để hướng dẫn tổ chức thi hành. Việc làm rõ tiêu chí, phạm vi và cơ chế áp dụng đối với từng loại văn bản sẽ quyết định tính chất, hiệu lực của văn bản cũng như trách nhiệm của cơ quan ban hành.
Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đồng thời không đồng tình với đề xuất bỏ thủ tục thẩm định chính sách đối với các dự án do Chính phủ trình và thay thế bằng việc lấy ý kiến bằng văn bản của một số bộ, cơ quan ngang bộ. Theo đại biểu, thẩm định chính sách giúp xem xét toàn diện sự cần thiết, tính hợp hiến, hợp pháp, sự phù hợp với chủ trương của Đảng, tính tương thích với điều ước quốc tế và việc tuân thủ trình tự, thủ tục. Đây cũng là căn cứ quan trọng để các cơ quan của Quốc hội và đại biểu Quốc hội xem xét chất lượng chính sách.
“Tôi đề nghị giữ lại”, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga nhấn mạnh, đồng thời cho rằng việc soạn thảo luật phải được tiến hành trên cơ sở chính sách đã được thông qua, bảo đảm sự liên kết chặt chẽ giữa xây dựng chính sách và soạn thảo văn bản.
Tham vấn phải bảo đảm thực chất
Quan tâm đến chất lượng phản biện xã hội và tham vấn chính sách, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị luật hóa quy trình tham vấn theo hướng thực chất, khắc phục tình trạng tổ chức hội nghị hoặc gửi văn bản lấy ý kiến nhưng việc tham gia, tiếp thu và giải trình còn hình thức.
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi, với những dự án tác động trực tiếp, rộng lớn đến người dân và doanh nghiệp, cần xác định rõ các cơ quan, tổ chức bắt buộc phải được lấy ý kiến. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, VCCI và các tổ chức, hiệp hội đại diện cho người dân, doanh nghiệp phải được khẳng định rõ hơn trong luật, đi cùng trách nhiệm cụ thể của các chủ thể tham gia phản biện, tham vấn.
Đồng tình với yêu cầu này, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Cao Xuân Thạo đề nghị quy định thời hạn cơ quan chủ trì soạn thảo phải gửi hồ sơ đến cơ quan phản biện. Để có đủ thời gian nghiên cứu, huy động chuyên gia và các hội đồng tư vấn, hồ sơ cần được gửi trước ít nhất từ 7 đến 10 ngày. Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cũng băn khoăn về việc lược bỏ nghị quyết liên tịch khỏi hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Hiện nhiều hoạt động quan trọng như tiếp xúc cử tri, hiệp thương giới thiệu người ứng cử, giám sát và phản biện xã hội được triển khai trên cơ sở nghị quyết liên tịch. Vì vậy, nếu thay đổi tính chất của loại văn bản này, cần làm rõ hình thức thay thế và căn cứ pháp lý để các cơ quan tiếp tục phối hợp thực hiện nhiệm vụ.
Góp ý vào quy định lấy ý kiến đối với hồ sơ chính sách và thẩm định dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới đề nghị phân định rõ trách nhiệm giữa Bộ Công an và Thanh tra Chính phủ. Theo Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới, Bộ Công an nên tham gia ý kiến về yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội; Thanh tra Chính phủ cho ý kiến về nhận diện nguy cơ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Nếu cùng một nội dung được giao cho hai cơ quan tham gia nhưng ý kiến khác nhau thì sẽ khó xác định căn cứ tiếp thu. Do đó, cơ quan soạn thảo cần rà soát để tránh trùng lặp, bảo đảm một nhiệm vụ có cơ quan chịu trách nhiệm chính, đồng thời không quy định việc lấy ý kiến một cách máy móc, làm kéo dài quy trình.
Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến, tiếp tục rà soát dự thảo theo hướng bảo đảm quy định ổn định, khả thi và có chất lượng. Quy trình xây dựng pháp luật phải chặt chẽ nhưng vẫn đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu thực tiễn; tiêu chí áp dụng phải rõ ràng, tránh cách hiểu khác nhau, đồng thời xác định cụ thể trách nhiệm của người đứng đầu và trách nhiệm giải trình.
Đối với đề xuất lược bỏ một số hình thức văn bản quy phạm pháp luật, Bộ trưởng thống nhất rằng những hình thức không tiếp tục được xác định là văn bản quy phạm pháp luật vẫn là văn bản pháp luật, có hiệu lực áp dụng và giá trị thi hành. Cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu cách thể hiện phù hợp trong dự thảo hoặc làm rõ trong báo cáo giải trình, tiếp thu, tránh để phát sinh khoảng trống trong nhận thức và áp dụng pháp luật.
Về nguyên tắc không để quy định pháp luật bị lợi dụng nhằm tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ, Bộ trưởng cho rằng nếu chỉ quy định nguyên tắc mà không có cơ chế bảo đảm thực hiện thì khó phát huy hiệu quả. Do đó, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu việc đưa yêu cầu nhận diện nguy cơ này vào quá trình thẩm định, thẩm tra.
Đối với chương trình lập pháp hằng năm, cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu làm rõ hơn tư tưởng chính sách khi đề xuất đưa dự án vào chương trình. Việc đổi mới phải bảo đảm cân bằng giữa yêu cầu rút ngắn thời gian và giữ vững tính chặt chẽ, không để quy trình trở nên quá phức tạp hoặc kéo dài.
Về quy trình thông qua luật, Bộ trưởng đề nghị tiếp cận theo hướng về cơ bản xem xét, thông qua tại một kỳ họp. Trường hợp dự án phức tạp, chất lượng tiếp thu, chỉnh lý chưa đáp ứng yêu cầu thì Quốc hội quyết định tiếp tục xem xét tại kỳ họp sau.
Tương tự, pháp lệnh có thể được thông qua tại một phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; trường hợp cần thiết sẽ xem xét tại phiên họp tiếp theo. Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ khẩn trương nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện dự thảo, báo cáo Chính phủ xem xét trước khi trình Quốc hội.
 |
| Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới phát biểu tại Phiên họp. (Ảnh: Vũ Hiếu) |
Giữ quy trình thẩm định chính sách, thu hẹp dần thủ tục rút gọn
Kết luận nội dung phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện, thay thế luật hiện hành; thống nhất với tên gọi, phạm vi điều chỉnh và nhiều nội dung cơ bản của dự thảo Luật Văn bản quy phạm pháp luật.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ, Bộ Tư pháp tiếp thu đầy đủ các ý kiến, tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo yêu cầu pháp luật vừa kiến tạo phát triển, vừa quản lý hiệu quả đời sống kinh tế - xã hội. Quá trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật phải coi trọng chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu, theo dõi, rà soát và hệ thống hóa pháp luật.
Về đơn giản hóa hệ thống văn bản, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành lược bỏ hình thức văn bản quy phạm pháp luật là nghị quyết của Quốc hội, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nghị quyết của Chính phủ, quyết định của Chủ tịch nước và nghị quyết liên tịch.
Tuy nhiên, dự thảo cần làm rõ các văn bản này vẫn là văn bản pháp luật, có hiệu lực thi hành và trong trường hợp cần thiết có thể được sử dụng để sửa đổi hoặc giải thích văn bản quy phạm pháp luật theo đúng thẩm quyền. Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu rà soát chính xác thứ bậc hiệu lực pháp lý, bổ sung nguyên tắc áp dụng khi các văn bản có cùng thứ bậc nhưng do những chủ thể khác nhau ban hành lại quy định khác nhau về cùng một vấn đề.
Về chương trình lập pháp hằng năm, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục gắn kết với định hướng lập pháp nhiệm kỳ; giữ quy trình thẩm định chính sách và đánh giá tác động đối với những dự án luật cần thiết. Khi đề xuất đưa một dự án vào chương trình, cơ quan trình phải xác định rõ dự kiến chính sách, tạo cơ sở nâng cao chất lượng hoạch định ngay từ đầu. Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất bổ sung trường hợp xem xét, thông qua luật tại nhiều kỳ họp trên cơ sở chất lượng chuẩn bị và quyết định của Quốc hội; đồng thời bổ sung quy trình cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua pháp lệnh tại một phiên họp.
Đối với điều khoản chuyển tiếp, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu rà soát từng văn bản được ban hành theo Nghị quyết số 206/2025/QH15. Nội dung đã được luật hóa thì không cần kéo dài; quy định không còn cần thiết phải bãi bỏ; chỉ những nội dung còn phù hợp mới tiếp tục được áp dụng. Việc kéo dài Nghị quyết số 206 cần được thể hiện trong nghị quyết kỳ họp, không quy định chung trong dự thảo Luật.
Các quy định về sửa đổi, bãi bỏ hoặc thay thế những văn bản không còn được xác định là văn bản quy phạm pháp luật cũng phải được viết lại rõ ràng, tránh tình trạng không xác định được hình thức văn bản dùng để thay thế. Việc giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh phải được thực hiện bằng nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Phó Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý quy định thời gian hợp lý từ khi Quốc hội thông qua đến khi luật được công bố, đủ để rà soát kỹ thuật và hoàn tất trình tự, thủ tục. Cùng với đó, thủ tục rút gọn cần được sử dụng đúng tính chất đặc biệt, tiến tới thu hẹp dần khi hoạt động lập pháp trở lại ổn định, bởi việc áp dụng quá rộng có thể làm giảm thời gian tham vấn và lấy ý kiến đối tượng chịu tác động.
| Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi): Tháo gỡ các điểm nghẽn, đẩy mạnh phân cấp phân quyền Chiều nay (1/10), dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn ... |
| Nội dung trình Quốc hội phải 'chín' về chính trị, vững về pháp lý, kỹ lưỡng về hồ sơ và khả thi về thực tiễn Chiều 1/10, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khai mạc Phiên họp thứ 7, phiên họp thường kỳ tháng 10 và cũng là phiên họp ... |
| Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) và dự án Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) Sáng 2/10, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 7, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban ... |
