 |
| Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio trả lời báo chí tại Quảng trường Registan, thành phố Samarkand, Uzbekistan, ngày 19/10. (Nguồn: Getty Images) |
Tuy nhiên, khả năng mở rộng ảnh hưởng của Washington còn phụ thuộc vào nhiều nhân tố, trong đó có cạnh tranh chiến lược với Nga và Trung Quốc.
Nỗ lực ghi dấu ấn
Tại Samarkand, Uzbekistan, ông Rubio đã gặp ngoại trưởng năm nước Trung Á gồm Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan trong khuôn khổ cơ chế C5+1. Tháp tùng Ngoại trưởng Mỹ là hơn 200 lãnh đạo doanh nghiệp, cho thấy trọng tâm chuyến thăm là thúc đẩy hợp tác thương mại và đầu tư.
Theo Reuters, Mỹ và Uzbekistan đã ký các thỏa thuận mới trị giá 12 tỷ USD. Hai nước cũng ký Hiệp định Artemis về thám hiểm không gian vì mục đích hòa bình, đồng thời khởi động cơ chế đối thoại chiến lược. Đây là những bước tiến cụ thể trong quan hệ song phương, dù hiệu quả kinh tế và tác động chiến lược vẫn cần được kiểm chứng qua quá trình triển khai.
Sức hấp dẫn của Trung Á không chỉ nằm ở nguồn tài nguyên khoáng sản, trong đó có đất hiếm và các nguyên liệu thiết yếu cho công nghệ tiên tiến. Nằm giữa Nga, Trung Quốc và Iran, khu vực còn giữ vị trí quan trọng trong mạng lưới giao thông, năng lượng và thương mại xuyên lục địa Á - Âu. Đối với Washington, tăng cường hiện diện kinh tế tại đây có thể giúp đa dạng hóa chuỗi cung ứng, mở rộng thị trường cho doanh nghiệp và giảm phụ thuộc vào những nguồn cung chiến lược tập trung.
| More from WVR |
 Mỹ áp trừng phạt đối với Tòa án Hình sự quốc tế, Ngoại trưởng Rubio ra tuyên bố gay gắt, quốc tế dậy sóng |
Tuyến vận tải xuyên Caspi, kết nối Trung Á với châu Âu qua biển Caspi và Nam Kavkaz, cũng mở ra cơ hội đa dạng hóa hành lang thương mại. Theo Euronews ngày 19/10, các nước tham gia cơ chế C5+1 đã ủng hộ tăng cường hợp tác vận tải, công nghiệp và khoáng sản thiết yếu. Tuy nhiên, việc chuyển các cam kết thành dự án khả thi vẫn đòi hỏi vốn đầu tư, hạ tầng và sự phối hợp lâu dài.
Trong những tính toán của Nhà Trắng, Ấn Độ mở ra một hướng tiếp cận khác. Tại Mumbai và Jamnagar, ông Rubio nỗ lực thúc đẩy hợp tác thương mại, đầu tư và năng lượng, trong đó có tiến trình đàm phán thỏa thuận thương mại toàn diện.
Vấn đề Ấn Độ nhập khẩu dầu Nga cũng nằm trong chương trình nghị sự của chuyến thăm. Những bất đồng thương mại và năng lượng tiếp tục là phép thử đối với khả năng dung hòa lợi ích giữa hai bên.
Với quy mô kinh tế, năng lực công nghệ và vị trí tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Ấn Độ là đối tác quan trọng trong tính toán chiến lược của Washington. Hợp tác quốc phòng, công nghệ tiên tiến và an ninh hàng hải có thể củng cố quan hệ song phương. Tuy nhiên, New Delhi vẫn kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, chủ trương mở rộng hợp tác với Mỹ mà không từ bỏ những mối quan hệ trọng yếu đối với lợi ích quốc gia.
Khó đặt bài toán “chọn bên”
Chuyến công du của Ngoại trưởng Rubio tới Trung Á và Ấn Độ phản ánh nỗ lực mở rộng ảnh hưởng trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng rõ nét. Tuy nhiên, ở Trung Á, Washington phải tính đến các mối liên hệ lịch sử, văn hóa và an ninh sâu sắc của Nga, cùng sự hiện diện kinh tế đáng kể của Trung Quốc. Một chuyến thăm hay vài thỏa thuận đầu tư khó có thể làm thay đổi nhanh chóng cục diện đã hình thành qua nhiều thập niên.
Trong bài phân tích trên Al Jazeera, chuyên gia về Trung Á và Đông Âu, bà Galiya Ibragimova cho rằng các chính phủ Trung Á có thiên hướng ưu tiên quan hệ với Nga và Trung Quốc. Những thỏa thuận ngắn hạn khó tạo dựng ảnh hưởng bền vững nếu thiếu đầu tư thực chất và cam kết lâu dài.
Chuyên gia Alisher Ilkhamov, người đứng đầu tổ chức nghiên cứu Central Asia Due Diligence tại London (Anh) cũng có cùng quan điểm khi nhận định lợi ích của Mỹ tại Trung Á chủ yếu mang tính địa chính trị và chiến lược quân sự trong bài toán đối trọng với Nga và Trung Quốc.
Dù sở hữu nguồn tài nguyên đáng kể, Trung Á vẫn cần vốn, công nghệ và hạ tầng để khai thác hiệu quả. Mỹ có thể tận dụng cơ hội này để mở rộng hợp tác, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào khả năng đưa ra những đề xuất cạnh tranh và duy trì cam kết. Đối với các nước Trung Á, đa dạng hóa quan hệ với Washington cũng là cách mở rộng dư địa đối ngoại, chứ không nhất thiết đồng nghĩa với việc lựa chọn Mỹ thay cho Nga hay Trung Quốc.
Còn với Ấn Độ, thách thức của Mỹ trong tiếp cận chính sách mang một sắc thái khác. Chuyên gia Sameer Lalwani, nghiên cứu viên cao cấp thuộc Chương trình Nam Á của Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế cho rằng nền tảng chiến lược của quan hệ Mỹ - Ấn Độ vẫn vững chắc bất chấp bất đồng công khai về vấn đề thương mại, nhập cư và Nga. Hợp tác quốc phòng, không gian, hạ tầng trí tuệ nhân tạo và an ninh hàng hải tiếp tục được thúc đẩy, cho thấy quan hệ song phương có chiều sâu vượt ra ngoài những bất đồng trước mắt.
Dẫu vậy, Ấn Độ vẫn đặt an ninh năng lượng và quyền tự chủ chiến lược lên hàng đầu. Việc tiếp tục nhập khẩu dầu Nga phản ánh những tính toán riêng của New Delhi về kinh tế và an ninh. Washington có thể khuyến khích đa dạng hóa nguồn cung và mở rộng hợp tác, nhưng sức ép buộc Ấn Độ phải hoàn toàn đồng thuận với các ưu tiên của Mỹ có nguy cơ làm suy giảm niềm tin song phương.
Nhìn chung, chuyến công du của Ngoại trưởng Rubio là nỗ lực chuyển hóa hợp tác kinh tế thành ảnh hưởng chiến lược lâu dài. Tại Trung Á, Mỹ cần chứng minh đầu tư có thể mang lại lợi ích thiết thực và “cắm rễ” lâu bền. Với Ấn Độ, Washington cần củng cố quan hệ đối tác mà không đòi hỏi New Delhi phải đồng thuận trong mọi vấn đề quốc tế. Thước đo thành công của Mỹ không chỉ nằm ở những thỏa thuận mới hay mức độ hiện diện ngoại giao, mà còn ở khả năng trở thành đối tác đáng tin cậy trong dài hạn.
| Nga để ngỏ khả năng làm một điều với Mỹ, ủng hộ cuộc gặp ba bên với cả Trung Quốc Ngày 1/10, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết, có thể diễn ra một cuộc gặp giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và ... |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ thăm Trung Quốc và một quốc gia Đông Nam Á Nhà Trắng xác nhận Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến thăm Philippines và Trung Quốc trong tháng 11 để tham dự các hội nghị ... |
| Trung Quốc cam kết tiếp tục cung cấp đất hiếm cho EU bất chấp thời hạn thỏa thuận thương mại với Mỹ Trung Quốc cho biết sẽ tiếp tục cấp phép xuất khẩu đất hiếm sang châu Âu, bất kể thỏa thuận đình chiến thương mại giữa ... |
| Tàu ngầm thế hệ mới của Mỹ lỡ nhịp, Trung Quốc tăng tốc đóng tàu Sở hữu hạm đội tàu ngầm hạt nhân lớn hơn Trung Quốc, Mỹ vẫn đối mặt với sức ép ngày càng lớn khi tốc độ ... |
| Phong thanh tin Tổng thống Nga đề xuất hội nghị thượng đỉnh ba bên với Mỹ, Trung Quốc về Ukraine Truyền thông quốc tế đưa tin, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đề xuất tổ chức cuộc gặp ba bên với Tổng thống Mỹ Donald ... |
