Iran tuyên bố quyết 'dấn bước' dù phải trả giá đắt

Phá vỡ giới hạn về dự trữ uranium là bước đi liều lĩnh của Iran. Không chỉ Mỹ, các nước còn lại trong nhóm P5+1 cũng sẽ cân nhắc có những biện pháp mới với Iran.
TIN LIÊN QUAN
iran da quyet dan buoc du phai tra gia dat Nếu quan hệ Mỹ - Iran chuyển sang 'vùng đỏ', Israel sẵn sàng can dự bằng quân sự
iran da quyet dan buoc du phai tra gia dat Vượt giới hạn uranium làm giàu, ông Trump nói Iran đang đùa với lửa, quốc tế kêu gọi Tehran tuân thủ JCPOA
iran da quyet dan buoc du phai tra gia dat
Mỹ cảnh báo Iran về việc vượt hạn mức dự trữ uranium làm giàu. (Nguồn: The Canadian Press)

Iran gần đây đã tuyên bố nước mức uranium làm giàu ở cấp độ thấp của nước này đã vượt phạm vi giới hạn của thỏa thuận hạt nhân năm 2015 - còn gọi là Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) mà Tehran đã ký với các cường quốc phương Tây. Tuyên bố này làm dấy lên cảnh báo từ Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng Iran "đang đùa với lửa".

Hãng thông tấn bán chính thức Fars của Iran cho biết, lượng dự trữ uranium của Iran đã vượt hạn mức 300kg theo thỏa thuận JCPOA. Từ Vienna, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) - cơ quan chịu trách nhiệm giám sát hoạt động hạt nhân của Iran - xác nhận Tehran đã vượt quá giới hạn cho phép. Phát biểu với báo giới khi được hỏi liệu ông có gửi thông điệp gì cho Iran hay không, Tổng thống Trump nói: "Không có thông điệp nào cho Iran. Họ biết điều họ đang làm. Họ biết họ đang đùa với cái gì và tôi cho rằng họ đang đùa với lửa".

Trước đó, Nhà Trắng tuyên bố sẽ tiếp tục áp đặt "sức ép tối đa" đối với Iran cho đến khi "giới lãnh đạo nước này thay đổi phương thức hành động". Mỹ cũng nhấn mạnh Tehran cần duy trì mức độ chuẩn làm giàu uranium được cho phép theo thỏa thuận.

Tuyên bố của Tehran đánh dấu bước đi lớn đầu tiên mà Iran thực hiện vượt ra khỏi khuôn khổ các thỏa thuận của thỏa thuận hạt nhân kể từ khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận này cách đây hơn một năm. Tuy nhiên, ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif khẳng định, bước đi này không vi phạm thỏa thuận, giải thích rằng Tehran có quyền đáp trả việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận. Tuy nhiên, bước đi này có thể gây ra những hệ lụy sâu rộng trên mặt trận ngoại giao trong bối cảnh các nước châu Âu đang nỗ lực kéo Mỹ và Iran quay trở lại đối thoại thay vì đối đầu như hiện nay. Động thái này của Tehran diễn ra chưa đầy 2 tuần sau khi ông Trump tuyên bố đã ra lệnh không kích Iran và chỉ lệnh hủy cuộc tấn công này vào phút chót.

Bài toán cho châu Âu

Các cường quốc châu Âu, vốn vẫn tham gia thỏa thuận và lâu nay cố gắng duy trì sự tồn tại của thỏa thuận, đã kêu gọi Iran không có các bước đi tiếp theo vi phạm thỏa thuận này. Các nước này không tuyên bố từ bỏ thỏa thuận cũng như không tuyên bố áp đặt các biện pháp trừng phạt của họ đối với Tehran.

Viết trên trang mạng xã hội Twitter, Ngoại trưởng Iran Zarif khẳng định: “Ngay khi E3 tuân thủ nghĩa vụ của họ, chúng tôi sẽ đảo ngược quyết định của mình”. E3 bao gồm Anh, Pháp và Đức. Iran cũng nói rằng nước này muốn duy trì thỏa thuận song không thể mãi tuân thủ các điều khoản khi các đòn trừng phạt của Mỹ đã lấy đi lợi ích mà đáng nhẽ ra Tehran được hưởng từ việc tuân thủ cắt giảm chương trình hạt nhân của mình.

Sau một cuộc họp nhằm cứu vãn thỏa thuận hạt nhân, hôm 28/6, Liên minh châu Âu cho biết đã thiết lập một cơ chế thanh toán đặc biệt để giúp Tehran lách các đòn trừng phạt của Washington. Với tên gọi INSTEX, cơ chế này cuối cùng đã "đi vào hoạt động" và các giao dịch đầu tiên đang được tiến hành. Thế nhưng, Ngoại trưởng Zarif cho rằng những "nỗ lực của châu Âu là chưa đủ, do đó, Iran sẽ thực hiện các biện pháp đã tuyên bố của mình". Ông Zarif nói thêm rằng, cơ chế INSTEX mới chỉ ở "giai đoạn bắt đầu" chứ chưa thực sự được triển khai đầy đủ.

Tuyên bố này là một phép thử đối với ngoại giao châu Âu khi mà trước đó giới chức Pháp, Anh và Đức cam kết sẽ đưa ra cách đáp trả ngoại giao mạnh mẽ nếu Iran về cơ bản vi phạm thỏa thuận. Trước đó, các nước châu Âu này, vốn phản đối Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận, đã viện dẫn việc Iran tuân thủ thỏa thuận hạt nhân. Ngoại trưởng Anh Jeremy Hunt nói rằng, London muốn duy trì thỏa thuận vì không muốn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân song nếu Iran vi phạm thỏa thuận thì London cũng sẽ ra khỏi thỏa thuận này.

iran da quyet dan buoc du phai tra gia dat
Các cường quốc châu Âu đang ở thế khó xử với việc Iran vượt quá giới hạn uranium làm giàu. (Nguồn: Iran Daily)

Theo ông David Albright, cựu thanh sát viên vũ khí hạt nhân của Liên hợp quốc từng tham vấn giới chức châu Âu về thỏa thuận hạt nhân Iran, mặc dù E3 "nóng mặt" trước việc Iran phá vỡ mức trần cho phép song sự vi phạm này không đủ nghiêm trọng để họ phải ngay lập tức tìm kiếm các đòn đáp trả thông qua trừng phạt quốc tế. Các nước châu Âu vẫn đang chờ đợi những vi phạm to tát hơn vốn là dấu hiệu cho thấy Tehran đang trở lại chương trình phát triển vũ khí hạt nhân mà cả CIA và IAEA đều khẳng định Tehran đã từ bỏ từ năm 2003. "Sẽ có những ồn ào, song không có hành động to tát nào để đáp trả", ông Albright hiện là Giám đốc Viện nghiên cứu Khoa học và An ninh Quốc tế có trụ sở ở Mỹ chia sẻ với hãng tin Reuters.

Chia sẻ quan ngại với châu Âu, người phát ngôn Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cho rằng, bước đi này của Tehran không giúp duy trì thỏa thuận cũng như bảo toàn lợi ích kinh tế cho người dân, đồng thời kêu gọi giải quyết tình hình hiện nay bằng cơ chế thỏa thuận. Nhân dịp này, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahy kêu gọi các nước châu Âu áp đặt đòn trừng phạt vào đối thủ Iran thay vì thực hiện các cam kết của mình. Trong khi đó, đồng minh Moscow của Tehran đã lên tiếng bênh vực khi Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov nói rằng, động thái của Iran là "đáng tiếc" song cũng là "một hệ quả tự nhiên của các sự việc gần đây" và cũng là hệ quả của "sức ép chưa có tiền lệ" từ Mỹ.

Cuộc chiến kinh tế

Hồi tháng Năm vừa qua, Iran tuyên bố sẽ đẩy mạnh sản xuất uranium làm giàu nhằm đáp lại việc Chính quyền Trump mạnh tay trừng phạt Iran vào tháng đó. Hiện Washington đã kêu gọi được tất cả các nước ngừng mua dầu mỏ của Iran hoặc sẽ phải đối mặt với đòn trừng phạt, điều mà Tehran gọi là "cuộc chiến kinh tế" nhằm làm sa sút tinh thần người dân nước này.

Trong vòng 2 tháng kể từ khi các đòn trừng phạt được thắt chặt, cuộc đối đầu Mỹ - Iran đã lan sang lĩnh vực quân sự. Washington đã chỉ trích Tehan tấn công các tàu chở dầu, bắn hạ máy bay không người lái của Mỹ, khiến Washington quyết định tấn công đáp trả song hủy vào phút chót. Ngoại trưởng Zarif tuyên bố bước đi tiếp theo của Iran sẽ là làm giàu uranium vượt mức tối đa cho phép 3,67% bắt đầu từ ngày 7/7 tới.

Cho đến thời điểm này, các động thái của Iran dường như là một phép thử được tính toán đối với các cơ chế thực thi thỏa thuận hạt nhân cũng như cách thức đối phó về mặt ngoại giao. "Đây không phải là bước đi không thể đảo ngược mà Iran đã thực hiện. Iran cùng với các đối tác còn lại có thể quyết định cách thức họ sẽ xử lý vấn đề", bà Wendy Sherman, Giám đốc Trung tâm Lãnh đạo Công chúng tại trường Harvard Kennedy bình luận trên Reuters.

Các lệnh trừng phạt sẽ "hồi sinh"

Việc Iran đã phá vỡ giới hạn về dự trữ uranium rất có thể sẽ dẫn tới việc tái áp đặt các biện pháp trừng phạt quốc tế chống Tehran.

Hầu hết những biện pháp trừng phạt của Liên hợp quốc đều được gỡ bỏ khi thỏa thuận hạt nhân được thực thi vào tháng 1/2016. Tháng 5/2018, Tổng thống Donald Trump đã rút Mỹ khỏi JCPOA với lí do thỏa thuận này không triệt để và không giải quyết được chương trình tên lửa hay các hoạt động của Iran ở Trung Đông.

Iran tranh luận rằng việc nước này vượt quá giới hạn dự trữ uranium không vi phạm thỏa thuận hạt nhân, mà thay vào đó, đây là sự đáp trả việc Mỹ rút khỏi JCPOA.

Trong một thông cáo được gửi đến các nước thành viên của IAEA vào ngày 1/7, Iran cho biết nước này đã chính thức triển khai thủ tục giải quyết tranh cãi về thỏa thuận hạt nhân từ ngày 10/5/2018, sau khi Mỹ rút khỏi JCPOA. Theo đó, nếu như một bên không hài lòng với những nỗ lực nhằm giải quyết những khiếu nại của họ thì họ có thể "coi những vấn đề chưa được giải quyết là cơ sở để ngừng thực hiện toàn bộ hoặc một phần các cam kết của mình".

Quá trình giải quyết tranh cãi về thỏa thuận hạt nhân có thể diễn ra trong 65 ngày, trừ phi các bên nhất trí kéo dài thêm. Sẽ có 6 bước để giả quyết vấn đề này. Trong đó có khả năng mọi biện pháp trừng phạt trong tất cả các nghị quyết trước đây của Liên hợp quốc sẽ được tái áp dụng, trừ phi HĐBA có quyết định khác. Nếu các biện pháp trừng phạt trước đây được tái áp dụng, chúng sẽ không có hiệu lực hồi tố đối với các thỏa thuận mà Iran đã ký kết.

iran da quyet dan buoc du phai tra gia dat

Ngoại trưởng Javad Zarif: Nếu muốn nói chuyện với Iran, Washington trước hết nên thể hiện sự tôn trọng

Ngày 1/7, Ngoại trưởng Iran Javad Zarif tuyên bố, nước này sẽ không bao giờ khuất phục trước sức ép của Mỹ và nếu Washington ...

iran da quyet dan buoc du phai tra gia dat

Áp lệnh trừng phạt mới với Iran, Mỹ chưa tham vấn các đồng minh

Ngày 24/6, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Steven Mnuchin tuyên bố, Mỹ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với 8 chỉ huy ...

iran da quyet dan buoc du phai tra gia dat

Mỹ áp lệnh mới trừng phạt Iran, Tehran cáo buộc Washington ngăn chặn tham dự phiên họp tại HĐBA

Ngày 24/6, Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc (LHQ) Majid Takht Ravanchi cáo buộc Mỹ ngăn không cho đại diện Iran tham dự phiên ...

Thu Hiền
(theo Reuters)

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Lễ ra mắt sản phẩm thảo dược NASIL Gừng của HEVINA

Lễ ra mắt sản phẩm thảo dược NASIL Gừng của HEVINA

Ngày 29/9, tại Hà Nội, Công ty Cổ phần phát triển Herb Việt Nam (HEVINA) tổ chức ra mắt sản phẩm Bộ dầu gội xả thảo dược NASIL Gừng.
Thêm chuyến bay đưa hơn 350 công dân Việt Nam từ Nhật Bản về nước

Thêm chuyến bay đưa hơn 350 công dân Việt Nam từ Nhật Bản về nước

Ngày 30/9, hơn 350 công dân Việt Nam từ Nhật Bản được các cơ quan chức năng phối hợp đưa về nước an toàn.
Quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam-Anh: Định hướng phát triển trong 10 năm tới

Quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam-Anh: Định hướng phát triển trong 10 năm tới

Kết thúc hội đàm, Việt Nam-Anh đã ra 'Tuyên bố chung về Quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam - Vương quốc Anh: Định hướng phát triển trong 10 ...
Việt Nam đồng hành cùng các nước ASEAN phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia

Việt Nam đồng hành cùng các nước ASEAN phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia

Nằm trong khu vực năng động, có vai trò chiến lược với nhiều nước lớn, song ASEAN cũng đối mặt với nhiều thách thức, trong đó có tội phạm xuyên ...
Phương án thi tốt nghiệp THPT giai đoạn 2021- 2025 có gì mới?

Phương án thi tốt nghiệp THPT giai đoạn 2021- 2025 có gì mới?

Từ kết quả của giai đoạn 2015-2020, định hướng kỳ thi tốt nghiệp THPT giai đoạn 2021-2025 được xác định cơ bản sẽ giữ ổn định như năm 2020.
Thủ tướng hoan nghênh ý tưởng đầu tư dự án điện gió tại Việt Nam của Tập đoàn Enterprize Energy

Thủ tướng hoan nghênh ý tưởng đầu tư dự án điện gió tại Việt Nam của Tập đoàn Enterprize Energy

Thủ tướng hoan nghênh ý tưởng đầu tư dự án điện gió của Enterprize Energy sau khi khảo sát thực địa, nhất là dự án sẽ bảo vệ môi trường, ...
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tiếp Bộ trưởng Ngoại giao và Phát triển Vương quốc Anh Dominic Raab

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tiếp Bộ trưởng Ngoại giao và Phát triển Vương quốc Anh Dominic Raab

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khẳng định Việt Nam luôn coi Anh là đối tác hàng đầu tại châu Âu và trên thế giới.
Chủ tịch Đại hội đồng LHQ cảm ơn 'sự tán thành toàn diện' đối với chủ nghĩa đa phương và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ

Chủ tịch Đại hội đồng LHQ cảm ơn 'sự tán thành toàn diện' đối với chủ nghĩa đa phương và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ

Chủ tịch Đại hội đồng LHQ cho rằng Covid-19 'đã không ngăn cản được chủ nghĩa đa phương hoạt động ở cấp cao nhất'.
Bầu cử Mỹ: Hai ứng viên Donald Trump và Joe Biden, ai đang thắng thế?

Bầu cử Mỹ: Hai ứng viên Donald Trump và Joe Biden, ai đang thắng thế?

Nhìn vào những gì đã thể hiện, ông Donald Trump dường như không đạt được gì, còn ông Joe Biden đã khiến những cử tri dao động có thêm lý ...
Thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong xúc tiến thương mại

Thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong xúc tiến thương mại

Thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2020-2025 nhằm đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động xúc tiến thương mại.
Tranh luận Trump-Biden: 5 điểm nhấn trong lần chạm trán đầu tiên

Tranh luận Trump-Biden: 5 điểm nhấn trong lần chạm trán đầu tiên

Cuộc tranh luận Tổng thống đầu tiên giữa 2 ông Trump-Biden là tâm điểm của nước Mỹ và cộng đồng quốc tế ngày 29/9.
Chìa khóa giải quyết căng thẳng Armenia-Azerbaijan nằm ở… Nga?

Chìa khóa giải quyết căng thẳng Armenia-Azerbaijan nằm ở… Nga?

Với lợi ích và công cụ cần thiết, Nga có thể là chìa khóa then chốt trong tìm kiếm giải pháp hạ nhiệt xung đột biên giới Armenia-Azerbaijan.
Xung đột biên giới Armenia-Azerbaijan: Ba rào cản 'hạ nhiệt'

Xung đột biên giới Armenia-Azerbaijan: Ba rào cản 'hạ nhiệt'

Thiếu vắng sự nhượng bộ, nỗ lực trung gian hòa giải hiệu quả, xung đột biên giới phức tạp và dai dẳng Armenia-Azerbaijan sẽ khó hạ nhiệt.
Chính trường Malaysia: Bão xa hay dông gần?

Chính trường Malaysia: Bão xa hay dông gần?

Chính trường Malaysia dự báo sẽ nổi một cơn dông hay sẽ có bão táp chính trị sau diễn biến vừa qua? Bình luận của báo TG&VN.
Bầu cử Mỹ: Hai ứng viên Donald Trump và Joe Biden, ai đang thắng thế?

Bầu cử Mỹ: Hai ứng viên Donald Trump và Joe Biden, ai đang thắng thế?

Nhìn vào những gì đã thể hiện, ông Donald Trump dường như không đạt được gì, còn ông Joe Biden đã khiến những cử tri dao động có thêm lý do để ủng hộ mình.
Báo Nga nói về bước thử nghiệm chung sống với Covid-19 của Việt Nam khi mở lại đường bay quốc tế

Báo Nga nói về bước thử nghiệm chung sống với Covid-19 của Việt Nam khi mở lại đường bay quốc tế

Việc mở lại các đường bay quốc tế tầm gần là một bước thử nghiệm chung sống với Covid-19 trong trạng thái mới của Việt Nam.
'Nín nhịn' Mỹ và Israel, Iran quyết 'chờ thời' để hiện thực hóa chiến thuật mới

'Nín nhịn' Mỹ và Israel, Iran quyết 'chờ thời' để hiện thực hóa chiến thuật mới

Iran đang tỏ ra khá kiềm chế trước những chiến dịch mạnh tay của Mỹ và Israel. Với những khó khăn hiện tại, Iran chỉ có thể hành động sau cuộc bầu cử Mỹ.
Bầu cử Mỹ: Tổng thống Trump và ông Joe Biden thử độ thiêng của 'lá bài' Thẩm phán Barrett

Bầu cử Mỹ: Tổng thống Trump và ông Joe Biden thử độ thiêng của 'lá bài' Thẩm phán Barrett

Thẩm phán Barrett đang khiến cuộc Bầu cử Tổng thống Mỹ thêm gay cấn khi cả Tổng thống Trump và ông Joe Biden đều coi đây là một 'lá bài'.
Phiên bản di động