Một nhân tố chiến lược mới trỗi dậy tại châu Đại Dương

Canberra trỗi dậy như một nhân tố chiến lược tại châu Đại Dương

Đó là nhận định của tạp chí Modern Diplomacy trong bài viết "Canberra’s Strategic Rise in Oceania" đăng tải ngày 19/7.

Mở rộng dấu ấn an ninh

Theo bài viết, trong khi Mỹ vẫn giữ vai trò là bên hoạch định chiến lược chủ đạo, Australia ngày càng nổi lên như một lực lượng trực tiếp triển khai chiến lược đó tại khu vực châu Đại Dương.

Thông qua việc ký kết hàng loạt thỏa thuận quốc phòng với các quốc đảo nhỏ, Canberra đang từng bước chuyển mình từ một cường quốc tầm trung thành một chủ thể an ninh có ảnh hưởng tại khu vực Nam Thái Bình Dương.

More from WVR
Trung Quốc phóng thử tên lửa ở Thái Bình Dương: Australia-Solomon siết hợp tác, Bắc Kinh trấn an

Là đồng minh thân cận nhất của Mỹ và là thành viên của hai cơ chế hợp tác quốc phòng quan trọng là AUKUS và Nhóm Bộ tứ (QUAD), Australia được đánh giá là có vị thế thuận lợi để đảm nhận vai trò bảo đảm an ninh cho các nước láng giềng.

Việc Canberra ký kết các thỏa thuận quốc phòng song phương với các quốc đảo không chỉ phản ánh mục tiêu của Australia mà còn nằm trong chiến lược rộng lớn hơn của Mỹ nhằm kiềm chế sự gia tăng hiện diện quân sự của Trung Quốc tại Thái Bình Dương.

Các thỏa thuận quốc phòng với Papua New Guinea, Vanuatu và Fiji cho thấy, Canberra đang từng bước triển khai một kế hoạch an ninh quy mô lớn hơn trong khu vực. Thay vì trực tiếp thiết lập các căn cứ quân sự của Mỹ tại những quốc gia này, Washington dường như lựa chọn dựa vào Australia để mở rộng dấu ấn an ninh tại Nam Thái Bình Dương.

Thỏa thuận quốc phòng mới nhất trong chuỗi hợp tác này là Liên minh Đại dương Hòa bình (Ocean of Peace Alliance) giữa Australia và Fiji ký ngày 6/7. Đây là hiệp ước phòng thủ chung đầu tiên của Fiji, đồng thời là hiệp ước phòng thủ song phương thứ tư của Australia, sau các thỏa thuận với Mỹ, New Zealand và Papua New Guinea.

Tiếp đó, ngày 8/7, Thủ tướng Australia Anthony Albanese và người đồng cấp Papua New Guinea James Marape đã tuyên bố Hiệp ước Pukpuk chính thức có hiệu lực, đánh dấu cam kết phòng thủ chung giữa hai nước. Trước đó, vào tháng 6/2026, Australia và Vanuatu đã ký Hiệp định Nakamal...

Modern Diplomacy nhận định, mạng lưới hợp tác an ninh tại Thái Bình Dương đang tiếp tục được mở rộng. Minh chứng là Thủ tướng New Zealand Christopher Luxon đã bày tỏ mong muốn đưa nước này tham gia Liên minh Đại dương Hòa bình vừa được ký kết.

Đây được xem là một thắng lợi về mặt chiến lược đối với Australia, khi nhiều quốc đảo Thái Bình Dương đang tăng cường hợp tác với các đồng minh phương Tây.

Các thỏa thuận này không chỉ bao gồm cam kết hợp tác quốc phòng mà còn mở rộng sang các lĩnh vực như tập trận quân sự, chia sẻ thông tin tình báo và hợp tác an ninh hàng hải. Theo đó, nếu một thành viên bị tấn công trong các lĩnh vực thuộc phạm vi hiệp định, các thành viên còn lại sẽ có trách nhiệm hỗ trợ và phối hợp ứng phó.

Bên cạnh đó, việc Mỹ mở Đại sứ quán tại Quần đảo Solomon vào năm 2023, cùng với thỏa thuận hợp tác giữa Nhật Bản - một thành viên của Bộ Tứ (QUAD) - và Quần đảo Solomon, cũng góp phần củng cố vị thế của Australia tại khu vực Thái Bình Dương.

Mỹ đang từng bước mở rộng mạng lưới ảnh hưởng an ninh tại Nam Thái Bình Dương thông qua việc đưa Australia trở thành một trụ cột an ninh của khu vực. (Nguồn: Westpoint)

Lợi ích đi kèm rủi ro

Câu hỏi lớn đặt ra là vì sao cán cân địa chính trị trong khu vực đang thay đổi và vì sao các cường quốc khu vực lại đóng vai trò ngày càng nổi bật, mặc dù Mỹ vẫn là cường quốc chi phối?

Theo bài viết, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những lo ngại ngày càng gia tăng về việc Trung Quốc mở rộng năng lực hải quân và tăng cường hiện diện tại Thái Bình Dương.

Việc Trung Quốc phóng thử một tên lửa đạn đạo tầm xa xuống khu vực Nam Thái Bình Dương đúng vào ngày Australia và Fiji ký hiệp ước quốc phòng được cho là đã phát đi thông điệp rõ ràng rằng Bắc Kinh sẽ không đứng ngoài trước xu hướng gia tăng hợp tác an ninh giữa Australia và các quốc đảo trong khu vực.

Bài viết cho rằng, những lo ngại ngày càng gia tăng đã khiến Australia và các đồng minh thúc đẩy chiến lược "an ninh hóa" (securitization), đồng thời tăng cường năng lực phòng thủ của mình.

Tuy nhiên, việc ký kết các hiệp định quốc phòng cũng đặt ra nhiều rủi ro đối với Australia cũng như các quốc gia đối tác.

Mục tiêu ban đầu của Chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở, vốn hướng tới bảo đảm môi trường thuận lợi cho thương mại quốc tế, đang dần bị thay thế bởi xu hướng quân sự hóa ngày càng rõ nét.

Điều này đồng nghĩa với việc Canberra có thể sẽ phải thúc đẩy thêm nhiều hiệp định hợp tác kinh tế và quốc phòng trên phạm vi rộng hơn tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương để duy trì vai trò trung tâm của mình.

Trong khi đó, các quốc đảo nhỏ ở Thái Bình Dương rơi vào thế khó khi phải cân bằng quan hệ giữa các bên. Bài viết nhận định, Mỹ đang từng bước mở rộng mạng lưới ảnh hưởng an ninh tại Nam Thái Bình Dương thông qua việc đưa Australia trở thành một trụ cột an ninh của khu vực.

Bên cạnh đó, các quốc đảo Thái Bình Dương cũng đang chủ động đa dạng hóa các lựa chọn về an ninh bằng cách ký kết các hiệp định quốc phòng với nhiều đối tác. Theo đó, điều này cũng góp phần hạn chế khả năng Bắc Kinh thiết lập hiện diện quân sự tại khu vực châu Đại Dương.

Tuy nhiên, sự thành công của mạng lưới hợp tác quốc phòng mà Australia đang xây dựng cuối cùng sẽ phụ thuộc vào mức độ tin cậy giữa Canberra và các đối tác trong khu vực. Chỉ khi tôn trọng đầy đủ chủ quyền của các quốc đảo và không áp đặt các điều kiện làm phương hại đến lợi ích của họ, Australia mới có thể khẳng định vai trò là "nhà cung cấp an ninh" của khu vực theo cách thức mà nước này theo đuổi.