Khủng hoảng lương thực: Ám ảnh kịch bản 2008

Vũ Đoàn Kết
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Hạn hán, mất mùa tại nhiều nước, xung đột kéo dài tại Ukraine cùng chính sách đóng cửa khiến viễn cảnh về khủng hoảng lương thực hiện hữu hơn bao giờ hết.
Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres thảo luận với Nga và một số quốc gia khác về biện pháp giải quyết tình trạng thiếu lương thực toàn cầu. (Nguồn: AP)
Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres thảo luận với Nga và một số quốc gia khác về biện pháp giải quyết tình trạng thiếu lương thực toàn cầu. (Nguồn: AP)

Ngày 4/5/2022, World Food Program (Chương trình lương thực thế giới), một tập hợp các tổ chức phát triển muộn nhất thế giới bao gồm cả Chương trình viện trợ lương thực Liên hợp quốc (WFP), đã công bố một báo cáo trong đó cảnh báo cuộc khủng hoảng lương thực thế giới hiện đang lên đến đỉnh điểm.

Theo báo cáo này, trên thế giới hiện có 800 triệu người thiếu lương thực, trong đó có 193 triệu người đang không được cung cấp đủ lương thực ở mức tối thiểu, “nhiều hơn 40 triệu người so với năm 2020”.

Tại Tây Phi, hiện có tới 27 triệu người đang thiếu đói trầm trọng. Đông Phi sẽ chứng kiến thêm 20 triệu người nữa đối mặt với nạn đói trong năm 2022. Tình hình hiện rất trầm trọng tại một số nước như Burkina Faso, Niger, Nigeria, Tchad, Mali, Kenya và Somalia. Tổ chức phi chính phủ Oxfam ước tính cứ 40 giây lại có một người bị chết đói.

Cũng theo báo cáo này, điểm chung của số cư dân châu Phi này là họ phụ thuộc rất lớn vào lương thực nhập khẩu từ Ukraine và Nga. Tuy nhiên, xung đột tại Ukraine từ tháng 2/2022 đã làm gián đoạn nguồn cung lương thực từ hai quốc gia chiếm tới 30% thị trường thế giới này.

Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ, sản lượng lúa mì và ngô của Ukraine năm 2022 sẽ chỉ đạt mức 25% và 50% so với năm 2021. Các quốc gia như Ai Cập hay Lebanon, vốn nhập 23% và 50% lúa mì từ Ukraine, sẽ đứng trước nguy cơ khủng hoảng nghiêm trọng.

Mặt khác, xung đột leo thang dẫn đến giá nhiên liệu tăng cao, làm giá lương thực cũng như các nhu yếu phẩm thiết yếu tăng mạnh, tác động lớn đến các nước phụ thuộc vào nguồn cung từ bên ngoài như các nước châu Phi và thậm chí là các nước châu Âu vốn có thể tự chủ về lương thực.

Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) cho biết, các nước chậm phát triển phải chi 50% tiêu dùng quốc gia để nhập khẩu lương thực. Trong tháng 3/2022, chỉ số giá lương thực thế giới của Tổ chức Lương thực Thế giới (FAO) tăng mức kỷ lục 17%. Theo Viện Nghiên cứu và Sáng tạo Pháp, giá dầu ăn, bột mì và mì sợi tại Pháp đã tăng lần lượt là 9,98%, 10,93% và 15,31% năm qua, mức kỷ lục kể từ 2008.

Nguy cơ hiện hữu

Kịch bản năm 2008 có lặp lại?

Năm 2008, hàng loạt các cuộc bạo động do nạn đói đã bùng phát ở nhiều nơi trên thế giới. Do gián đoạn nguồn cung từ Australia và do đầu cơ, giá lương thực ở các thành phố lớn tại các nước đang phát triển, nhất là ở khu vực Trung Đông - châu Phi, leo thang và tiêu tốn phần lớn thu nhập của bộ phận cư dân này. Đợt khủng hoảng lương thực kéo dài từ năm 2008 đến 2013 này được xem là một trong những nhân tố dẫn đến phong trào “Mùa Xuân Arab” năm 2011.

Đáng ngại thay, tình trạng khủng hoảng lương thực có nguy cơ lặp lại một lần nữa. Trong bản tin công bố ngày 6/5/2022 , Tổ chức Nông lương thế giới (FAO) ước tính sản lượng lương thực năm 2021 đạt 2.799 triệu tấn, tăng 0,8 % so với năm 2020. Theo con số này, nhu cầu lương thực của nhân loại chỉ tương đương 2/3 sản lượng này. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở khả năng tiếp cận được nguồn lương thực đang dư thừa trên thế giới. Bởi lẽ, hơn 1/2 lượng lương thực sản xuất hàng năm lại được sử dụng vào mục đích chăn nuôi hay sản xuất nhiên liệu sinh học.

Trong khi đó, theo thống kê của Công ước Liên hợp quốc năm 1994 về chống sa mạc hóa (UNCCD), hơn 1/3 sản lượng nông nghiệp thế giới bị lãng phí do thiếu cơ sở hạ tầng bảo quản và chế biến ngay tại nơi sản xuất.

Một lý do khác có thể giải thích cho tình trạng khan hiếm và leo thang giá lương thực là tình trạng đầu cơ tích trữ. Từ đầu mùa hè năm nay, hạn hán tại Ấn Độ, châu Âu, mất mùa tại Trung Quốc cùng với xung đột kéo dài tại Ukraine tiếp tục làm đứt đoạn nguồn cung càng làm trầm trọng hơn tình hình khi thúc đẩy các nhà đầu cơ giữ hàng để tăng thêm lợi nhuận. Song điều này có thể để lại hệ quả nghiêm trọng.

Năm 2008, đầu cơ tích trữ lương thực là yếu tố quan trọng khơi mào khủng hoảng lương thực. Khi đó, nhiều nhà đầu tư tìm cách bảo toàn vốn trong khủng hoảng kinh tế bằng cách đầu cơ vào thị trường lương thực dài hạn. Trong năm 2022, khi giá nhiên liệu tăng cao, nhiều nước xuất khẩu năng lượng có thể sẽ dồn các nguồn thu thặng dư vào thị trường lương thực, góp phần làm tăng giá lương thực thế giới lên cao như những gì đã diễn ra vào năm 2008.

Ông Olivier De Schutter, báo cáo viên đặc biệt của LHQ về tình trạng nghèo đói và nhân quyền cho rằng: “Các quỹ đầu tư đang đặt cược vào khả năng giá cả (lương thực) tăng cao và điều này nhiều khả năng sẽ trở thành hiện thực”. Việc Indonesia cấm xuất khẩu cọ dừa trước đó, hay chính sách mới đây của Ấn Độ về hạn chế xuất khẩu lương thực phản ánh phần nào cách thức các quốc gia riêng lẻ ứng phó với những biểu hiện của khủng hoảng lương thực.

Người dân tiếp nhận lương thực tại Nam Sudan. (Nguồn: AP)
Người dân tiếp nhận lương thực tại Nam Sudan. (Nguồn: AP)

Trách nhiệm không của riêng ai

Trước thách thức của cuộc khủng hoảng, LHQ và hàng loạt các thể chế quốc tế đã phải lên tiếng kêu gọi các quốc gia hành động có trách nhiệm nhằm tránh lặp lại kịch bản năm 2008.

Vấn đề an ninh lương thực toàn cầu đã trở thành một trong những nội dung thảo luận quan trọng tại Hội nghị Bộ trưởng Nông nghiệp các nước Nhóm G7 (Stuttgart, Đức) nhóm họp trong hai ngày 13 và 14/5. Hội nghị cũng kêu gọi Nga cho phép Ukraine xuất khẩu tối thiểu 25 triệu tấn lương thực. Sau cuộc họp, Bộ trưởng Nông Nghiệp Đức Cem Ozdemir chỉ trích Ấn Độ về quyết định “hạn chế xuất khẩu lúa mì, đóng cửa thị trường, làm nghiêm trọng thêm khủng hoảng, gây hại cho Ấn Độ và nông dân nước này”.

Một tuần sau, ngày 19/5, tại Hội nghị về xung đột và an ninh lương thực, Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken, trên tư cách chủ tịch luân phiên Hội đồng Bảo an LHQ, kêu gọi Nga “ngừng phong tỏa các cảng ở Biển Đen, ngừng đe dọa hoặc từ chối xuất khẩu lương thực và phân bón tới những nước chỉ trích hành động” của Nga tại Ukraine.

Ông Blinken cáo buộc “nguồn cung lương thực cho hàng triệu người Ukraine và người dân trên thế giới đang bị quân đội Nga bắt làm con tin theo nghĩa đen”.

Đáp trả chỉ trích của Mỹ, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev tuyên bố: “Nga luôn sẵn sàng thực hiện đầy đủ mọi nghĩa vụ. Nhưng chúng tôi cũng mong được đối tác thương mại hỗ trợ, bao gồm trên các nền tảng quốc tế”.

Trong bối cảnh các quốc gia và tổ chức quốc tế đang quan tâm đến an ninh lương thực, ngày 19/5, Ngân hàng thế giới công bố “chương trình hành động” trị giá 30 tỷ USD để ứng phó với nạn đói và củng cố an ninh lương thực thế giới: 18 tỷ USD từ nguồn vốn chưa sử dụng cùng 12 tỷ USD bổ sung khẩn cấp trong 15 ngày tới đều hướng đến hỗ trợ nông nghiệp tại châu Phi, Trung Đông, Đông Âu, Trung và Nam Á.

Phát biểu về nỗ lực này, Chủ tịch Ngân hàng thế giới David Malpass khuyến nghị các nước “phối hợp các nỗ lực”, không chỉ tăng nguồn cung về năng lượng, phân bón, hỗ trợ nông dân sản xuất và tăng sản lượng, mà còn “dỡ bỏ các chính sách đang cản trở việc xuất và nhập khẩu (…) hay khuyến khích việc tích trữ vô ích”.

Tại Hội nghị hôm 19/5, Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres kêu gọi Nga hỗ trợ giải phóng xuất khẩu lương thực của Ukraine nhằm ngăn chặn khủng hoảng đang hiện hữu. Theo ông, “các tuyến vận tải thay thế” cho hàng hải “có thể phải được nghiên cứu cho dù chúng ta biết rõ điều đó không đủ để giải quyết vấn đề”.

Ngoài ra, Tổng thư ký LHQ cũng kêu gọi đảm bảo khả năng “tiếp cận không giới hạn” với dự trữ lương thực và phân bón của Nga, vốn bị hạn chế bởi cấm vận về giao dịch tài chính. Theo ông, đảm bảo an ninh lương thực thế giới sẽ “đòi hỏi thiện chí của tất cả các bên”, cho dù đó là Nga, Ukraine, Mỹ, EU, Ấn Độ, Indonesia hay Thổ Nhĩ Kỳ.

Nhật Bản: Huy động lực lượng khủng bảo vệ các mục tiêu 'mềm' trong chuyến thăm của Tổng thống Mỹ

Nhật Bản: Huy động lực lượng khủng bảo vệ các mục tiêu 'mềm' trong chuyến thăm của Tổng thống Mỹ

Sáng 22/5, Nhật Bản đã siết chặt an ninh tại thủ đô Tokyo để chuẩn bị cho chuyến thăm chính thức của Tổng thống Mỹ ...

Xung đột Nga-Ukraine: Anh nói Kiev đang phản kích, thực hư tin Kherson muốn 'nhập Nga'

Xung đột Nga-Ukraine: Anh nói Kiev đang phản kích, thực hư tin Kherson muốn 'nhập Nga'

Ngày 12/5, Bộ Quốc phòng Anh cho biết, các lực lượng Ukraine đang tổ chức một cuộc phản công ở phía Bắc Kharkov, thành phố ...

Xem nhiều

Đọc thêm

XSMB 28/6, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 3 ngày 28/6/2022. dự đoán XSMB

XSMB 28/6, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 3 ngày 28/6/2022. dự đoán XSMB

Baoquocte.vn. XSMB 28/6. trực tiếp xổ số miền Bắc 28/6/2022. kết quả xổ số miền Bắc hôm nay. xổ số hôm nay 28/6. xổ số miền Bắc thứ 3. xo so ...
Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp ngày 28/6/2022: Tuổi Mùi kiếm tiền dễ

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp ngày 28/6/2022: Tuổi Mùi kiếm tiền dễ

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay ngày 28/6/2022 của 12 con giáp - tuổi Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, tài lộc...
Lịch âm 28/6, âm lịch hôm nay Thứ Ba ngày 28/6/2022 ngày tốt hay xấu? Lịch vạn niên 28/6/2022

Lịch âm 28/6, âm lịch hôm nay Thứ Ba ngày 28/6/2022 ngày tốt hay xấu? Lịch vạn niên 28/6/2022

Baoquocte.vn. Lịch âm 28/6. âm lịch hôm nay 28/6. Xem âm lịch hôm nay ngày 28/6/2022 tốt hay xấu? Lịch vạn niên ngày 28 tháng 6 năm 2022 hôm nay.
XSMN 28/6, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 3 ngày 28/6/2022. xổ số hôm nay

XSMN 28/6, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 3 ngày 28/6/2022. xổ số hôm nay

Baoquocte.vn. XSMN 28/6. xổ số hôm nay ngày 28 tháng 6. trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay 28/6/2022. xổ số hôm nay 28/6. XSMN thứ 3. SXMN ...
Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Ba ngày 28/6/2022: Bọ Cạp gặp được người yêu

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Ba ngày 28/6/2022: Bọ Cạp gặp được người yêu

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 28/6/2022 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
XSMT 28/6, trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 3 ngày 28/6/2022. SXMT 28/6

XSMT 28/6, trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 3 ngày 28/6/2022. SXMT 28/6

Baoquocte.vn. XSMT 28/6. xổ số hôm nay 28/6/2022. trực tiếp xổ số miền Trung 28/6/2022. kết quả xổ số miền Trung hôm nay. xổ số miền Trung thứ 3. SXMT 28/6
Việt Nam coi trọng quan hệ hữu nghị và hợp tác với Turkmenistan

Việt Nam coi trọng quan hệ hữu nghị và hợp tác với Turkmenistan

Baoquocte.vn. Ngày 27/6, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ đã tiếp Thứ trưởng Ngoại giao Turkmenistan Vepa Hajiev.
Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp Bộ trưởng Ngoại giao Australia Penny Wong

Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp Bộ trưởng Ngoại giao Australia Penny Wong

Baoquocte.vn. Thủ tướng Phạm Minh Chính đề nghị Australia tạo điều kiện hơn nữa cho hàng hóa tiếp cận thị trường của nhau, kể cả các mặt hàng nông thủy sản ...
Việt Nam luôn coi trọng, không ngừng củng cố và phát triển quan hệ với Australia

Việt Nam luôn coi trọng, không ngừng củng cố và phát triển quan hệ với Australia

Baoquocte.vn. Tiếp Bộ trưởng Ngoại giao Australia, Chủ tịch nước khẳng định Việt Nam luôn coi trọng, không ngừng củng cố và phát triển quan hệ với Australia.
Chủ tịch Quốc hội Việt Nam-Hungary ký Thoả thuận hợp tác mới giữa hai Quốc hội

Chủ tịch Quốc hội Việt Nam-Hungary ký Thoả thuận hợp tác mới giữa hai Quốc hội

Baoquocte.vn. Quốc hội Việt Nam và Hungary cam kết thúc đẩy hợp tác Quốc hội nhằm tăng cường quan hệ Đối tác toàn diện và hợp tác nhiều mặt giữa Việt ...
Tin thế giới 27/6: Nga nói Ukraine vượt lằn ranh đỏ; Kiev chặt đứt thỏa thuận về hạt nhân với Moscow; G7 chi khủng cạnh tranh Trung Quốc

Tin thế giới 27/6: Nga nói Ukraine vượt lằn ranh đỏ; Kiev chặt đứt thỏa thuận về hạt nhân với Moscow; G7 chi khủng cạnh tranh Trung Quốc

Baoquocte.vn. Xung đột Nga-Ukraine, Thượng đỉnh G7, căng thẳng Nga-Nhật Bản, tình hình Trung Đông, biểu tình ở Mỹ... là một số tin thế giới nổi bật 24 giờ qua.
Iran đá 'bóng' sang sân Mỹ, Qatar vào vai 'người hòa giải'

Iran đá 'bóng' sang sân Mỹ, Qatar vào vai 'người hòa giải'

Baoquocte.vn. Iran cho rằng, việc hồi sinh JCPOA giữa Tehran và các cường quốc thế giới phụ thuộc vào Mỹ.
Nhật Bản thúc đẩy hợp tác với Đức, cùng Pháp khẳng định phải duy trì trừng phạt 'mạnh mẽ' đối với Nga

Nhật Bản thúc đẩy hợp tác với Đức, cùng Pháp khẳng định phải duy trì trừng phạt 'mạnh mẽ' đối với Nga

Baoquocte.vn. Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumi đã có các cuộc gặp riêng rẽ với người đồng cấp Đức Olaf Scholz và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron.
Triều Tiên cáo buộc Mỹ tính 'thành lập một NATO kiểu châu Á'

Triều Tiên cáo buộc Mỹ tính 'thành lập một NATO kiểu châu Á'

Baoquocte.vn. Bộ Ngoại giao Triều Tiên cáo buộc, Mỹ đang thiết lập một liên minh quân sự ở châu Á tương tự như NATO.
Thủ tướng New Zealand khước từ lời mời của Tổng thống Ukraine

Thủ tướng New Zealand khước từ lời mời của Tổng thống Ukraine

Baoquocte.vn. Thủ tướng New Zealand cho biết, bà đã từ chối lời mời tới thăm Ukraine do các lý do về hậu cần và an ninh.
Giữa những báo động của Israel, Thổ Nhĩ Kỳ chuẩn bị đón chuyến thăm của Ngoại trưởng Iran

Giữa những báo động của Israel, Thổ Nhĩ Kỳ chuẩn bị đón chuyến thăm của Ngoại trưởng Iran

Baoquocte.vn. Ngoại trưởng Iran tới Ankara giữa lúc Israel cáo buộc Tehran đang lên kế hoạch thực hiện những cuộc tấn công chống lại Israel tại Thổ Nhĩ Kỳ.
Chi phí quân sự: Nghịch lý thời hậu Covid-19

Chi phí quân sự: Nghịch lý thời hậu Covid-19

Baoquocte.vn. Đúng vào lúc thế giới đang cần thêm những nguồn lực nhằm vực dậy nền kinh tế sau tác động của Covid-19, thì chi phí quân sự lại có xu hướng tăng.
Gió có xoay chiều tại Israel?

Gió có xoay chiều tại Israel?

Baoquocte.vn. Sự tan rã của chính phủ liên minh tại Israel là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để đảng Likud và ông Benjamin Netanyahu trở lại nắm quyền.
Singapore-Malaysia: Không chỉ chuyện con gà

Singapore-Malaysia: Không chỉ chuyện con gà

Baoquocte.vn. Câu chuyện về lệnh cấm xuất khẩu gà của Kuala Lumpur không chỉ khiến người Singapore lo lắng.
OPEC+ và chiến thuật nhỏ giọt

OPEC+ và chiến thuật nhỏ giọt

Baoquocte.vn. Bất chấp sức ép từ Mỹ và các nước phương Tây, OPEC+ chỉ quyết định tăng sản lượng khai thác thêm 648 nghìn thùng/ngày trong tháng Bảy và tháng Tám tới.
Hai điểm nhấn tại Đối thoại Shangri-La

Hai điểm nhấn tại Đối thoại Shangri-La

Baoquocte.vn. Sự xuất hiện của Thủ tướng Nhật Bản và khả năng về cuộc gặp bộ trưởng quốc phòng Mỹ-Trung sẽ là điểm nhấn nổi bật tại Đối thoại Shangri-La năm 2022.
Bước ngoặt trong chính sách đối ngoại của Đức

Bước ngoặt trong chính sách đối ngoại của Đức

Baoquocte.vn. Xung đột Nga-Ukraine đã mang đến nhiều thay đổi cơ bản trong chính sách đối ngoại của nước Đức trong năm đầu tiên kỷ nguyên hậu Merkel.
Báo chí Campuchia lan tỏa thông điệp về tình hữu nghị truyền thống với Việt Nam

Báo chí Campuchia lan tỏa thông điệp về tình hữu nghị truyền thống với Việt Nam

Baoquocte.vn. Nhân dịp 55 năm quan hệ Việt Nam-Campuchia, truyền thông ‘xứ Chùa Tháp’ đã có nhiều bài viết lan toả thông điệp về tình hữu nghị truyền thông giữa hai nước.
Vụ việc Kaliningrad: Lithuania có lẽ không lường hết những gì Nga có thể 'phản đòn'

Vụ việc Kaliningrad: Lithuania có lẽ không lường hết những gì Nga có thể 'phản đòn'

Baoquocte.vn. Phong tỏa hoạt động vận tải hàng hóa tới tỉnh Kaliningrad của Nga, Lithuania đang đối mặt với nhiều hậu quả khó lường.
Xung đột Nga-Ukraine sẽ đi vào kịch bản tồi tệ nhất nếu NATO làm điều này

Xung đột Nga-Ukraine sẽ đi vào kịch bản tồi tệ nhất nếu NATO làm điều này

Baoquocte.vn. Trường hợp NATO triển khai máy bay không người lái tại Ukraine được dự báo sẽ đẩy xung đột Nga-Ukraine lên mức đỉnh điểm.
Quan hệ với ASEAN là trụ cột trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ

Quan hệ với ASEAN là trụ cột trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ

Baoquocte.vn. Hội nghị đặc biệt Ngoại trưởng ASEAN-Ấn Độ đã góp phần nâng cấp quan hệ hai bên lên tầm cao mới.
ASEAN-Ấn Độ đề cao chủ nghĩa đa phương và hợp tác khu vực trước 'những cơn gió ngược địa chính trị'

ASEAN-Ấn Độ đề cao chủ nghĩa đa phương và hợp tác khu vực trước 'những cơn gió ngược địa chính trị'

Baoquocte.vn. Ấn Độ và ASEAN đều nhấn mạnh vai trò của chủ nghĩa đa phương và luật pháp quốc tế để giải quyết các thách thức toàn cầu.
Trung Quốc tuyên bố mở rộng hoạt động quân sự ở Thái Bình Dương: 'Tiền trảm hậu tấu' và ý đồ đằng sau

Trung Quốc tuyên bố mở rộng hoạt động quân sự ở Thái Bình Dương: 'Tiền trảm hậu tấu' và ý đồ đằng sau

Baoquocte.vn. Trung Quốc đang đặt nền móng cho một căn cứ quân sự ở quần đảo Solomon và có thể hiện thực hóa nó bất kỳ lúc nào.
Phiên bản di động