Không có người thầy, ta sẽ 'đuối' trong bể thông tin nhưng vẫn 'đói' về tri thức

PGS.TS Trần Thành Nam
Theo dõi TGVN trên
Chủ nhiệm Khoa Các Khoa học giáo dục - Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội
Baoquocte.vn. Trong bối cảnh CMCN 4.0, nếu không có những người thầy, chúng ta sẽ 'đuối' trong bể thông tin của thời đại số nhưng vẫn 'đói' về tri thức. Vì vậy, xã hội vẫn cần sự tôn sư trọng đạo, trân trọng người thầy và dành cho họ những vị thế xứng đáng.
Nếu không có người thầy, ta sẽ 'đuối' trong bể thông tin nhưng vẫn 'đói' về tri thức
PGS. TS. Trần Thành Nam nêu quan điểm, người thầy trong xã hội hiện nay phải thực hiện nhiều vai hơn.

Người thầy phải thực hiện nhiều vai hơn

Những ngày qua, dư luận có những ý kiến trái chiều liên quan đến khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn”. Vậy trong thời đại mới thì chữ “lễ” nên được hiểu thế nào cho đúng?

Trong một thời gian dài, các nhà khoa học giáo dục đã nghiên cứu và công bố rất nhiều công trình có giá trị. Chỉ có điều, những công bố đó được viết bằng ngôn ngữ chuyên ngành rất khó hiểu.

Điều này khiến cho những kết quả nghiên cứu không được hiểu và áp dụng trong cuộc sống thực.

Mỗi nhà khoa học lại tự diễn giải khái niệm của mình theo cách riêng, gây ra nhiều tranh luận không cần thiết từ việc hiểu khái niệm của nhau không đúng, gây ra lãng phí rất lớn.

Vì thế, tôi cho rằng, khi đề xuất với cộng đồng, các nhà khoa học cần dùng khái niệm dung dị, theo cách hiểu chung của cộng đồng trí thức nói chung.

Theo cách hiểu của cộng đồng thì “lễ” ở đây là đạo đức, là cách đối nhân xử thế làm người, là các giá trị sống phổ quát của nhân loại, còn “văn” ở đây là “tài”, là dạy chữ, là các kỹ năng để hội nhập cuộc sống.

Mặc dù khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn” có từ thời phong kiến nhưng giá trị và sự đúng đắn của nó vẫn đúng. Trong thời đại hiện nay, chúng ta chỉ cần hiện đại hóa nội hàm của nó, không cần thiết phải phủ nhận sạch trơn.

Thực ra, khi theo dõi cuộc tranh luận giữa các bên về việc bỏ hay không bỏ khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn” trong nhà trường phổ thông, tôi phát hiện hai vấn đề thú vị.

Nhiều người ủng hộ xóa bỏ khẩu hiệu này vì muốn giải phóng tư duy phản biện, giải phóng sức sáng tạo của người học nhưng bản thân họ lại là người giữ “lễ” nghiêm cẩn nhất.

Họ ủng hộ quan điểm này chẳng qua vì những người “thầy” của họ ủng hộ. Đó là những người thầy có uy tín khoa học, mang tầm ảnh hưởng quốc gia nên họ tin thầy nói là phải, là đúng.

Tất nhiên, cũng có những người rất ủng hộ việc xóa bỏ khẩu hiệu này để khai phóng sức sáng tạo cho học trò. Tuy nhiên, họ vẫn không cảm thấy thoải mái từ bỏ vị trí độc tôn về tri thức trong nhà trường của mình.

Các thầy không thể thoải mái thừa nhận mình cũng có lúc sai, cũng có những lúc hạn chế về mặt nhận thức và chưa chấp nhận được, đôi lúc mình chính là nguyên nhân của vấn đề. Họ chưa cởi mở tiếp thu những ý kiến khác mình, coi những quan điểm phản biện trái chiều của học trò là tích cực.

Thứ hai, tôi thấy một số thành viên ủng hộ việc xóa bỏ khẩu hiệu “Tiên học lễ - hậu học văn” chỉ vì hiện nay giáo dục nên tập trung vào người học, vai trò của người thầy không còn là trung tâm nữa. Quan điểm này lại càng sai lầm, bởi người thầy trong xã hội hiện nay phải thực hiện nhiều vai hơn.

Không chỉ là người truyền tải nội dung tri thức mà còn là người định hướng dẫn dắt, là người truyền cảm hứng, người gieo khát vọng cho học trò.

Mặc dù không còn nắm giữ vị trí bề trên với quyền lực như vua - tôi, cha - con (Quân – Sư – Phụ) mà thầy trở thành huấn luyện viên của học trò. Nhưng xin nhớ, các vận động viên sẽ chẳng thể nào giành được huy chương vàng nếu thiếu huấn luyện viên.

Trong bối cảnh CMCN 4.0, nếu không có những người thầy, chúng ta sẽ "chết đuối" trong bể thông tin của thời đại số nhưng vẫn "chết đói" về tri thức.

Vì vậy, xã hội vẫn cần sự “tôn sư trọng đạo”, trân trọng người thầy và dành cho họ những vị thế xứng đáng.

"Tiên học lễ..." là nền tảng để con người tiến tới sự hoàn thiện

Khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn” chính là nền tảng để con người tiến tới sự hoàn thiện. Nhưng chữ “Lễ” thì có gì mâu thuẫn với những khẩu hiệu mới đây của ngành giáo dục như “Trường học thân thiện, học sinh sáng tạo” hay “Trường học hạnh phúc” hay không?

Tôi có được may mắn đồng hành với Công đoàn Giáo dục Việt Nam biên soạn tài liệu về mô hình trường học hạnh phúc. Trong đó, khái niệm trường học hạnh phúc được định nghĩa là nơi học sinh, giáo viên và cán bộ nhân viên cảm thấy được yêu thương, được an toàn, được tôn trọng, được hiểu và được cảm thấy có giá trị.

Nền tảng để tạo ra những giá trị đó là chuẩn mực lời ăn, tiếng nói, thái độ, hành vi của các bên.

Một quan điểm khác, UNESCO đã định nghĩa: Trường học hạnh phúc là nơi có quan hệ con người tích cực, có phương pháp dạy và học phù hợp, có môi trường học tập an toàn và thân thiện.

Hay khác đi, trường học hạnh phúc là nơi thầy ra thầy, trò ra trò, trường ra trường, lớp ra lớp, dạy ra dạy, học ra học. Mỗi người cư xử theo các chuẩn mực, theo đúng vai trò của mình, với thái độ tôn trọng và lễ độ, lịch sự. Đó chẳng phải là “lễ” hay sao?

Vì những lý do đó, những chủ trương lớn của ngành giáo dục như xây dựng trường học hạnh phúc, xây dựng trường học an toàn không có mâu thuẫn và phủ định giá trị của “Tiên học lễ, hậu học văn”, thậm chí còn lấy nó làm căn cốt để xây dựng. Vậy việc khai mở tư duy phản biện cũng như khuyến khích sự sáng tạo phải bắt đầu từ đâu?

Để thúc đẩy được tư duy phản biện và văn hóa sáng tạo thì thầy trò đều cần phải có một tư duy mở. Cần phải ý thức được trong bối cảnh hiện tại, tri thức nhân loại sáng tạo ra luôn luôn vượt quá khả năng tiếp nhận và xử lý của từng cá nhân. Vậy nên, mỗi người phải tự ý thức rằng bản thân mình luôn có những hạn chế về mặt nhận thức.

Từ đó, xây dựng một thái độ sẵn sàng tiếp thu mọi ý kiến, kể cả ý kiến phê bình. Cá nhân cần chấp nhận rủi ro để kêu gọi cộng đồng tham gia ý kiến cho những luận điểm của mình và tin tưởng rằng những phản hồi của người khác về cơ bản là tích cực.

Để khuyến khích sự sáng tạo, cần xây dựng ở cá nhân thái độ coi thất bại là một cơ hội để học hỏi và phát triển, một tinh thần luôn muốn thử nghiệm cái mới vì không bằng lòng với những thứ hiện đang có.

Chúng ta đã nhận ra trong một thời gian dài, việc dạy người chưa được cân đối với việc dạy chữ. Để tạo ra được những công dân toàn cầu thành công trong xã hội nghề nghiệp của thế kỷ XXI, từng học sinh cần tự ý thức về trách nhiệm làm chủ của mình trong việc lan tỏa các giá trị văn hóa, bản sắc của dân tộc hội nhập với thế giới.

Vì vậy, vai trò giáo dục đạo đức, lễ nghĩa lại càng trở nên quan trọng, là trách nhiệm của cả hệ sinh thái bao quanh đứa trẻ từ nhà trường, gia đình đến xã hội.

Việc giáo dục đạo đức, lễ nghĩa sẽ cần phải thông qua nhân cách của người thầy nên chúng ta sẽ cần nhiều tấm gương thực sự gần gũi để chuyển hóa toàn diện nhận thức đạo đức, thái độ tình cảm, đạo đức và xây dựng hành vi, thói quen hành xử theo các chuẩn mực lễ nghĩa.

Trong 4 trụ cột giáo dục theo quan niệm của UNESCO (gồm học để biết, học để làm, học để làm người và học để chung sống), giáo dục “Lễ” giúp chúng ta đạt được 2 mục tiêu cao hơn trong 4 trụ cột. Đó là “học để làm người” và “học để chung sống”.

Tôi cho rằng, điều quan trọng không phải là hạ xuống khẩu hiệu vật lý; không phải xóa bỏ nó trong đầu óc của các thế hệ học trò, mà chỉ cần thay đổi quan điểm “trung tâm trí thức”, “thầy luôn đúng” ở những người thầy.

Chữ 'Lễ' rất đẹp, việc gì mà phải bỏ?

Chữ 'Lễ' rất đẹp, việc gì mà phải bỏ?

Chia sẻ với báo TG&VN, nhà báo Hoàng Nguyên Vũ cho rằng, xin đừng hiểu phiến diện, định kiến với chữ 'Lễ' bằng những cách ...

TS. Lưu Bình Nhưỡng: 'Đừng biến văn hóa thành thỏi vàng rồi cất kỹ trong tủ'

TS. Lưu Bình Nhưỡng: 'Đừng biến văn hóa thành thỏi vàng rồi cất kỹ trong tủ'

Theo TS. Lưu Bình Nhưỡng (Phó Trưởng ban Dân nguyện của Quốc hội), cần biết quảng bá cho văn hoá của mình, biến nó thành ...

Bài viết cùng chủ đề

Giáo dục Việt Nam

Đọc thêm

XSMB 28/9, kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 4 28/9/2022. dự đoán XSMB 28/9/2022

XSMB 28/9, kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 4 28/9/2022. dự đoán XSMB 28/9/2022

Baoquocte.vn. XSMB 28/9 - Trực tiếp xổ số miền Bắc 28/9/2022. kết quả xổ số miền Bắc hôm nay. xổ số miền Bắc thứ 4. xổ số hôm nay 28/9. SXMB ...
NASA: Tàu vũ trụ DART đâm vào tiểu hành tinh Dimorphos 'đúng kế hoạch'

NASA: Tàu vũ trụ DART đâm vào tiểu hành tinh Dimorphos 'đúng kế hoạch'

Baoquocte.vn. Theo NASA, tàu vũ trụ DART đâm trực diện vào tiểu hành tinh Dimorphos vào 6h14 ngày 27/9 theo đúng kế hoạch.
Việt Nam-Áo: Nửa thập kỷ cùng nhau tiến bước

Việt Nam-Áo: Nửa thập kỷ cùng nhau tiến bước

Baoquocte.vn. Từ ngày 28-29/9 tại thủ đô Vienna diễn ra Ngày Việt Nam tại Áo năm 2022 hướng đến kỷ niệm 50 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt ...
Khủng hoảng năng lượng: Châu Âu tích lũy 'núi' nợ, ‘bom hẹn giờ’ của nền kinh tế khi nào phát nổ?

Khủng hoảng năng lượng: Châu Âu tích lũy 'núi' nợ, ‘bom hẹn giờ’ của nền kinh tế khi nào phát nổ?

Baoquocte.vn. Cuộc khủng hoảng năng lượng tấn công châu Âu đã buộc một số quốc gia phải thực hiện các chính sách đặc biệt để bảo vệ nền kinh tế.
Đi tìm chìa khóa hồi sinh tăng trưởng kinh tế Trung Quốc

Đi tìm chìa khóa hồi sinh tăng trưởng kinh tế Trung Quốc

Baoquocte.vn. Chìa khóa cho sự phục hồi của nền kinh tế Trung Quốc là cách các nhà chức trách xử lý làn sóng bùng phát dịch Covid-19 tiếp theo và vấn ...
Nord Stream AG: 3 đường ống của Dòng chảy phương Bắc hư hại 'chưa từng có' trong một ngày

Nord Stream AG: 3 đường ống của Dòng chảy phương Bắc hư hại 'chưa từng có' trong một ngày

Baoquocte.vn. Nord Stream AG, nhà điều hành Dòng chảy phương Bắc cho biết, 3 đường ống ngoài khơi của hệ thống này đang chịu hư hại.
Ô nhiễm không khí gây ra các hành vi tiêu cực ở trẻ em?

Ô nhiễm không khí gây ra các hành vi tiêu cực ở trẻ em?

Baoquocte.vn. Một nghiên cứu mới đã phát hiện ra rằng ô nhiễm không khí có thể là nguyên nhân gây ra các hành vi tiêu cực ở trẻ.
Covid-19 ngày 27/9: Gần 1.600 ca mắc mới, hơn 1.200 bệnh nhân chữa khỏi và 1 F0 tử vong

Covid-19 ngày 27/9: Gần 1.600 ca mắc mới, hơn 1.200 bệnh nhân chữa khỏi và 1 F0 tử vong

Baoquocte.vn. Bản tin phòng chống dịch Covid-19 ngày 27/9 của Bộ Y tế cho biết có 1.585 ca mắc mới, hơn 1.200 bệnh nhân khỏi và có 1 F0 tại Cần ...
XSMT 28/9, kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 4 ngày 28/9/2022. SXMT 28/9/2022

XSMT 28/9, kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 4 ngày 28/9/2022. SXMT 28/9/2022

Baoquocte.vn. XSMT 28/9. trực tiếp xổ số miền Trung 28/9/2022. kết quả xổ số miền Trung hôm nay. xổ số miền Trung thứ 4. xổ số hôm nay 28/9/2022. SXMT 28/9
XSMN 28/9, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay 28/9/2022. xổ số hôm nay 28/9

XSMN 28/9, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay 28/9/2022. xổ số hôm nay 28/9

Baoquocte.vn. XSMN 28/9. xổ số hôm nay 28/9. trực tiếp kết quả xổ số miền Nam 28/9/2022. xổ số hôm nay ngày 28 tháng 9. XSMN thứ 4. xo so mien ...
Ô nhiễm không khí gây ra các hành vi tiêu cực ở trẻ em?

Ô nhiễm không khí gây ra các hành vi tiêu cực ở trẻ em?

Baoquocte.vn. Một nghiên cứu mới đã phát hiện ra rằng ô nhiễm không khí có thể là nguyên nhân gây ra các hành vi tiêu cực ở trẻ.
Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (27-28/9): Hà Nội có mưa; ven biển, đồng bằng Bắc Bộ, Trung Bộ và Bắc Tây Nguyên mưa to đến rất to

Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (27-28/9): Hà Nội có mưa; ven biển, đồng bằng Bắc Bộ, Trung Bộ và Bắc Tây Nguyên mưa to đến rất to

Baoquocte.vn. Dự báo thời tiết ven biển, đồng bằng Bắc Bộ, Trung Bộ, Bắc Tây Nguyên mưa to đến rất to; riêng Thừa Thiên-Huế gió mạnh cấp 9-10, giật cấp 12-13.
Bão số 4  trên vùng biển Tây Nam quần đảo Hoàng Sa; gió vùng tâm bão mạnh cấp 14-15, giật trên cấp 17

Bão số 4 trên vùng biển Tây Nam quần đảo Hoàng Sa; gió vùng tâm bão mạnh cấp 14-15, giật trên cấp 17

Baoquocte.vn. Ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 4, tại đảo Lý Sơn có gió mạnh cấp 8, giật cấp 11, đảo Phú Quý gió mạnh cấp 6, giật cấp 7.
Khung cảnh tan hoang tại Philippines, nơi siêu bão Noru càn quét qua

Khung cảnh tan hoang tại Philippines, nơi siêu bão Noru càn quét qua

Baoquocte.vn. Siêu bão Noru đã đổ bộ vào Philippines với sức gió duy trì 185 km/giờ, khiến hơn 74.000 người đã phải sơ tán, ít nhất 5 người thiệt mạng.
Chủ động ứng phó khẩn cấp với cơn bão Noru

Chủ động ứng phó khẩn cấp với cơn bão Noru

Baoquocte.vn. Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam tập trung chỉ đạo triển khai công tác ứng phó với bão Noru với tinh thần khẩn trương, quyết liệt.
Dự báo: Bão số 4 sẽ trên vùng biển Quảng Trị-Bình Định; đề phòng gió mạnh, sóng lớn, lốc xoáy và nước biển dâng

Dự báo: Bão số 4 sẽ trên vùng biển Quảng Trị-Bình Định; đề phòng gió mạnh, sóng lớn, lốc xoáy và nước biển dâng

Baoquocte.vn. Hồi 4h ngày 27/9, vị trí tâm bão số 4 ở khoảng 15,8 độ Vĩ Bắc; 112,9 độ Kinh Đông, trên vùng biển phía Đông Nam quần đảo Hoàng Sa.
Covid-19 ngày 27/9: Gần 1.600 ca mắc mới, hơn 1.200 bệnh nhân chữa khỏi và 1 F0 tử vong

Covid-19 ngày 27/9: Gần 1.600 ca mắc mới, hơn 1.200 bệnh nhân chữa khỏi và 1 F0 tử vong

Baoquocte.vn. Bản tin phòng chống dịch Covid-19 ngày 27/9 của Bộ Y tế cho biết có 1.585 ca mắc mới, hơn 1.200 bệnh nhân khỏi và có 1 F0 tại Cần Thơ tử vong.
Hoa Kỳ công bố tài trợ thêm 10 hệ thống oxy lỏng cho các bệnh viện của Việt Nam

Hoa Kỳ công bố tài trợ thêm 10 hệ thống oxy lỏng cho các bệnh viện của Việt Nam

Baoquocte.vn. Phái đoàn Ngoại giao Hoa Kỳ tại Việt Nam, thông qua USAID, công bố sẽ tiếp tục tài trợ hệ thống oxy lỏng cho thêm 10 bệnh viện tại Việt Nam
Covid-19 ngày 26/9: Hơn 1.400 ca mắc mới, 700 bệnh nhân khỏi bệnh và không có F0 tử vong

Covid-19 ngày 26/9: Hơn 1.400 ca mắc mới, 700 bệnh nhân khỏi bệnh và không có F0 tử vong

Baoquocte.vn. Bản tin phòng chống dịch Covid-19 ngày 26/9 của Bộ Y tế cho biết có 1.432 ca mới, 700 ca khỏi và là ngày thứ 5 liên tiếp không có F0 tử vong.
Nâng cao công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân

Nâng cao công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân

Baoquocte.vn. Vừa qua, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đã ký Chỉ thị số 16/CT-TTg về nâng cao công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Đau 3 vị trí này trên cơ thể có thể cảnh báo những bất ổn về sức khỏe của thận

Đau 3 vị trí này trên cơ thể có thể cảnh báo những bất ổn về sức khỏe của thận

Baoquocte.vn. Thận quan trọng đối với sức khỏe của tất cả mọi người, đặc biệt là nam giới. 80% khả năng thận gặp bất ổn nếu bạn đau gót chân, thắt lưng và tuyến tiền liệt.
Tỷ lệ tiêm vaccine Covid-19 cho trẻ em còn thấp

Tỷ lệ tiêm vaccine Covid-19 cho trẻ em còn thấp

Baoquocte.vn. Nhiều địa phương đã cơ bản hoàn thành tiêm vaccine Covid-19 mũi 3, mũi 4 và tiêm liều cơ bản cho trẻ em.
Phiên bản di động