Ngày Tết, bạn hãy thử giải mã câu đố của đồng bào Gia Rai (jrai)

Hữu Ngọc
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. TGVN.Sinh hoạt đố Gia Rai (còn được gọi là pơđao) là một hình thức giải trí đơn thuần nhưng mang tính trí tuệ cao. Có một mối liên hệ giữa hình thức đối (tính chất vần điệu, ngôn từ) với lời nói vần (tục ngữ, thành ngữ, ca dao, dân ca) của tộc người này.
ngay tet ban hay thu giai ma cau do cua dong bao gia rai jrai Một thời “chơi” Tết của "Đại gia" Hà Thành
ngay tet ban hay thu giai ma cau do cua dong bao gia rai jrai Tết của ngày xưa cũ
ngay tet ban hay thu giai ma cau do cua dong bao gia rai jrai

Trong 15 năm hoạt động, Quỹ Thụy Điển - Việt Nam phát triển văn hóa chúng tôi có dịp đi điền dã ở một số vùng đồng bào Gia Rai ở Tây Nguyên. Theo niên giám thống kê, đến cuối năm 2009, toàn tỉnh Gia Lai có 1.227.400 người, trong đó có 411.000 người Gia Rai, thuộc nhóm ngôn ngữ Nam Đảo (Malayo-Polynesia). UNESCO đã công nhận Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, trong đó tỉnh Gia Lai, là Di sản văn hóa phi vật thể tuyệt vời của nhân loại. Ngoài cồng chiêng, người Gia Rai nói chung còn có nhiều di sản vô giá khác, như diễn xướng sử thi, nhà rông, nhà mồ, truyện cổ tích, hát dân ca... Tiếc thay, do cuộc sống có phần gấp gáp, cùng với sự xuất hiện của hàng loạt phương tiện cơ giới), các phương tiện giải trí, đặc biệt là sự chuyển đổi phương thức canh tác, gieo trồng, đã không cho phép ở buôn làng có những cuộc tụ họp như trước đây nữa. Nam nữ thanh niên trong vùng không còn yêu văn hóa dân tộc mà thích sử dụng điện thoại di động nhiều màu sắc, đi xe máy phân khối lớn, ăn mặc quần áo thời trang,… Sự thay đổi đó dẫn đến việc một loại hình văn hóa dân gian độc đáo, đề cao trí thức của người Gia Rai bị thoái hóa đến mức có thể sẽ bị xóa mờ: Đó là câu đố dân gian. Ở các buôn làng chúng tôi gặp rất ít người ở độ tuổi trung niên trở lên còn biết và yêu thích sinh hoạt đố Gia Rai, trong khi đó, thanh niên không còn mấy tha thiết với loại hình nghệ thuật này.

ngay tet ban hay thu giai ma cau do cua dong bao gia rai jrai

Sinh hoạt đố Gia Rai (còn được gọi là pơđao) là một hình thức giải trí đơn thuần nhưng mang tính trí tuệ cao. Có một mối liên hệ giữa hình thức đối (tính chất vần điệu, ngôn từ) với lời nói vần (tục ngữ, thành ngữ, ca dao, dân ca) của tộc người này. Sinh hoạt đố có thể diễn ra trong bất cứ trường hợp nào chứ không phải chỉ trong dịp lễ hội. Người ta có thể đố nhau qua lại khi tham gia lao động tập thể, trên nương dưới ruộng, tại nhà rông, nơi nhà ở hay bên ngoài chòi đựng lúa... Ai cũng có thể tham gia đố, từ người già đến người trẻ, từ nam đến nữ,… Tuy vậy, sinh hoạt đố vẫn phát triển nhất vào những dịp tụ họp đông người và thường có uống rượu của cộng đồng.

ngay tet ban hay thu giai ma cau do cua dong bao gia rai jrai

Tác giả Nguyễn Quang Tuệ, đã có công bỏ ra nhiều năm để ghi lại và nghiên cứu hàng nghìn câu đó của người Gia Rai trong cuốn Câu đố Jrai (NXB Đà Nẵng). Chúng tôi xin trích ở tác phẩm ấy một số câu đố. Xin thách độc giả và đặc biệt là các bạn trẻ tộc Việt tìm ra và giải đáp:

Cơ thể người và hoạt động

1. Cây ở phía trên (tây) người ta để dồn; Cây ở khắp rừng người ta buộc chung? Là gì?

2. Bụng thì đói, mắt thì no?

3. Bao nhiêu người tranh một trái mà không xong?

4. Chân duỗi thẳng, mắt nhìn nghiêng, tay đánh chỏ?

5. Thả cần câu rồi lại vớt lên ngay?

6. Đang ăn thì khóc; Đói bụng lại nín?

7. Chặt đuôi bố, xé áo con?

8. Người ta càng đốt lửa nó càng cười?

9. Hai vợ chồng sinh ra năm đôi đều là sinh đôi cả?

10. Thù lù ếch ngồi trên bờ hồ?

11. Mình đi nó nằm; Mình nằm nó đứng?

12. Anh em giành nhau con đường?

13. Ở trên nhà hai chân; Xuống đến đất ba chân?

Dụng cụ, đồ vật

14. Trăm nghìn người tranh nhau soi gương?

15. Một lá mà ra làm vua; Đất nước do nó cai quản?

16. Người ta nói nó không nghe; Người ta gọi nó chẳng thưa; Mãi mãi nó cứ đứng hoài?

17. No thì khóc, đói lại nín?

18. Cây bằng bắp đùi; Lá là những dây?

19. Đuôi nó có lỗ; Bụng nó hở ra; Giữa có con dao; Luôn luôn nằm sấp; Ngửa lên là cắn?

20. Hai mươi thanh niên trong một nhà tù; Mặt mũi tất cả đều giống hệt nhau?

21. Lửa ăn gốc; Than ăn cây?

22. Ống cong cong; Ống chua chua; Ống ngòn ngọt?

23. Cái gì đắng mà người Kinh lại thích?

24. Da bò, thân cây mà lại biết kêu?

25. Đánh vào đầu thì nó khóc; Cốc lên đầu thì nó kêu?

26. Cây gì không cành, một lá?

27. Để nguyên nằm im thin thít; Chạm đến đít chạy lung tung?

28. Người đen hôn người trắng?

Phương tiện

29. Sau đít có khói; Trước đầu có lửa?

30. Đuôi nó như đuôi cá; Mà đi không cần đường?

31. Người gầy trơ xương mà chạy thật nhanh?

32. Một người nó có hai cái lưỡi; Không thích nước, chỉ ưa ăn cỏ?

33. Tròn tròn trắng trắng, chịu nắng chịu mưa cả ngày?

34. Người càng ăn thịt lại càng gầy?

35. Mặt mặt trời; Răng thì cưa; Người biết mới dùng; Người giỏi mới xem?

36. Lê lết từ đầu đến cuối nhà; Rồi mệt nhoài nằm lăn ra cửa?

Động vật

37. Khi no nó ở dưới nước; Khi đói nó mò lên cạn?

38. Chân chân voi; Bụng bụng đá; Đầu đầu trăn?

39. Nó đi như đứng; Nó đứng như đi?

40. Đứng trên ngọn cây cao mà thổi kèn?

41. Đắp tấm mền mỏng; Cắm đầu xuống đất?

42. Lù lù một đống, chân không có?

43. Hàng trăm người cùng làm, nhưng mỗi người một việc?

44. Đầu kiến nhỏ; Chân kiến đen; Đít có lửa?

45. Đầu nó cum cúp; Đuôi nó khum khum?

46. Nhà xi măng, cửa có khóa?

47. Mình như chó; Lông giống beo; Mắt đèn pin; Ở trong nhà?

48. Còn nhỏ nó chỉ ăn con mối; Già rồi nó chỉ ăn con kiến; Ở đâu nó cũng ngủ được cả?

49. Trên cạn thì nó khóc; Dưới nước thì nó nín; Nhìn xa là sợi dây; Nhìn gần như con gà?

50. Tròn tròn trắng trắng, chẳng có cái cuống?

ĐÁP ÁN

1. Làm nhà; 2. Xem phim; 3. Đá bóng; 4. Xẻ gỗ; 5. Tuốt lúa; 6.Giã lúa; 7. Chặt ngô; 8. Nấu cơm; 9. Ngón tay; 10. Mũi; 11. Bàn chân; 12. Hai chân; 13. Ông, bà già; 14. Xem tivi; 15. Tiền; 16. Tượng mồ; 17. Máy xay lúa; 18. Cột điện; 19. Bấm móng tay; 20. Gói thuốc lá; 21. Tẩu thuốc; 22. Cần rượu; 23. Cà phê; 24. Trống; 25. Chiêng; 26. Cột cờ; 27. Quả bóng; 28. Bút mực, giấy vở; 29. Xe máy; 30. Máy bay; 31. Xe đạp; 32. Cái nhíp nhổ râu; 33. Cái nón; 34. Thớt; 35. Đồng hồ; 36. Cái chổi; 37. Trăn; 38. Con rùa; 39. Cóc/ếch/nhái; 40. Con ve; 41. Con dơi; 42. Ụ mối; 43. Ong làm tổ; 44. Đom đóm; 45. Con tôm; 46. Con ốc; 47. Mèo; 48. Cút; 49. Vịt trời; 50. Trứng gà.

ngay tet ban hay thu giai ma cau do cua dong bao gia rai jrai

Trở lại hương vị Tết xưa với “Sách Tết Kỷ Hợi 2019”

Được NXB Văn học và Công ty sách Đông A ấn hành, “Sách Tết Kỷ Hợi 2019” ghi lại những cảm xúc, suy tư, dấu ...

ngay tet ban hay thu giai ma cau do cua dong bao gia rai jrai

Độc đáo phiên chợ chỉ họp 3 ngày đầu năm trên gò cao

Cứ vào những ngày đầu xuân, tại làng Mỹ Lợi (xã Vinh Mỹ, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên - Huế) lại tấp nập kẻ ...

ngay tet ban hay thu giai ma cau do cua dong bao gia rai jrai

Văn chương - món ăn tinh thần ngày Tết

Văn chương là hồn cốt của dân tộc, là hơi thở của cuộc sống, đặc biệt là mỗi dịp Tết đến xuân về.

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Tiếp sau Ấn Độ, nước nào sẽ là nơi 'cơn bão' Covid-19 quét qua?

Tiếp sau Ấn Độ, nước nào sẽ là nơi 'cơn bão' Covid-19 quét qua?

Baoquocte.vn. Với tỷ lệ tiêm chủng vaccine thấp, mật độ dân số đông, Nigeria được cho là điểm đến tiếp theo của 'cơn bão' Covid-19 tiếp sau Ấn Độ.
Lịch âm 14/5 - Xem âm lịch hôm nay thứ 6 ngày 14/5/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 14/5/2021

Lịch âm 14/5 - Xem âm lịch hôm nay thứ 6 ngày 14/5/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 14/5/2021

Baoquocte.vn. Lịch âm 14/5. Âm lịch hôm nay 14/5. Xem âm lịch hôm nay ngày 14/5/2021 chính xác nhất. Lịch vạn niên ngày 14 tháng 5 năm 2021 hôm nay.
Quảng bá du lịch Việt Nam tại Ukraine

Quảng bá du lịch Việt Nam tại Ukraine

Baoquocte.vn. Phát biểu tại Hội nghị, Đại sứ Nguyễn Hồng Thạch chia sẻ một số thông tin về tăng trưởng ấn tượng của du lịch Việt Nam.
Mối đe dọa về Covid-19 ở Maldives lại ở mức báo động

Mối đe dọa về Covid-19 ở Maldives lại ở mức báo động

Baoquocte.vn. Maldives hiện đang phải vật lộn với sự gia tăng về số ca nhiễm Covid-19, số ca nhiễm tăng kỷ lục trong một ngày là 1.500 ca vào ngày 6/5.
Việt Nam luôn đặc biệt coi trọng, dành ưu tiên cao nhất cho mối quan hệ với Lào

Việt Nam luôn đặc biệt coi trọng, dành ưu tiên cao nhất cho mối quan hệ với Lào

Baoquocte.vn. Chủ tịch Quốc hội khẳng định chính sách nhất quán của Việt Nam là luôn đặc biệt coi trọng, dành ưu tiên cao nhất cho mối quan hệ với Lào.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tiếp Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tiếp Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam

Baoquocte.vn. Chủ tịch Quốc hội vui mừng nhận thấy quan hệ Việt-Trung thời gian qua duy trì đà phát triển tích cực, trao đổi cấp cao được duy trì thường xuyên.
Nga sáng tạo robot cung cấp đạn cho xe tăng

Nga sáng tạo robot cung cấp đạn cho xe tăng

Baoquocte.vn. Học viện hậu cần vật chất kỹ thuật quân sự (MTO) đã đưa ra một dự án chế tạo robot vận chuyển và nạp đạn độc đáo.
Cơn ác mộng Covid-19 trong các gia đình Nepal

Cơn ác mộng Covid-19 trong các gia đình Nepal

Baoquocte.vn. Mệt mỏi vì dịch bệnh Covid-19 tấn công, thất vọng vì sự phản ứng chậm chạp của chính phủ, nhiều gia đình Nepal tỏ ra bi quan về chặng đường ...
Tin thế giới 13/5: Nguy cơ bùng phát chiến tranh ở Gaza; Trung Quốc coi nhẹ động thái mới ở Biển Đông; Nga ra lập trường về Donbass

Tin thế giới 13/5: Nguy cơ bùng phát chiến tranh ở Gaza; Trung Quốc coi nhẹ động thái mới ở Biển Đông; Nga ra lập trường về Donbass

Baoquocte.vn. Xung đột Israel-Palestine ở Dải Gaza, quan hệ Nga-Mỹ, Nga-Ukraine, Mỹ-Trung Quốc, tình hình Biển Đông là một số tin thế giới nổi bật 24 giờ qua.
Ở nhà chống dịch Covid-19, người Việt lũ lượt đổ tiền vào chứng khoán

Ở nhà chống dịch Covid-19, người Việt lũ lượt đổ tiền vào chứng khoán

Baoquocte.vn. Tiền vẫn không ngừng đổ vào thị trường chứng khoán Việt Nam cùng với số lượng nhà đầu tư mới (F0) gia tăng nhanh chóng.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Italy (Kỳ 10)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Italy (Kỳ 10)

Baoquocte.vn. Văn học Italy chiếm một vị trí quan trọng trong văn hóa của châu Âu. Thời kỳ này có một số tên tuổi nổi tiếng thế giới.
Papyrus - cầu nối giữa Ai Cập cổ đại và thế giới hiện đại

Papyrus - cầu nối giữa Ai Cập cổ đại và thế giới hiện đại

Baoquocte.vn. Dấu tích lịch sử, kho tàng kiến thức của nền văn minh Ai Cập cổ đại được khắc ghi trên trang giấy papyrus, đơn sơ nhưng lại chẳng sợ vết thời gian.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Italy (Kỳ 9)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Italy (Kỳ 9)

Baoquocte.vn. Văn học Italy thời kỳ này có một số tên tuổi như nhà viết tiểu thuyết Guareschi Giovanni, nhà thơ Leopardi Giacomo, nhà văn Levi Carlo...
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Italy (Kỳ 8)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Italy (Kỳ 8)

Baoquocte.vn. Văn học Italy thời kỳ này có một số tên tuổi như nhà viết tiểu thuyết Fogazzaro Aantonio, nhà thơ Goldoni Carlo, nhà viết luận văn Gadda Carlo.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Italy (Kỳ 6)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Italy (Kỳ 6)

Baoquocte.vn. Văn học Italy chiếm một vị trí quan trọng trong văn hóa của châu Âu. Thời kỳ này có một số tên tuổi nổi tiếng như: Dante Alighieri, Deledda Grazia.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Italy (Kỳ 5)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Italy (Kỳ 5)

Baoquocte.vn. Văn học Italy chiếm vị trí quan trọng trong văn hóa của châu Âu. Thời kỳ này có một số tên tuổi nổi tiếng như: Croce Benedetto, D’annunzio Gabriela
Tiệm sách yêu thương của người Việt xa quê

Tiệm sách yêu thương của người Việt xa quê

Baoquocte.vn. Một tiệm sách Việt mang tên đầy giản dị, thân thương là Tiệm Mọt đã có chi nhánh tại 7 nước châu Âu và một chi nhánh tại Canada...
Sống cùng Covid với những cuốn sách nổi bật của tháng 5

Sống cùng Covid với những cuốn sách nổi bật của tháng 5

Baoquocte.vn. Sách tháng 5 thú vị hơn bởi phần hai của cuốn sách 'Muôn kiếp nhân sinh', cũng như sự trở lại của nhiều cây viết và các đầu sách.
Lắng nghe bộ não của chúng ta

Lắng nghe bộ não của chúng ta

Baoquocte.vn. Đây là thông điệp mà bác sĩ thần kinh học người Mỹ David Perlmutter gửi gắm trong hai cuốn sách nổi tiếng về bộ não của ông, vừa được phát hành tại Việt Nam.
Quyền tách khỏi đám đông - Sách hay về xu hướng giới trẻ dũng cảm sống khác

Quyền tách khỏi đám đông - Sách hay về xu hướng giới trẻ dũng cảm sống khác

Baoquocte.vn. Quyền tách khỏi đám đông là cuốn sách hay, cổ vũ một xu hướng, một lối sống khác biệt số đông, tác giả gọi là: Quyền không làm gì.
Sách mới: Những câu chuyện thú vị về lịch sử đồng tiền Việt Nam

Sách mới: Những câu chuyện thú vị về lịch sử đồng tiền Việt Nam

Baoquocte.vn. Lịch sử của 1.200 mẫu tiền Việt Nam vừa được giới thiệu trong cuốn sách 'Lịch sử đồng tiền Việt Nam' được Ngân hàng Nhà nước ra mắt.
Ra mắt cuốn sách 'Trái tim người lính Phương Nam'

Ra mắt cuốn sách 'Trái tim người lính Phương Nam'

Baoquocte.vn. CLB Trái tim người lính Việt Nam đã phối hợp với các đơn vị tổ chức Lễ ra mắt CLB Trái tim người lính Phương Nam và cuốn sách cùng tên.
Phiên bản di động