Báo chí vươn mình cùng đất nước:

Bài cuối - Làm báo không chỉ bằng kỹ năng mà bằng lương tâm và lòng trắc ẩn

Tuấn Kiệt
(thực hiện)
Báo chí đang từng giờ, từng phút đối mặt với sự cạnh tranh thầm lặng mà khốc liệt của mạng xã hội và báo chí công dân, yếu tố đạo đức nghề nghiệp càng phải được đề cao.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Đó là quan điểm của nhà báo, TS. Trần Bá Dung, Trưởng Khoa Truyền thông và Thiết kế, Trường Đại học Hòa Bình; nguyên Trưởng ban Nghiệp vụ, Hội Nhà báo Việt Nam.

Báo chí
Nhà báo, TS. Trần Bá Dung cho rằng, có công nghệ, thiết bị hiện đại mà đạo đức nghề nghiệp kém thì có thể tác hại lớn hơn, trầm trọng hơn. (Ảnh NVCC)
TIN LIÊN QUAN
Báo chí vươn mình cùng đất nước
Bài 2 - TS. Nguyễn Sĩ Dũng: Sứ mệnh mới đòi hỏi báo chí phải bước ra khỏi 'vùng an toàn', thắp lửa đổi mới sáng tạo
Bài 3- ĐBQH. Bùi Hoài Sơn: Sự chuẩn mực và phẩm cách người làm báo sẽ là 'tấm hộ chiếu mềm' trong thời đại số
Bài 4 - Báo chí cần cởi mở, lắng nghe mạng xã hội và 'chạm' đúng thị hiếu của độc giả

Ông nhìn nhận thế nào về khái niệm văn hóa nghề báo trong bối cảnh truyền thông hiện đại?

Đây là vấn đề đang rất cần được quan tâm. Văn hóa nghề báo hay văn hóa báo chí đều thuộc phạm trù văn hóa truyền thông - một chủ đề lớn.

Tin liên quan
Báo chí cần cởi mở, lắng nghe mạng xã hội và Báo chí cần cởi mở, lắng nghe mạng xã hội và 'chạm' đúng thị hiếu của độc giả

Là khái niệm rộng, văn hóa truyền thông nghiên cứu cách mà truyền thông (bao gồm báo chí, truyền hình, phim ảnh, mạng xã hội, quảng cáo…) tác động, ảnh hưởng và phản ánh các giá trị, niềm tin, tập quán của xã hội.

Đề cập lĩnh vực này là nói đến ảnh hưởng của truyền thông đối với đời sống xã hội; cách truyền thông phản ánh và định hình bản sắc cá nhân, cộng đồng, quốc gia. Đó là các yếu tố thẩm mỹ sử dụng trong truyền thông thu hút khán giả và truyền tải thông điệp như thế nào? Các quy chuẩn đạo đức và trách nhiệm của người làm truyền thông, đối với xã hội. Sự phát triển của công nghệ và cách các phương tiện truyền thông số thay đổi phương thức và tốc độ truyền tải thông tin, sự tiếp nhận của công chúng như thế nào? Là việc quảng cáo định hình các giá trị, hình ảnh, mong muốn và chuẩn mực xã hội như thế nào?

Trong bức tranh toàn cảnh ấy, văn hóa nghề báo chiếm một vị trí quan trọng. Nhà văn hóa, nhà báo lão thành Phan Quang cho rằng: “Văn hóa của người làm báo thể hiện ở thái độ đối với Tổ quốc, xã hội, gia đình, tâm linh, ở cách ứng xử với thiên nhiên, môi trường, đồng nghiệp, đồng bào và cả với đối phương khi cần”.

Mục tiêu của người làm báo là thu thập thông tin, tư liệu phục vụ tác nghiệp. Vậy trong trường hợp nhà báo không có thiện cảm với nhân vật, hoặc nhân vật không muốn tiếp xúc với báo chí, theo ông, làm thế nào để vẫn đạt được mục tiêu nghề nghiệp?

Trong con mắt công chúng, nhà báo thường được nhìn nhận là người lịch lãm, hiểu biết, đáng tin cậy và biết giữ mình. Phong thái văn minh, ứng xử lịch thiệp là phẩm chất đáng quý của người làm báo chân chính. Như nhà báo Phan Quang từng nói: “Do nhu cầu nghề nghiệp, nhà báo hòa nhập với giới thượng lưu mà không lấy thế làm sang, sống chung với lớp người nghèo khó, thậm chí bị coi là hạ đẳng trong xã hội mà không tiêm nhiễm thói hư tật xấu…”.

Ứng xử văn minh trong giao tiếp, hành xử có văn hóa với nhân vật, nguồn tin và công chúng là phạm trù chứa đựng nhiều điều đáng suy ngẫm. Trước hết, đó là sự tôn trọng con người, bất kể họ là ai. Trong thực tế nghề nghiệp, không ít nhà báo dễ rơi vào trạng thái cao ngạo, dễ phán xét, cho rằng mình nắm rõ mọi chuyện và thiếu đi sự lắng nghe cần thiết đối với nhân vật hay nguồn tin.

"Với vị thế được xã hội tin cậy, về quyền chủ động sản xuất và phân phối thông tin, có thể tiếp cận được nhiều nguồn thông tin mà công chúng không có được, người làm báo cần có trách nhiệm giải thích, hướng dẫn, dẫn dắt, định hướng dư luận, nhận thức của công chúng".

Nhà báo văn minh biết đau nỗi đau của nhân vật, không vô cảm trước những mảnh đời bất hạnh; không xâm phạm đời tư của nhân vật, không dửng dưng trước những hành vi làm ô nhiễm môi trường, không mải mê chạy theo tin bài định mức, chạy theo danh vọng mà bon chen, dối trá, thậm chí chụp giật, giẫm đạp lên danh dự, sự nghiệp người khác.

Làm báo không chỉ bằng kỹ năng mà bằng lương tâm và lòng trắc ẩn
Talk Show "Thắp sáng" kinh tế tuần hoàn trong kỷ nguyên mới của Báo Thế giới và Việt Nam.

Không hiếm trường hợp nhà báo “qua cầu rút ván”, bỏ mặc nhân vật, nguồn tin. Miễn là được việc của mình sau khi đã khai thác được thông tin, không quan tâm đến lợi ích, hoàn cảnh, số phận của họ, không bảo vệ nhân vật, nguồn tin.

Với công chúng, ứng xử văn minh của nhà báo là tôn trọng quyền tiếp cận thông tin của họ; là không đưa ra công chúng những sản phẩm báo chí chất lượng kém, thậm chí độc hại chỉ vì để có tiền, để nổi danh nhà báo. Với đồng nghiệp là sự tôn trọng nghề nghiệp và phẩm giá đồng nghiệp. Trong Tuyên ngôn về đạo đức nghề nghiệp của Liên đoàn nhà báo Pháp (từ 1919) có viết: “Không gợi ý đổi chỗ của đồng nghiệp cũng như để đồng nghiệp bị thải hồi bằng cách nhận lao động, làm việc với những điều kiện kém hơn đồng nghiệp”. Với đồng nghiệp còn là sự chia sẻ, đặc biệt, phải “dẫn tên đồng nghiệp” khi trích dẫn bài của họ.

Trách nhiệm lớn nhất của người làm báo đối với công chúng hiện nay là gì, đặc biệt trong thời đại thông tin dễ bị bóp méo hoặc sai lệch?

ĐBQH. Bùi Hoài Sơn: Sự chuẩn mực và phẩm cách người làm báo sẽ là ĐBQH. Bùi Hoài Sơn: Sự chuẩn mực và phẩm cách người làm báo sẽ là 'tấm hộ chiếu mềm' trong thời đại số
Tin liên quan

Trách nhiệm lớn nhất là thông tin trung thực và nhân văn. Mạng xã hội đang lấn át báo chí, tin giả tràn lan, thông tin bị bóp méo, cố tình làm sai lệch vì những mục đích vụ lợi hoặc do trình độ nhận thức, kỹ năng nghiệp vụ yếu, do cẩu thả, câu view…

Người làm báo cần nêu cao trách nhiệm xã hội là bảo vệ cái đúng, sự thật, lẽ phải và lợi ích chính đáng của công chúng. Đồng thời, kiên quyết đấu tranh chống cái giả, cái sai, cái xấu, tiêu cực, làm ảnh hưởng đến lợi ích của đông đảo công chúng.

Nói như Albert Camus, nhà văn và nhà báo Pháp từng đoạt Nobel Văn học: “Nhà báo là người đứng về phía nạn nhân. Hãy làm báo không chỉ bằng kỹ năng, mà bằng lương tâm và lòng trắc ẩn”.

Cao hơn nữa, trách nhiệm của người làm báo là với vị thế được xã hội tin cậy, về quyền chủ động sản xuất và phân phối thông tin, có thể tiếp cận được nhiều nguồn tin mà công chúng không có được, người làm báo cần có trách nhiệm giải thích, dẫn dắt, định hướng dư luận, nhận thức của công chúng. Một mẩu tin ngắn có tính định hướng đúng đắn trên mặt báo, trên sóng truyền hình, phát thanh, có thể xua tan mọi nghi ngờ, hoang mang trong dư luận, củng cố niềm tin vào Đảng, Nhà nước, nhân dân, niềm tin vào sự thật, lẽ phải và hy vọng.

Trong bối cảnh mạng xã hội và báo chí công dân phát triển mạnh mẽ, ông đánh giá như thế nào về những thách thức đạo đức mà nghề báo đang phải đối mặt?

Đây mới thực sự là thách thức lớn nhất đối với báo chí hiện nay, chứ không phải công nghệ, thiết bị hay phương tiện tác nghiệp. Bởi đạo đức nghề nghiệp chính là nền tảng cốt lõi của nghề làm báo. Công nghệ hay phương tiện có thể nhập khẩu, thậm chí tự sản xuất nhưng đạo đức thì không thể vay mượn, càng không thể đào tạo trong ngày một ngày hai. Khi người làm báo thiếu đạo đức nghề nghiệp, dù được trang bị thiết bị tối tân đến đâu, hậu quả để lại có thể sâu sắc và nghiêm trọng hơn rất nhiều.

Trong điều kiện thực tế báo chí đang phải từng giờ, từng phút đối mặt với sự cạnh tranh thầm lặng mà khốc liệt của mạng xã hội và báo chí công dân, yếu tố đạo đức nghề nghiệp càng phải được đề cao.

Để vượt qua thách thức đạo đức mà báo chí đang đối mặt trong kỷ nguyên mạng xã hội và báo chí công dân, tôi cho rằng người làm báo cần “bốn không”. Đó là, không chạy theo tin giật gân trên mạng xã hội để sản xuất tin bài một cách vội vàng, cẩu thả, cốt để cạnh tranh với mạng xã hội; không sử dụng tin tức trên mạng xã hội chưa được kiểm chứng để làm “nguyên liệu” sản xuất tin, bài; không lan tỏa tin tức mạng xã hội mà mình không nắm rõ nguồn và không đưa lên mạng xã hội những nội dung thông tin mà cơ quan báo chí nơi mình làm việc không cho phép.

Theo ông, làm sao để thế hệ nhà báo trẻ có thể gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa, đạo đức nghề báo trong môi trường làm việc ngày càng áp lực?

Nhà báo trẻ có vai trò, thế mạnh, lợi thế lớn trong lĩnh vực văn hóa. Để có thể gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa, đạo đức nghề báo trong môi trường làm việc ngày càng áp lực hiện nay, thế hệ nhà báo trẻ cần có ba yếu tố: Kiến thức (am hiểu báo chí, công nghệ, dữ liệu, văn hóa - xã hội); bản lĩnh (tư duy độc lập, dám bảo vệ sự thật, kiểm chứng thông tin tốt) và đạo đức, nhân cách (trung thực, nhân văn, không bị cuốn vào công nghệ và những thị hiếu lệch lạc).

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn: Nhà báo trẻ cần giữ vững 'tâm trong, trí sáng, bút sắc'

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn: Nhà báo trẻ cần giữ vững 'tâm trong, trí sáng, bút sắc'

Ngày 18/6, Đoàn Thanh niên Chính phủ tổ chức Lễ tuyên dương “Nhà báo trẻ tiêu biểu” năm 2025, hướng tới kỷ niệm 100 năm ...

Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2025: Đối thoại các vấn đề 'nóng’ của báo chí trong kỷ nguyên số

Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2025: Đối thoại các vấn đề 'nóng’ của báo chí trong kỷ nguyên số

Diễn đàn Báo chí toàn quốc lần II mở ra không gian đối thoại sôi nổi về chuyển đổi số, sáng tạo nội dung và ...

Báo chí chuyển mình để 'níu chân' độc giả Gen Z

Báo chí chuyển mình để 'níu chân' độc giả Gen Z

Chiều 19/6, phiên thảo luận "Chinh phục độc giả Gen Z: Giải mã công thức thành công" diễn ra tại Diễn đàn Báo chí toàn ...

Báo chí Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Đoàn kết đổi mới tư duy, khả tín và chất lượng, là người gác cổng và ngọn hải đăng

Báo chí Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Đoàn kết đổi mới tư duy, khả tín và chất lượng, là người gác cổng và ngọn hải đăng

Báo chí chỉ có một con đường, đó là để độc giả tìm đến vì khả tín nhất, chứ không phải là đưa thông tin ...

Tăng cường tiếng nói của nữ giới trong điều hành báo chí

Tăng cường tiếng nói của nữ giới trong điều hành báo chí

Qua một thế kỷ phát triển của nền Báo chí Cách mạng Việt Nam, bóng dáng những người phụ nữ làm báo luôn hiện diện ...

Đọc thêm

Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Chiều 22/11, Chương trình kết nối doanh nghiệp Việt Nam và Malaysia đã diễn ra với sự tham gia của 41 doanh nghiệp hai nước.
Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Trong khuôn khổ Festival Tôm Cà Mau lần thứ 2 năm 2026, ngày 22/11, đã diễn ra Diễn đàn tôm Việt Nam - Giải pháp phát triển bền vững.
Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Các cuộc tấn công của Nga vào hệ thống năng lượng Ukraine khiến hàng triệu người dân phải đối mặt với nguy cơ thiếu điện, sưởi ấm.
Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Quyết định của ông Choi Kyo-jin được đưa ra sau kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia, trong bối cảnh lo ngại về gian lận bằng công nghệ AI ...
GTA 6 hé lộ dàn diễn viên: Dylan Rourke và Manni L. Perez đứng sau Jason, Lucia

GTA 6 hé lộ dàn diễn viên: Dylan Rourke và Manni L. Perez đứng sau Jason, Lucia

Rockstar Games công bố danh sách diễn viên của Grand Theft Auto VI (GTA 6), xác nhận Dylan Rourke đảm nhận vai Jason Duval và Manni L. Perez thể hiện ...
Lan tỏa hương vị xứ Chùa Vàng giữa lòng Hà Nội

Lan tỏa hương vị xứ Chùa Vàng giữa lòng Hà Nội

Đại sứ Thái Lan Urawadee Sriphiromya kỳ vọng Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 sẽ góp phần quảng bá bản sắc và tăng cường giao lưu văn ...
Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Quyết định của ông Choi Kyo-jin được đưa ra sau kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia, trong bối cảnh lo ngại về gian lận bằng công nghệ AI gia tăng và 111 trường ...
Khởi động ý tưởng không gian văn hóa Góc Baku và Khu ẩm thực Azerbaijan tại Hà Nội

Khởi động ý tưởng không gian văn hóa Góc Baku và Khu ẩm thực Azerbaijan tại Hà Nội

Ngày 21/11, bà Leyla Aliyeva, con gái Tổng thống Azerbaijan cùng đoàn đại biểu đã đến thăm Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội (HCCT).
Mở rộng không gian hợp tác Việt Nam-Pháp từ nền tảng giáo dục ngôn ngữ

Mở rộng không gian hợp tác Việt Nam-Pháp từ nền tảng giáo dục ngôn ngữ

Giáo dục là lĩnh vực hợp tác quan trọng giữa Việt Nam và Pháp, góp phần củng cố quan hệ hữu nghị, thúc đẩy hợp tác và kết nối thế hệ trẻ hai nước.
Nước Mỹ thời Trump 2.0 qua lăng kính hai thế hệ giảng viên – sinh viên

Nước Mỹ thời Trump 2.0 qua lăng kính hai thế hệ giảng viên – sinh viên

Cuốn sách “Nước Mỹ trong nhiệm kỳ thứ hai của Donald Trump: Góc nhìn lịch sử và văn hóa” mang đến góc nhìn chuyên sâu về nước Mỹ đương đại.
PGS.TS. Chu Cẩm Thơ: Giá trị người thầy không chỉ nằm ở tri thức

PGS.TS. Chu Cẩm Thơ: Giá trị người thầy không chỉ nằm ở tri thức

Giữa những thay đổi không ngừng của giáo dục, khi tri thức ngày càng dễ tiếp cận nhờ Internet và trí tuệ nhân tạo (AI), vai trò của người thầy cũng đang đứng trước những ...
Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Người thầy cần đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị nhân văn trong mỗi học trò...
Indonesia: Các vụ cháy đã thiêu rụi khoảng 2,88 triệu ha rừng và đất đai, thiệt hại kinh tế tương đương 2,69% GDP

Indonesia: Các vụ cháy đã thiêu rụi khoảng 2,88 triệu ha rừng và đất đai, thiệt hại kinh tế tương đương 2,69% GDP

Các vụ cháy rừng và cháy đất than bùn tại Indonesia trong năm 2026 có thể gây thiệt hại kinh tế hơn 30 tỷ USD.
Cẩn trọng với trầm cảm mùa lạnh

Cẩn trọng với trầm cảm mùa lạnh

Trầm cảm mùa lạnh, hay rối loạn cảm xúc theo mùa, là một vấn đề sức khỏe tinh thần nghiêm trọng cần được nhận biết và điều trị kịp thời.
Tuyên Quang: Chạy đua với thời gian đưa các liệt sĩ trở về từ chiến trường Vị Xuyên xưa

Tuyên Quang: Chạy đua với thời gian đưa các liệt sĩ trở về từ chiến trường Vị Xuyên xưa

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ' tại Tuyên Quang đã đi qua nửa chặng đường.
WHO hoan nghênh những nỗ lực kiểm soát thuốc lá của Việt Nam

WHO hoan nghênh những nỗ lực kiểm soát thuốc lá của Việt Nam

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá cao bước tiến của Việt Nam trong kiểm soát thuốc lá.
Cơm độn khoai lang: Món ngon bổ dưỡng nhưng người bệnh thận cần thận trọng

Cơm độn khoai lang: Món ngon bổ dưỡng nhưng người bệnh thận cần thận trọng

Thêm khoai lang vào nấu cùng gạo giúp món cơm có vị ngọt tự nhiên, bổ sung chất xơ, kali và beta-carotene nhưng người mắc bệnh thận nên lưu tâm.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trồng cây lưu niệm cùng Bí thư Tỉnh ủy Vân Nam (Trung Quốc)

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trồng cây lưu niệm cùng Bí thư Tỉnh ủy Vân Nam (Trung Quốc)

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã trồng cây lưu niệm tại 'Khu rừng hữu nghị quốc tế' thuộc Công viên ngập nước Bảo Phong, tỉnh Vân Nam.
Chính sách phụ cấp đối với nhân viên y tế theo các nghị định mới

Chính sách phụ cấp đối với nhân viên y tế theo các nghị định mới

Nghị định số 192 và 350 quy định mức phụ cấp trực, phẫu thuật, chống dịch và ưu đãi nghề mới cho nhân viên y tế.
Các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thuốc lá

Các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thuốc lá

Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi sau khi chết não

Không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi sau khi chết não

Ngày 21/11, với 83,17% đại biểu tán thành, Quốc hội thông qua dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Thêm nhiều địa phương tại Nga cấm bán lẻ thuốc lá điện tử

Thêm nhiều địa phương tại Nga cấm bán lẻ thuốc lá điện tử

Thống đốc thành phố lớn thứ hai tại Nga Saint (St.) Petersburg Alexander Beglov mới ký luật cấm bán lẻ thuốc lá điện tử tại thành phố này.
Thúc đẩy hợp tác y tế Việt Nam - Anh theo hướng chuyên sâu, hiện đại

Thúc đẩy hợp tác y tế Việt Nam - Anh theo hướng chuyên sâu, hiện đại

Từ ngày 16-20/11, Phái đoàn Thương mại Y tế Vương quốc Anh có chuyến thăm và làm việc đến Hà Nội và Đà Nẵng.
Ăn sáng quá mặn làm tăng nguy cơ suy và sỏi thận

Ăn sáng quá mặn làm tăng nguy cơ suy và sỏi thận

Thói quen thường xuyên ăn sáng mặn với bánh mì kẹp đồ chế biến, bánh ngọt hay mì mặn, làm tăng huyết áp, khiến thận quá tải, có nguy cơ hình thành sỏi.
Phiên bản di động