Ngồi trên quả 'bom nổ chậm', vị trí siêu cường kinh tế của Trung Quốc có bị lung lay?

Việt An
Trước tình trạng dân số sụt giảm nghiêm trọng, nhiều chuyên gia hoài nghi về việc Trung Quốc có còn là công xưởng của thế giới với nguồn lao động dồi dào và là một thị trường có tiềm năng tiêu thụ cao hay không?
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Dân số giảm mạnh, Trung Quốc đang ngồi trên quả 'bom nổ chậm', vị trí siêu cường kinh tế có bị lung lay?
Tỷ lệ sinh thấp hơn nhiều so với mức tối thiểu để duy trì quy mô dân số khiến tốc độ già hóa ở Trung Quốc diễn ra nhanh hơn dự báo. (Nguồn: AP)

Ngày 31/5, Trung Quốc thông báo cho phép các hộ gia đình sinh tới ba con. 6 năm trước đây, Bắc Kinh nới lỏng chính sách một con với hy vọng khuyến khích phụ nữ sinh đẻ để Trung Quốc tiếp tục là quốc gia "đông dân nhất địa cầu".

Tuy nhiên đến đầu tháng 5/2021, sau nhiều tuần chậm trễ, Trung Quốc cuối cùng cũng thông báo kết quả điều tra dân số không mấy khả quan: Chỉ có 12 triệu trẻ chào đời trong năm 2020, thay vì con số 14,6 triệu như giai đoạn trước đại dịch Covid-19.

Bất ổn từ bên trong

Chính phủ Trung Quốc cam kết đưa ra các biện pháp hỗ trợ để các cặp vợ chồng sinh con thứ ba. Theo các dự đoán, đến năm 2030, 1/4 dân số Trung Quốc sẽ trong độ tuổi trên 65.

Phải chăng tình hình đã nghiêm trọng đến mức Bắc Kinh phải vội vã đưa ra giải pháp với hy vọng đảo ngược tình hình về dân số?

Trả lời đài RFI tiếng Pháp, Jean-François Di Meglio, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu về châu Á đương đại Asia Centre phân tích, về mặt dân số, một chính sách mới sẽ phải mất hàng chục năm để mang lại kết quả. Hiện tại, Trung Quốc đang trả giá cho chính sách một con được áp dụng từ năm 1979.

Trong 3 thập niên liên tiếp, chính sách đó không ảnh hưởng đến kinh tế hay xã hội tại quốc gia này, vì trước khi có quyết định này các gia đình Trung Quốc vẫn là những gia đình đông anh chị em. Nhờ đó, Trung Quốc là nơi có nhân công rẻ và được mệnh danh là công xưởng thế giới.

Tuy nhiên, chuyên gia Jean-François Di Meglio chia sẻ thêm rằng, với chính sách một con, dân số Trung Quốc giảm và theo một nghiên cứu, đến khoảng năm 2100, dân số Trung Quốc sẽ chỉ còn có 600 triệu người, tức là chưa bằng một nửa so với hiện tại.

Trung Quốc quan ngại Mỹ là một mối nguy hiểm đe dọa an ninh. Thực ra, rủi ro bất ổn của quốc gia đông dân nhất địa cầu này "xuất phát từ bên trong".

Có lẽ không có quốc gia nào trên thế giới sẽ phải đối mặt với hiện tượng dân số giảm sụt với tốc độ nhanh chóng như Trung Quốc và cũng không một nền kinh tế nào đột ngột mất đi một lực lượng lao động to lớn như vậy.

Sau đợt điều tra dân số vừa qua, Trung Quốc như đang "ngồi trên một quả bom nổ chậm".

Năm 2020, trong khi số trẻ chào đời giảm đi so với một năm trước đó, thì tỷ lệ người già trên 60 tuổi lại tăng thêm. Khi đó, có đến 264 triệu người Trung Quốc ở độ tuổi từ 60 trở lên, tương đương với 18,7% dân số trên toàn quốc. Số người ở độ tuổi từ 15-59, tức là nguồn lực lao động chính, lại giảm đi gần 6,8% so với một thập niên trước đó.

Phân tích về mối đe dọa từ bên trong đang chờ đợi Trung Quốc, Giám đốc Jean-François Di Meglio cho rằng, thời gian tới, vấn đề làm thế nào để tài trợ cho những phí tổn bao gồm việc lo cho cha mẹ già và con cái sẽ xuất hiện.

Thực tế cho thấy, người cao tuổi thường tiết kiệm tiền, những người còn đi làm mới là động lực tiêu thụ chính của đất nước. Khi dân số già đi thì sức tiêu thụ cũng sụt giảm.

Hãng tin Bloomberg ngày 1/6 ví von rằng Bắc Kinh quan ngại Mỹ là một mối nguy hiểm đe dọa an ninh. Thực ra, rủi ro bất ổn của quốc gia đông dân nhất địa cầu này "xuất phát từ bên trong", với việc đánh mất nguồn lao động khi sức chi tiêu tiêu dùng của người già thấp và các biện pháp khuyến khích sinh đẻ chưa sớm phát huy tác dụng.

Hơn 40 năm qua, người dân quen sống với mô hình gia đình một con, khi các doanh nghiệp quốc tế không còn ảo tưởng về thị trường rộng lớn "gần một tỷ rưỡi dân sinh" của Trung Quốc.

Để giữ vị trí siêu cường

Liệu vị trí siêu cường kinh tế thứ hai toàn cầu của "gã khổng lồ" châu Á có bị đe dọa vì dân số sụt giảm hay không? Theo chuyên gia Jean-François Di Meglio, người dân Trung Quốc luôn luôn thích nghi. Người Trung Quốc luôn muốn tìm ra những giải pháp.

Vị chuyên gia này nhấn mạnh: "Để trả lời câu hỏi xu hướng giảm dân số liệu có đe dọa đến nền kinh tế lớn thứ hai thế giới hay không, câu trả lời sẽ là không và được áp dụng trong một số điều kiện".

Điều kiện đầu tiên, đó là nếu như năng suất của Trung Quốc tăng lên, có nghĩa là chỉ cần một người lao động cũng đủ sức sản xuất như hai hay ba đôi tay hiện tại. Kế tới, nếu như Trung Quốc cũng có chiến lược đầu tư ra hải ngoại rộng rãi như Nhật Bản chẳng hạn, thì hiện tượng dân số bị lão hóa không tác động bất lợi đến cỗ máy sản xuất của nước này.

Lâu nay, Nhật Bản luôn có một chiến lược đầu tư ra nước ngoài và di dời cơ sở sản xuất sang những nước láng giềng châu Á, châu Âu và Mỹ… nhờ vậy nước này vẫn bảo vệ được vị thế nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới.

Điều này cũng đúng ở một số khu vực khác trên thế giới. Tại các nước công nghiệp phát triển ở châu Âu và nhất là Mỹ, các công ty liên tục di dời cơ sở sang những nơi có nguồn nhân lực dồi dào để sản xuất với giá rẻ hơn… Trước mắt,Trung Quốc cần chuyển bị những bước đi đó.

Các số liệu thống kê chính thức về biện pháp nới lỏng chính sách một con hồi năm 2015 cho thấy, chính sách này không mấy hiệu quả. Từ năm 2017 tới nay, số trẻ sơ sinh liên tục giảm.

Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu châu Á Đương đại Asia Centre giải thích, một phần nguyên nhân là do hiện tượng đô thị hóa đi kèm với việc đời sống của người dân trở nên sung túc hơn. Trung bình một người Trung Quốc ở thành phố có cơ hội trở nên giàu có đến mức mà để có được những điều kiện như vậy, ở những nơi khác phải mất đến cả một thế hệ.

Tin liên quan

Đồng Nhân dân tệ nhảy vọt đẩy Trung Quốc vào thế

Đồng Nhân dân tệ nhảy vọt đẩy Trung Quốc vào thế 'tiến thoái lưỡng nan'

Đầu thập niên 1980, bình quân thu nhập của người dân Trung Quốc là 200 USD. Hiện tại ở thành phố, thu nhập trung bình theo đầu người đã là gần 12.000 USD/năm. Tuy nhiên, bên cạnh đó thì học phí cho con cái rất đắt đỏ, nhà cửa ở thành phố chật chội. Do vậy, dù Bắc Kinh đã bỏ chính sách một con, nhưng để thuyết phục dân Trung Quốc sinh thêm con là không dễ dàng.

Phóng viên đài RFI Liu Zhifan tại Bắc Kinh ghi nhận, việc đóng học phí cho con hàng tháng cũng đủ để làm "bốc hơi" một phần lớn thu nhập của gia đình. Đó là chưa kể đến những sinh hoạt ngoại khóa về sinh ngữ, học đàn hay chơi thể thao.

Một giáo sư trường đại học Anh King’s College ở London ghi nhận, để khuyến khích phụ nữ sinh thêm con, Trung Quốc cần đẩy mạnh các khoản trợ cấp xã hội gia đình vì hiện tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới chỉ giành chưa tới 0,4% GDP cho trông giữ trẻ, nhằm giúp giải phóng các bậc cha mẹ. Bên cạnh đó, còn phải tính đến chuyện giảm nhẹ gánh nặng đóng học phí hàng tháng cho trẻ em.

Theo quan điểm của chuyên gia Pháp Jean-François Di Meglio, một vấn đề quan trọng hơn nữa là tâm lý xã hội. Trong đó, người dân Trung Quốc đã mất đi truyền thống của những gia đình đông con.

Nhìn ra thế giới, bất chấp hiện tượng dân số bị lão hóa, Nhật Bản đã giữ được vị trí kinh tế thứ ba thế giới nhờ di dời cơ sở ra hải ngoại. Trong khi đó, những nền công nghiệp già nua của Âu Mỹ thì khắc phục nhược điểm bằng chính sách đón nhận người lao động nước ngoài.

Trước mắt, Trung Quốc chưa có chiến lược như Nhật Bản và cũng không có sức thu hút người lao động ngoại quốc như châu Âu và Mỹ.

Do đó, theo chuyên gia Dan Ten Kate của hãng Bloomberg, để trở thành một siêu cường thế giới, Trung Quốc cần hỗ trợ từng cá nhân trong số 1,4 tỷ công dân nước này.

Kinh tế thế giới nổi bật tuần qua (4-10/6): Tổng thống Mỹ nói không để Trung Quốc viết ra quy tắc thương mại toàn cầu và EU vay hơn 900 tỷ USD
'Hòn đá tảng' cản đường Trung Quốc vươn lên thành siêu cường tài chính
Chính sách 3 con có đảo ngược triển vọng kinh tế ảm đạm của Trung Quốc?
Căng thẳng Trung Quốc-Australia: Lý do Bắc Kinh tự tin cảnh báo về ‘nỗi đau’ dành cho Canberra?
Nợ của người dân Trung Quốc gia tăng đáng báo động
TIN LIÊN QUAN
(theo RFI)

Đọc thêm

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 trên thị trường thế giới ghi nhận chạm mức thấp nhất trong hơn một năm.
Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam ký Công ước thành lập Tổ chức quốc tế về trung gian (IOMed), mở rộng cơ hội hợp tác trong lĩnh vực pháp lý và giải quyết tranh ...
Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá ngày 17/11 tại Hà Nội.
Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Các gương mặt được trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng và Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026 hoạt động trong ...
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Bên lề Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc ...
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại
Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự và có bài phát biểu quan trọng tại Phiên toàn thể thứ nhất trong khuôn khổ Đại hội đồng liên Nghị ...
Biến cơ hội hợp tác thành giá trị

Biến cơ hội hợp tác thành giá trị

APEC 2026 tạo thêm cơ hội hợp tác, để có đơn hàng và duy trì khách hàng, doanh nghiệp phải chuẩn bị năng lực thực hiện.
Giá nông sản hôm nay 18/11/2026: Giá cà phê trong nước xuống thấp nhất, nguồn cung 'tăng tốc'; Hungary muốn gia hạn miễn trừ trừng phạt với dầu Nga

Giá nông sản hôm nay 18/11/2026: Giá cà phê trong nước xuống thấp nhất, nguồn cung 'tăng tốc'; Hungary muốn gia hạn miễn trừ trừng phạt với dầu Nga

Báo Thế giới và Việt Nam cập nhật giá nông sản hôm nay 18/11/2026, giá cà phê, giá tiêu, giá gạo xuất khẩu... giao dịch trên thị trường quốc tế và trong nước.
Hai năm thực thi VIFTA: Hợp tác Việt Nam-Israel đang mở rộng ra ngoài thương mại hàng hóa

Hai năm thực thi VIFTA: Hợp tác Việt Nam-Israel đang mở rộng ra ngoài thương mại hàng hóa

Ngày 17/11 đánh dấu tròn hai năm Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-Israel (VIFTA) chính thức có hiệu lực.
Giá nông sản hôm nay 17/11/2026: Giá cà phê trong nước 'lao dốc', về dưới 80.000 đồng; Đảng Dân chủ có thể đảo ngược thuế quan của Tổng thống Mỹ?

Giá nông sản hôm nay 17/11/2026: Giá cà phê trong nước 'lao dốc', về dưới 80.000 đồng; Đảng Dân chủ có thể đảo ngược thuế quan của Tổng thống Mỹ?

Báo Thế giới và Việt Nam cập nhật giá nông sản hôm nay 17/11/2026, giá cà phê, giá tiêu, giá gạo xuất khẩu... giao dịch trên thị trường quốc tế và trong nước.
Giá heo hơi hôm nay 17/11: Tăng mạnh trên diện rộng, miền Bắc và miền Nam cùng chạm mức cao nhất 53.000 đồng/kg

Giá heo hơi hôm nay 17/11: Tăng mạnh trên diện rộng, miền Bắc và miền Nam cùng chạm mức cao nhất 53.000 đồng/kg

Giá heo hơi hôm nay 17/11, tăng mạnh trên diện rộng, với 31/34 địa phương ghi nhận mức điều chỉnh, đưa giá thu mua toàn quốc lên 50.000 - 53.000 đồng/kg.
Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Quang Dũng được bầu làm Chủ tịch VCCI

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Quang Dũng được bầu làm Chủ tịch VCCI

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Quang Dũng được Ban Chấp hành VCCI bầu giữ chức Chủ tịch nhiệm kỳ 2021-2026.
Siam Piwat: Kiến tạo những điểm đến, thúc đẩy động lực tăng trưởng mới

Siam Piwat: Kiến tạo những điểm đến, thúc đẩy động lực tăng trưởng mới

Với di sản tiên phong trong việc xây dựng các công trình nổi tiếng toàn cầu, nhà phát triển bất động sản hàng đầu Thái Lan tiếp tục thách thức các quy ước, tạo ra ...
Mỗi đối tượng chỉ được mua, thuê một căn nhà ở xã hội, hạn chế chuyển nhượng trong 5 năm đầu

Mỗi đối tượng chỉ được mua, thuê một căn nhà ở xã hội, hạn chế chuyển nhượng trong 5 năm đầu

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Hồng Vinh thông tin, dự kiến đến hết năm 2026, cả nước sẽ hoàn thành 87.601 căn nhà ở xã hội, đạt 90% so với kế hoạch đề ra.
Capital Square Đà Nẵng - Tổ hợp căn hộ ven sông Hàn tại phường An Hải

Capital Square Đà Nẵng - Tổ hợp căn hộ ven sông Hàn tại phường An Hải

Capital Square Đà Nẵng là tổ hợp căn hộ và thương mại dịch vụ nằm tại phường An Hải, bờ đông sông Hàn. Tổ hợp thuộc hệ sinh thái phát triển của BRG, với sự ...
Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi): Đề xuất cắt giảm 7 điều kiện kinh doanh, tăng phân cấp, phân quyền cho địa phương

Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi): Đề xuất cắt giảm 7 điều kiện kinh doanh, tăng phân cấp, phân quyền cho địa phương

Bộ Xây dựng đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023, trong đó dự kiến cắt giảm 7 điều kiện đầu tư kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục ...
Penthouse The Nelson Private Residences: Chốn riêng tư – Đặc quyền xa xỉ

Penthouse The Nelson Private Residences: Chốn riêng tư – Đặc quyền xa xỉ

Giữa nhịp sống sôi động của Hà Nội, khi sự riêng tư và chất lượng sống ngày càng trở thành những tiêu chí quan trọng của giới thượng lưu, Penthouse không đơn thuần là một ...
Phân khu Vịnh Mây tại Vinhomes Hải Vân Bay có gì đặc biệt?

Phân khu Vịnh Mây tại Vinhomes Hải Vân Bay có gì đặc biệt?

Vinhomes Hải Vân Bay, Làng Vân Đà Nẵng, thu hút sự quan tâm nhờ định hướng phát triển không gian sống gắn liền với thiên nhiên và cảnh quan ven biển Đà Nẵng. Trong đó, ...
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11: Đà giảm của đồng USD chưa cho thấy xu hướng suy yếu trên diện rộng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11: Đà giảm của đồng USD chưa cho thấy xu hướng suy yếu trên diện rộng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11 cho thấy đà giảm của đồng USD chưa phải dấu hiệu khởi đầu cho một xu hướng suy yếu trên diện rộng.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11: Kinh tế Mỹ tăng trưởng tốt giúp đồng USD duy trì sức hấp dẫn

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11: Kinh tế Mỹ tăng trưởng tốt giúp đồng USD duy trì sức hấp dẫn

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11 cho thấy tăng trưởng kinh tế Mỹ và thị trường chứng khoán khởi sắc giúp khôi phục sức hấp dẫn của đồng USD.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11: Kỳ vọng Fed tăng lãi suất trở thành động lực hỗ trợ đồng USD

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11: Kỳ vọng Fed tăng lãi suất trở thành động lực hỗ trợ đồng USD

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11 cho thấy kỳ vọng Fed tăng lãi suất trong tháng 12 đang trở thành động lực hỗ trợ đồng USD.
46 ngân hàng thương mại đã điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi, vẫn có nhu cầu hút vốn lớn

46 ngân hàng thương mại đã điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi, vẫn có nhu cầu hút vốn lớn

Một số ngân hàng tiếp tục hạ lãi suất ở những kỳ hạn có mức niêm yết cao, cho thấy áp lực cạnh tranh huy động vốn đang phần nào dịu lại.
HDBank tăng 140 bậc qua ba kỳ xếp hạng Fortune Southeast Asia 500

HDBank tăng 140 bậc qua ba kỳ xếp hạng Fortune Southeast Asia 500

Ngày 3/11/2026, tại lễ vinh danh Fortune Southeast Asia 500 ở TP.HCM, HDBank ghi dấu năm thứ ba liên tiếp góp mặt trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 13/11: Đồng USD tăng lên mức cao nhất trong vòng 19 tháng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 13/11: Đồng USD tăng lên mức cao nhất trong vòng 19 tháng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 13/11 cho thấy đồng USD​​​​​​​ đã tăng lên mức cao nhất trong vòng 19 tháng.
Phiên bản di động