Một góc nhìn về hương sắc Hà Nội trong tranh Lê Văn Xương

Ngô Kim-Khôi
Theo dõi TGVN trên
TGVN. "Nhìn tranh, tôi cảm nhận Hà Nội của ông rất hiền hòa, gần gũi, đem tôi nhập hòa vào cuộc sống mà tôi không được trải nghiệm. Đó cũng là Hà Nội của Thạch Lam, của Nguyễn Tuân…", nhà nghiên cứu Ngô Kim Khôi chia sẻ cảm nhận của mình về tranh của Lê Văn Xương.

Gia đình tôi quê ở Hà Nội. Hai chữ Hà Nội luôn gợi lên trong tôi những niềm cảm xúc không diễn tả được. Đó là những tình cảm không tên, mông lung, xa vời vợi, vì tôi không sống ở Hà Nội bao giờ.

Thuở ấu thơ, mẹ tôi hay nhắc đến Hà Nội với nhiều cung bậc thăng trầm khác nhau, những câu chuyện kể ghi hằn trong tâm trí, vẽ lên những bức tranh trong tưởng tượng, mà mãi sau này tôi mới bắt gặp những hình ảnh ấy qua tranh Văn Xương.

Một góc nhìn về hương sắc Hà Nội trong tranh Lê Văn Xương
Tranh sơn dầu ""Phố cổ Hà Nội" của Lê Văn Xương. (Nguồn: Lê Y Lan Collection)

Trong công việc nghiên cứu về hội họa Việt Nam, tôi có đôi lần đối diện với tranh Văn Xương, nhưng rất hiếm hoi. Vừa qua, được dịp Y Lan mời vào việc tổ chức triển lãm tranh cho Ba mình thuộc bộ sưu tập của cô, tôi vui mừng được ngắm tranh Văn Xương một cách vô tư và hào hứng.

mot goc nhin ve huong sac ha noi trong tranh le van xuong
Họa sỹ Lê Văn Xương thời trẻ. (Nguồn: Lê Y Lan Collection)

Theo gia đình ước tính, không kể tranh lưu niệm, Văn Xương đã vẽ khoảng 1.000 bức tranh và làm khoảng 100 bức tượng trong cả cuộc đời mình. 101 tác phẩm của họa sĩ Văn Xương (Lê Văn Xương, 1917 - 1988) được công bố lần đầu tại triển lãm Điều kỳ diệu, diễn ra từ 21-23/9 tại Park Hyatt Saigon (Số 2 Công trường Lam Sơn, Q.1, TP.HCM).

Nhìn tranh, tôi cảm nhận Hà Nội của ông rất hiền hòa, gần gũi, đem tôi nhập hòa vào cuộc sống mà tôi không được trải nghiệm. Đó là Hà Nội của Thạch Lam, của Nguyễn Tuân… Tôi như bắt gặp những nỗi niềm thân quen, từ chuyện cổ tích của Mẹ kể trong đêm trăng thuở ấu thơ bỗngdâng tràn ra. Phải chăng trong mạch máu tôi đã chứa đựng sẵn hương sắc Hà Nội, chỉ cần thoảng qua một niềm cảm xúc là mọi giây tơ đồng tâm cảm bỗng cùng nhau rung lên giai điệu xướng ca?

Văn Xương thành công nhất trong tranh bột màu. Từng mảng màu đơn giản nhưng có hiệu quả tốt, với kỹ thuật vững vàng. Tuy nhiên, trong danh sách sinh viên Trường Mỹ Thuật Đông Dương, tôi không thấy tên ông!

Khó có ai nghĩ rằng ông không học Trường Mỹ Thuật Đông Dương. Tôi thường nghĩ đến điều này, cho rằng đó là một phi lý. Đời người có bao ước vọng, những bức tranh kia chứa đựng bao niềm đam mê về hội họa, đâu phải chỉ là một thoáng mây bay ? Vậy mà thời ấy, con đường duy nhất đạt đến hạnh phúc hội họa là Trường Mỹ Thuật Đông Dương thì ông không trải qua! Có hay không ông chọn cho mình một hướng đi riêng biệt, như mặc định với thượng đế và định mệnh rằng nghệ thuật ông chọn là họa sĩ, dù có qua Trường Mỹ Thuật Đông Dương hay không!

Văn Xương nhận thức ra điều ấy quả là một cơ duyên.

Để lý giải việc ông không học Trường Mỹ Thuật Đông Dương, tôi tìm đến con người và tính cách của Văn Xương. Ngoài niềm đam mê hội họa, tâm tình Văn Xương là một lãng mạn tràn đầy… Ông chơi được nhiều nhạc cụ như violin, piano, accordéon, mandolin và guitar Hawaii… Hơn nữa, ông còn là một hiện tượng về thể thao, có giải thưởng và thành tích tốt trong nhiều môn như bơi lội, việt dã, quần vợt, bóng bàn, đấm bốc, đua xe đạp... Phải chăng, với tính tình lãng tử, phóng khoáng, năng động…, Văn Xương không chịu được những gò bó khắt khe của ngôi trường Mỹ thuật danh giá nhất Đông Dương thuở ấy?

Trong tranh ông, từng góc phố, nẻo đường và những mái nhà như còn vương đọng nhịp thở của ngày xưa. Nhiều khi, bóng sáng huy hoàng tràn khỏi khung, lan đầy ánh mắt… Từ lâu lắm rồi, có đúng hay không, với nỗi niềm riêng tư thầm kín tôi nhận ra rằng những con đường Hà Nội trong tranh của Văn Xương chính là những mạch máu chảy về tim?

"Em Hà Nội hàng Đường trong giọng nói

Để hàng Bông êm ái lót cơn mơ

Thương những buổi chiều Bác Cổ ngày xưa

Anh nắn nót một Trường Thi lãng mạn…"

(H.A.T.)

Văn Xương xuất thân trong một gia đình khá giả chuyên làm đồ gỗ ởNam Định.Mười hai tuổi ông lên Hà Nội học, năng khiếu mỹ thuật bộc lộ, ông học hội họa từ rất sớm, do gia đình rước thầy về nhà dạy. Tuy không thi vào trường Cao đẳng Mỹ Thuật Đông Dương nhưng ông vẫn giao du mật thiết với các họa sĩ như Vũ Văn Thu, Nguyễn Phan Chánh, Nguyễn Gia Trí, Trần Văn Thọ, Mạnh Quỳnh, Hoàng Lập Ngôn..., cùng nhau trao đổi kiến thức hội họa cũng như tổ chức các buổi thưởng ngoạn vẽ tranh.

Một góc nhìn về hương sắc Hà Nội trong tranh Lê Văn Xương
Tác phẩm bột màu Ngõ Nhà chung, năm 1953 của tác giả Lê Văn Xương. (Nguồn: Lê Y Lan Collection)

Năm 1937, Văn Xương kết bạn với Nhan Chí, từ Nam ra Bắc học Trường Cao đẳng Mỹ Thuật Đông Dương (khóa VII – 1937/1942). Tâm đầu ý hợp, Văn Xương nhận bạn làm thầy, ngoài ra, còn mời vài người thầy của Trường Mỹ thuật về nhà giảng dạy thêm.

Trong thâm tâm, tôi tin rằng vào một ngày đẹp trời nào đó, bằng một cơ duyên, định mệnh sẽ đưa đẩy chúng tôi tìm đến những tài liệu minh chứng ai là những người thầy của trường Mỹ Thuật đã hướng dẫn thêm cho Lê Văn Xương, thông qua ngôn ngữ tạo hình, tìm cho mình một hình thức sáng tác hoàn toàn riêng biệt.

Trước năm 1954, tại Việt Nam nói chung, tính luôn người Pháp, số họa sĩ làm được triển lãm cá nhân là rất ít. Vậy mà Văn Xương, không học Trường Mỹ thuật Đông Dương, lại tổ chức được những buổi triển lãm cá nhân thành công rực rỡ. Có mấy ai làm được như ông?!

Năm 1941 đánh dấu cuộc triển lãm tranh cá nhân đầu tiên của Văn Xương tại thành phố Sài Gòn. Ngay triển lãm này, ông đã bán được các tác phẩm.

Năm 1949, ông mở phòng tranh riêng tại phố Hàng Bông, Hà Nội, thu hút sự quan tâm của nhiều giới. Tại phòng tranh của mình, ông thường xuyên giới thiệu các sáng tác mới, gặp gỡ bạn bè trong giới mỹ thuật và giới sưu tầm.

Năm 1951, ông lại có triển lãm cá nhân tại thành phố Đà Lạt.

Một góc nhìn về hương sắc Hà Nội trong tranh Lê Văn Xương
Họa sỹ Lê Văn Xương (trái) tại một triển lãm cá nhân tại Đà Lạt năm 1951. (Nguồn: Lê Y Lan Collection)

Đáng chú ý nhất, năm 1953, lúc 16 giờ ngày 28/4, Văn Xương mở triển lãm "Hà Nội 36 phố phường" tại Nhà hát lớn Hà Nội. Đây là một triển lãm cá nhân hiếm hoi thời bấy giờ, thu hút được giới chính khách, quan chức, thương nhân và giới yêu thích nghệ thuật. Đã có nhiều tin bài trên báo chí ca ngợi tài năng và những tác phẩm tuyệt đẹp của ông. Trong triển lãm này, Thủ hiến Nguyễn Hữu Trí mua bốn bức, ông Thị trưởng Hà Nội Đỗ Quang Giai mua một bức, ông Giám đốc Sở Xã hội Đào Sĩ Chu mua hai bức. Triển lãm kéo dài đến hết ngày 10/5/1953.

Ảnh hưởng Inguimberty trong tranh Văn Xương thấp thoáng nhưng vẫn hiện hữu. Đôi khi ảnh hưởng này bừng lên mạnh mẽ (Chiều yên ả, Ngày quang đãng...). Thỉnh thoảng chúng ta thấy phảng phất nét dịu dàng của Lương Xuân Nhị (Tỏa nhị kiều...)

Một góc nhìn về hương sắc Hà Nội trong tranh Lê Văn Xương
Tác phẩm bột màu Chùa Quán sứ, năm 1953 của tác giả Lê Văn Xương. (Nguồn: Lê Y Lan Collection)

Hôm nay, những tháng ngày Sài Gòn của tháng Chín, một vài cơn bão nhỏ đi qua, ít trận mưa, chợt đến chợt đi, đôi khi thời tiết bỗng se lạnh, phải chăng đâu đây phảng phất không khí mùa thu Hà Nội mà tôi chưa từng biết? Hay nếu có biết chăng thì cũng chỉ được nhìn thấy qua tranh Văn Xương ?

Tranh ông có nhiều nắng, ươm vàng cả toan, ươm vàng bóng ai đổ xuống bên thềm, ươm vàng cả màu đất nâu hay thửa ruộng lấp lóa. Trời kia như nhón gót cao hơn lên, vun vút nắng thủy tinh…

Hỡi người họa sĩ đã để lại những bức tranh ngời sáng, tâm tình ông chợt bước ra từ tranh ôm choàng lấy tôi... Có hay không những hình ảnh chưa bao giờ gặp, nay bàng hoàng tưởng chừng như đã thấy trong tác phẩm Văn Xương?

Tranh 'Thiếu nữ Hà Thành' của Lê Văn Xương vừa được gõ búa với giá 'không tưởng' ở Pháp

Tranh 'Thiếu nữ Hà Thành' của Lê Văn Xương vừa được gõ búa với giá 'không tưởng' ở Pháp

TGVN. Tối 22/9, bức tranh 'Thiếu nữ Hà Thành' của họa sĩ Lê Văn Xương vẽ năm 1942 bằng phấn tiên trên giấy đã được ...

12 bức chân dung Bộ trưởng Ngoại giao: Chuyện kể sau những cành cọ

12 bức chân dung Bộ trưởng Ngoại giao: Chuyện kể sau những cành cọ

TGVN. Lần đầu tiên công chúng nói chung và các cán bộ, nhân viên Bộ Ngoại giao nói riêng được tham dự một sự kiện ...

‘Giao mùa’ cùng 20 họa sỹ của UNESCO Mỹ thuật Hà Nội

‘Giao mùa’ cùng 20 họa sỹ của UNESCO Mỹ thuật Hà Nội

TGVN. Mỗi năm một lần, Trung tâm UNESCO Mỹ Thuật Hà Nội lại giới thiệu tới công chúng những tác phẩm đặc sắc nhất của ...

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Hậu bầu cử Mỹ 2020: 3 'hòn đá tảng' trong quan hệ Mỹ-Nhật

Với Nhật Bản, viêc ông Biden trở thành Tổng thống Mỹ đắc cử dường như sẽ không mang lại nhiều bất ngờ cho quan hệ Mỹ-Nhật vốn đang tồn tại ...
Việt Nam-Hàn Quốc thống nhất áp dụng quy trình nhập cảnh ngắn ngày

Việt Nam-Hàn Quốc thống nhất áp dụng quy trình nhập cảnh ngắn ngày

Ngày 4/12, Bộ Ngoại giao ra Thông cáo báo chí về Thỏa thuận Quy trình nhập cảnh ngắn ngày giữa Việt Nam và Hàn Quốc.
Các tập đoàn lớn lần lượt bị 'dồn' vào danh sách đen, Trung Quốc nói Mỹ 'ngừng lạm dụng khái niệm an ninh quốc gia'

Các tập đoàn lớn lần lượt bị 'dồn' vào danh sách đen, Trung Quốc nói Mỹ 'ngừng lạm dụng khái niệm an ninh quốc gia'

Bắc Kinh tuyên bố phản đối mạnh mẽ việc Washington mới đây liệt các công ty Trung Quốc vào danh sách đen quốc phòng của Mỹ.
Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh  tiếp Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Hàn Quốc Lee Tae-ho

Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh tiếp Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Hàn Quốc Lee Tae-ho

Ngày 4/12, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Hàn Quốc Lee Tae-ho, trưởng đoàn Hàn Quốc đã đến chào Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh
Nga lên tiếng về tuyên bố của NATO gia tăng hoạt động ở Biển Đen

Nga lên tiếng về tuyên bố của NATO gia tăng hoạt động ở Biển Đen

Nga cho biết, quan ngại về việc NATO gia tăng các hoạt động quân sự tại Biển Đen, cho rằng điều này ảnh hưởng đến sự ổn định ở khu ...
XSMT 5/12 - XSMT thứ 7 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay - SXMT 5/12 - dự đoán XSMT 6/12

XSMT 5/12 - XSMT thứ 7 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay - SXMT 5/12 - dự đoán XSMT 6/12

XSMT 5/12. SXMT 5/12. Trực tiếp kết quả xổ số kiến thiết miền Trung nhanh nhất hôm nay ngày 5 tháng 12 năm 2020. KQSXMT. KQXSMT thứ 7.
Việt Nam cam kết thúc đẩy di cư hợp pháp, an toàn và trật tự vì quyền và lợi ích của người di cư

Việt Nam cam kết thúc đẩy di cư hợp pháp, an toàn và trật tự vì quyền và lợi ích của người di cư

Ngày 4/12, Bộ Ngoại giao phối hợp với Tổ chức Di cư quốc tế tổ chức Hội nghị triển khai Thỏa thuận toàn cầu về Di cư hợp pháp, an ...
Hàn Quốc bước vào kỳ thi đại học đặc biệt nhất trong lịch sử vì đại dịch Covid-19

Hàn Quốc bước vào kỳ thi đại học đặc biệt nhất trong lịch sử vì đại dịch Covid-19

Các sĩ tử Hàn Quốc chính thức bước vào kỳ thi tuyển sinh đại học kỳ lạ nhất trong lịch sử với việc giãn cách chống dịch Covid-19 nghiêm ngặt.
XSMN 5/12 - SXMN 5/12 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay - XSMN thứ 7 - dự đoán XSMN 6/12

XSMN 5/12 - SXMN 5/12 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay - XSMN thứ 7 - dự đoán XSMN 6/12

XSMN 5/12. SXMN 5/12.Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam nhanh nhất hôm nay thứ 7 ngày 5 tháng 12 năm 2020. KQXSMN thứ 7. KQSXMN.
UNDP: Đại dịch Covid-19 có thể đẩy thêm hơn 200 triệu người vào cảnh nghèo đói cùng cực

UNDP: Đại dịch Covid-19 có thể đẩy thêm hơn 200 triệu người vào cảnh nghèo đói cùng cực

Thế giới có thêm 207 triệu người có nguy cơ bị đẩy vào cảnh nghèo đói cùng cực đến trước năm 2030 do tác động của Covid-19.
Chiêm ngưỡng những cung đường đẹp nhất thế giới dành cho dân 'phượt'

Chiêm ngưỡng những cung đường đẹp nhất thế giới dành cho dân 'phượt'

Với dân 'phượt', khám phá những vùng đất mới luôn mang đến nhiều trải nghiệm khác biệt, nhất là khi chinh phục các con đường có cảnh sắc lý tưởng.
Du lịch Saudi Arabia: Choáng ngợp với khu nghỉ dưỡng nằm trong lòng núi đá sa thạch nghìn năm tuổi

Du lịch Saudi Arabia: Choáng ngợp với khu nghỉ dưỡng nằm trong lòng núi đá sa thạch nghìn năm tuổi

Khi du lịch Saudi Arabia, bạn sẽ có cơ hội trải nghiệm 'có một không hai' tại khách sạn nằm trong lòng núi sa thạch hàng nghìn năm tuổi giữa sa mạc.
Ngắm đồi cỏ hồng nơi cao nguyên Gia Lai

Ngắm đồi cỏ hồng nơi cao nguyên Gia Lai

Những ngày cuối tháng 11, đồi cỏ hồng tại xã Glar lại phủ màu đẹp dưới tán rừng thông, dòng người phố núi nườm nượp đến đây chụp ảnh lưu niệm.
Hà Giang khai mạc lễ hội hoa Tam giác mạch lần thứ 6

Hà Giang khai mạc lễ hội hoa Tam giác mạch lần thứ 6

Tối 28/11, lễ hội hoa tam giác mạch lần thứ 6 đã được khai mạc tại thành phố Hà Giang với sự góp mặt của hàng nghìn du khách và người dân địa phương.
Varanasi: Vùng đất của những linh hồn

Varanasi: Vùng đất của những linh hồn

Nhà văn Mark Twain cũng từng nói Varanasi xưa hơn lịch sử, cổ hơn truyền thống, cũ hơn cả huyền thoại và tuổi của nó gấp đôi tất cả những thứ vừa kể cộng lại.
Du lịch Mỹ: Sắc màu ở xứ cờ hoa

Du lịch Mỹ: Sắc màu ở xứ cờ hoa

Dựa trên các bảng xếp hạng du lịch uy tín, dưới đây là 9 điểm đến tràn ngập sắc màu mà bạn không thể bỏ qua khi du lịch Mỹ.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Chấm phá văn học cổ La Mã (Kỳ 1)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Chấm phá văn học cổ La Mã (Kỳ 1)

Văn học cổ đại La Mã thể hiện chủ nghĩa nhân văn, nghĩa là thừa nhận giá trị con người, thiết tha với cuộc sống trần gian.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Chấm phá văn học Tây Ban Nha (Kỳ cuối)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Chấm phá văn học Tây Ban Nha (Kỳ cuối)

Văn học Tây Ban Nha thường bao gồm các thể loại văn học như thơ, văn xuôi và kịch, trong đó nhiều tác giả đoạt giải Nobel văn học, nhiều tác phẩm nổi tiếng thế ...
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Chấm phá văn học Tây Ban Nha (Kỳ 1)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Chấm phá văn học Tây Ban Nha (Kỳ 1)

Văn học Tây Ban Nha thường đề cập đến các thể loại văn học như thơ, văn xuôi và kịch, nhiều tác giả đoạt giải Nobel văn học, nhiều tác phẩm nổi tiếng thế giới.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Chấm phá văn học cổ đại Hy Lạp (Kỳ cuối)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Chấm phá văn học cổ đại Hy Lạp (Kỳ cuối)

Văn học cổ đại Hy Lạp - La Mã là nền văn học cổ nhất châu Âu, nó tạo ra nhiều hình thức và thể loại văn học là khuôn mẫu cho sau này.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Chấm phá văn học cổ đại Hy Lạp (Kỳ 3)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Chấm phá văn học cổ đại Hy Lạp (Kỳ 3)

Văn học cổ đại Hy Lạp - La Mã thể hiện chủ nghĩa nhân văn, nghĩa là thừa nhận giá trị con người, thiết tha với cuộc sống trần gian.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Chấm phá văn học cổ đại Hy Lạp (Kỳ 2)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Chấm phá văn học cổ đại Hy Lạp (Kỳ 2)

Tác phẩm thứ hai của văn học cổ đại Hy Lạp tương truyền của Homeros là Odysseia. Vở kịch Odysseia được coi là vở thành công nhất của sân khấu cổ Hy Lạp.
Chính sách đối ngoại và lựa chọn từ ‘ngoại giao chuyên biệt’

Chính sách đối ngoại và lựa chọn từ ‘ngoại giao chuyên biệt’

'Ngoại giao chuyên biệt' phân tích về sắc thái mới này trong quan hệ quốc tế, đề cập những lựa chọn mà các quốc gia tầm trung đang đối mặt.
Phát hành bộ sách về ba danh họa nổi tiếng thế giới

Phát hành bộ sách về ba danh họa nổi tiếng thế giới

'Bộ danh họa Larousse' là bộ sách gồm Paul Gauguin của tác giả Laure-Caroline Semmer, Claude Monet và Vincent Van Gogh của tác giả Gérard Denizeau.
Thế giới cổ xưa của Việt Nam trong những trang sách tiếng Italy

Thế giới cổ xưa của Việt Nam trong những trang sách tiếng Italy

Cuốn sách là một trong số ít tác phẩm văn học dân gian Việt Nam được chuyển thể trực tiếp từ tiếng Việt sang tiếng Italy.
Ngày Nhà giáo Việt Nam: Học kinh nghiệm từ thầy Hoàng Đạo Thúy

Ngày Nhà giáo Việt Nam: Học kinh nghiệm từ thầy Hoàng Đạo Thúy

Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam, NXB Nhã Nam cho ra mắt cuốn ‘Nghề thầy’ của cụ Hoàng Đạo Thúy với những lời gan ruột của một người thầy nổi tiếng.
CEO công nghệ ra sách ‘Nghề vương bụi phấn’ về tình thầy trò

CEO công nghệ ra sách ‘Nghề vương bụi phấn’ về tình thầy trò

Dù đã có khá nhiều tác phẩm viết về tình thầy trò, nhưng 'Nghề vương bụi phấn' của CEO Nguyễn Huy Du vẫn tạo nên ấn tượng riêng.
Tác giả Bình Ca trở lại với 'Đi trốn'

Tác giả Bình Ca trở lại với 'Đi trốn'

Từng gây bão với 'Quân khu Nam Đồng', 5 năm sau, tác giả Bình Ca trở lại với cuốn sách thứ hai 'Đi trốn'.
Phiên bản di động