Thoả thuận hạt nhân Iran: Ai cần ai?

Minh Vương
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Trong bối cảnh các bên đã đến rất gần với việc nối lại thoả thuận hạt nhân Iran, liệu Mỹ, Iran và các bên liên quan đã sẵn sàng để đi đến kết quả cuối cùng?
(02.23) Khách sạn Grand Hotel Wien tại Vienna (Áo), địa điểm diễn ra các cuộc đàm phán giữa các bên về thoả thuận hạt nhân Iran. (Nguồn: Financial Tribune)
Khách sạn Grand Hotel Wien tại Vienna (Áo), địa điểm diễn ra các cuộc đàm phán về thoả thuận hạt nhân Iran. (Nguồn: Financial Tribune)

Ngày 16/2, Ngoại trưởng Pháp Jean-Yves Le Drian cho rằng, thời gian khôi phục thoả thuận hạt nhân Iran, hay Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) "chỉ còn tính bằng ngày”. Vài tiếng sau đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Ned Price cũng nhận định: “Chúng ta đang ở giai đoạn cuối cùng của đàm phán”.

Cùng lúc đó, một nguồn tin Iran giấu tên khẳng định các bên sẽ góp ý và điều chỉnh bản dự thảo dài 20 trang của JCPOA, bao gồm 3 phụ lục về cấm vận, cam kết hạt nhân và triển khai, trong 10 ngày tới.

Tuy nhiên, xét cho cùng, lợi ích mới là yếu tố then chốt, chi phối thoả thuận này. Liệu Tehran và Washington có đủ lợi ích, quyết tâm đi tới đích cuối cùng?

Lợi cả đôi đường

Về phía Iran, câu trả lời là “có”.

Tại lễ nhậm chức ngày 5/8/2021, Tổng thống Iran Ebrahim Raisi khẳng định: “Cấm vận với Iran cần phải bãi bỏ. Chúng tôi sẽ ủng hộ bất cứ kế hoạch ngoại giao nào nhằm đạt được mục tiêu này”. Tuyên bố của ông Raisi hoàn toàn có cơ sở nếu xét đến những gì thoả thuận hạt nhân này có thể mang lại cho phía Iran.

Trước hết, đó là kinh tế. Các cấm vận dầu mỏ và tài chính được bãi bỏ sẽ “cởi trói” cho Tehran. Theo Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF), dù nền kinh tế Iran không đứng bên bờ vực sụp đổ và dự kiến tăng trưởng 2% năm nay, song các khoản nợ lớn, lạm phát và thách thức mang tính cấu trúc chỉ được giải quyết khi không còn cấm vận.

Tuy nhiên, xét cho cùng, lợi ích mới là yếu tố then chốt, chi phối thoả thuận này. Liệu Tehran và Washington có đủ quyết tâm đi tới đích cuối cùng?

Cụ thể, sau khi JCPOA được ký, kinh tế Iran tăng trưởng mạnh, từ -1,3% (năm 2015) lên 13,5% (năm 2016) và 3,7% (năm 2017). Song hành động đơn phương của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khiến kinh tế Iran tăng trưởng âm những năm sau đó, lần lượt là -6% (năm 2018), -6,7% (năm 2019) và -3,3% (năm 2020).

Tương tự, giá dầu tăng mạnh, gần đạt mốc 100 USD/thùng sẽ khiến triển vọng khôi phục nền kinh tế của Iran sáng sủa hơn bao giờ hết. Sau khi JCPOA được ký kết, xuất khẩu dầu mỏ của Iran năm 2015 tăng từ 1,3 lên 2 triệu thùng/ngày năm 2015. Tuy nhiên, năm 2018, con số này chỉ còn chưa tới 500.000 thùng/ngày trong 2019 và 2020 và chỉ tăng nhẹ lên 551.000 thùng/ngày trong năm vừa qua.

Cuối cùng, Iran cần các khoản đầu tư nước ngoài, song chúng chỉ xuất hiện tại Tehran một khi thoả thuận có hiệu lực và cấm vận đầu tư tài chính được dỡ bỏ.

Lợi ích chính trị từ thoả thuận hạt nhân mới cũng không hề nhỏ với Tehran. Cá nhân ông Raisi không phản đối thoả thuận này và từng khẳng định Iran “chắc chắn sẽ tuân thủ JCPOA”, nhấn mạnh Tehran cần một chính phủ mạnh để chấm dứt đàm phán và triển khai cam kết này trong chiến dịch tranh cử tổng thống.

Thoả thuận hạt nhân Iran: Ai cần ai?
Iran dưới thời Tổng thống Ebrahim Raisi sẽ gặt hái được nhiều lợi ích một khi thoả thuận hạt nhân Iran được ký kết. (Nguồn: Reuters)

Bốn rào cản lớn

Trong khi đó, chính quyền Mỹ hiện tại nhiều lần khẳng định trở lại JCPOA là ưu tiên, đồng thời cố gắng tìm kiếm một thoả thuận tốt hơn. Tổng thống Joe Biden tin rằng có thể dùng JCPOA kiềm chế chương trình hạt nhân của Tehran tốt hơn. Song nỗ lực của Mỹ sẽ phụ thuộc vào bốn yếu tố sau.

Đầu tiên, đó là Liên minh châu Âu (EU). Châu Âu có vai trò đặc biệt quan trọng với Mỹ, dù là về quan hệ với Nga, Trung Quốc hay Iran. Do đó, ngay khi nhậm chức, ông Joe Biden đã cố gắng cải thiện quan hệ với đồng minh tại đây.

Nỗ lực này đã đem lại kết quả, ít nhất là trong vấn đề hạt nhân Iran: Dù kết quả đàm phán ra sao, Mỹ, Anh, Pháp và Đức vẫn có lập trường tương đồng về JCPOA.

Thứ hai, đó là Nga và Trung Quốc. Quan điểm của Moscow và Bắc Kinh tương đối phức tạp do quan hệ vừa hợp tác, vừa cạnh tranh với Washington.

Về cơ bản, cả Nga và Trung Quốc đều hưởng lợi nếu Mỹ dỡ cấm vận với Iran. Song nếu thoả thuận sụp đổ, không loại trừ khả năng Moscow và Bắc Kinh sẽ tận dụng quan hệ với Tehran để thách thức lợi ích của Washington tại khu vực.

Xét cho cùng, khi tiến trình đàm phán đi vào giai đoạn cuối, câu hỏi “ai cần ai” chẳng còn quan trọng bằng thực tế trước mắt: Mỹ và Iran đều cần đến nhau để đạt thoả thuận cuối cùng, vì hoà bình, lợi ích của hai nước, khu vực và thế giới.

Tuy nhiên, cả hai đều không ủng hộ Iran ở hữu vũ khí hạt nhân và trong bối cảnh hiện nay, Nga và Trung Quốc có thể “ngại” đối đầu với Mỹ về vấn đề này để tránh trừng phạt không đáng có. Điều này ít nhiều giải thích tại sao Tehran không quá lạc quan về lập trường của Moscow và Bắc Kinh nếu đàm phán sụp đổ.

Thứ ba, đó là thái độ của Quốc hội Mỹ. Thiếu vắng sự ủng hộ tại lưỡng viện có thể khiến nỗ lực của ông Biden “đổ sông đổ biển”.

Mới đây, Chủ tịch Uỷ ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, Thượng nghị sĩ bang New Jersey Bob Menendez đã chỉ trích gay gắt chính sách của ông Biden về Iran. Đồng thời, nhiều chỉ dấu cho thấy đảng Cộng hoà sẽ phản đối thoả thuận này. Trong khi đó, khảo sát cho thấy nhiều khả năng đảng này sẽ chiếm ít nhất một Viện sau bầu cử Quốc hội tháng 11 tới.

Trong bối cảnh đó, cựu Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ Stephen Rademaker cho rằng chính quyền ông Joe Biden chỉ có thể mong rằng số nghị sĩ phản đối thoả thuận này không chiếm đủ 2/3 mà thôi.

Cuối cùng và quan trọng hơn cả, đó là Iran.

Trả lời phỏng vấn Financial Times, Ngoại trưởng Iran Hossein Amir-Abdollahian ẩn ý rằng đã đến lúc Quốc hội Mỹ đưa ra “tuyên bố chính trị”, thể hiện cam kết với JCPOA trước khi đàm phán kết thúc. Gỡ bỏ cấm vận quỹ tài sản lớn của Iran có thể là một món quà như thế.

Xét cho cùng, khi tiến trình đàm phán đi vào giai đoạn cuối, câu hỏi “ai cần ai” chẳng còn quan trọng bằng thực tế trước mắt: Mỹ và Iran đều cần đến nhau để có được thoả thuận cuối cùng, vì hoà bình, lợi ích của hai nước, khu vực và thế giới.

Đàm phán hạt nhân Iran sắp cán đích?

Đàm phán hạt nhân Iran sắp cán đích?

Ngày 22/2, Trưởng phái đoàn đàm phán hạt nhân của Nga Mikhail Ulyanov thông báo, tiến trình đàm phán khôi phục thỏa thuận hạt nhân ...

Gạt chỉ trích của đồng minh thân cận về thỏa thuận hạt nhân với Iran, Mỹ nói: Không thể phạm sai lầm lần nữa

Gạt chỉ trích của đồng minh thân cận về thỏa thuận hạt nhân với Iran, Mỹ nói: Không thể phạm sai lầm lần nữa

Ngày 21/2, chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden đã bác bỏ những lời chỉ trích của Thủ tướng Israel Naftali Bennett về thỏa ...

(theo Al-Monitor)

Bài viết cùng chủ đề

Châu Phi - Trung Đông

Đọc thêm

Tin thế giới 19/8: Ukraine lo Nga làm điều này ở Zaporizhzhia, ứng viên Thủ tướng Anh muốn ‘cấm cửa’ ông Putin tại G20

Tin thế giới 19/8: Ukraine lo Nga làm điều này ở Zaporizhzhia, ứng viên Thủ tướng Anh muốn ‘cấm cửa’ ông Putin tại G20

Baoquocte.vn. Ukraine lo Nga cắt nguồn ở nhà máy Zaporizhzhia, Ngoại trưởng Anh muốn ‘cấm cửa’ lãnh đạo Nga tại G20…là tin thế giới nổi bật ngày 19/8.
Kinh tế Trung Quốc khó khăn chưa từng có, hy vọng giải cứu thế giới vụt tắt?

Kinh tế Trung Quốc khó khăn chưa từng có, hy vọng giải cứu thế giới vụt tắt?

Baoquocte.vn. Kinh tế Trung Quốc đang ở thời điểm khó khăn nhất, hiện tại rất ít khả năng nới lỏng các chính sách. Trung Quốc có đủ khả năng ra tay ...
Thanh niên Ngoại giao vững lý tưởng, rèn bàn lĩnh

Thanh niên Ngoại giao vững lý tưởng, rèn bàn lĩnh

Baoquocte.vn. Đoàn viên Thanh niên Bộ đã hiểu hơn về lịch sử, cống hiến của ngành để vững lý tưởng, rèn bản lĩnh, tiếp tục đóng góp vì nền Ngoại giao ...
Điện thăm hỏi về vụ hỏa hoạn tại trung tâm thương mại Surmalu, Armenia

Điện thăm hỏi về vụ hỏa hoạn tại trung tâm thương mại Surmalu, Armenia

Baoquocte.vn. Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn gửi điện thăm hỏi khi được tin vụ hỏa hoạn tại trung tâm thương mại Surmalu, khiến nhiều người thiệt mạng...
Chủ động tìm giải pháp đa dạng hóa các sản phẩm để đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường Hàn Quốc

Chủ động tìm giải pháp đa dạng hóa các sản phẩm để đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường Hàn Quốc

Baoquocte.vn. Kết luận của Thủ tướng Chính phủ tại cuộc làm việc, đối thoại với Đại sứ quán Hàn Quốc và các doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam.
Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị trực tuyến với các cơ quan đại diện thương mại Việt Nam ở nước ngoài

Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị trực tuyến với các cơ quan đại diện thương mại Việt Nam ở nước ngoài

Baoquocte.vn. Thủ tướng Phạm Minh Chính đề nghị các đại biểu nêu những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai nhiệm vụ, trong công tác phối hợp.
XSMB 20/8, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 20/8/2022. dự đoán XSMB thứ 7

XSMB 20/8, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 20/8/2022. dự đoán XSMB thứ 7

Baoquocte.vn. XSMB 20/8. trực tiếp xổ số miền Bắc 20/8/2022. xổ số hôm nay 20/8. xổ số miền Bắc hôm nay. XSMB thứ 7. kết quả xổ số ngày 20 tháng ...
Trưởng Ban Kinh tế Trung ương Trần Tuấn Anh thăm và làm việc tại Bỉ và EU

Trưởng Ban Kinh tế Trung ương Trần Tuấn Anh thăm và làm việc tại Bỉ và EU

Baoquocte.vn. Trưởng Ban Kinh tế Trung ương Trần Tuấn Anh khẳng định chủ trương của Việt Nam là hết sức coi trọng hợp tác với Bỉ, EU.
XSMT 20/8, kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 7 ngày 20/8/2022. SXMT 20/8/2022

XSMT 20/8, kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 7 ngày 20/8/2022. SXMT 20/8/2022

Baoquocte.vn. XSMT 20/8. kết quả xổ số ngày 20 tháng 8. SXMT 20/8. trực tiếp xổ số miền Trung 20/8/2022. xổ số hôm nay 20/8. xổ số miền Trung thứ 7. ...
XSMN 20/8, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay 20/8/2022. xổ số hôm nay 20/8

XSMN 20/8, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay 20/8/2022. xổ số hôm nay 20/8

Baoquocte.vn. XSMN 20/8. xổ số hôm nay ngày 20 tháng 8. trực tiếp xổ số miền Nam 20/8/2022. xổ số miền Nam thứ 7. xo so mien nam. SXMN 20/8/2022. xổ ...
Tin thế giới 19/8: Ukraine lo Nga làm điều này ở Zaporizhzhia, ứng viên Thủ tướng Anh muốn ‘cấm cửa’ ông Putin tại G20

Tin thế giới 19/8: Ukraine lo Nga làm điều này ở Zaporizhzhia, ứng viên Thủ tướng Anh muốn ‘cấm cửa’ ông Putin tại G20

Baoquocte.vn. Ukraine lo Nga cắt nguồn ở nhà máy Zaporizhzhia, Ngoại trưởng Anh muốn ‘cấm cửa’ lãnh đạo Nga tại G20…là tin thế giới nổi bật ngày 19/8.
Mali gọi Nga là ‘Đối tác chiến lược quan trọng’, Đức nối lại đường bay

Mali gọi Nga là ‘Đối tác chiến lược quan trọng’, Đức nối lại đường bay

Baoquocte.vn. Tình hình Mali tiếp tục có một số diễn biến mới liên quan đến sự hiện diện của Nga và Đức tại quốc gia này.
Nhật Bản và Đức vẫn khó ‘dứt tình’ với khí đốt Nga

Nhật Bản và Đức vẫn khó ‘dứt tình’ với khí đốt Nga

Baoquocte.vn. Các doanh nghiệp năng lượng Nhật Bản mong muốn ký hợp đồng mua khí đốt Nga, trong khi Đức kêu gọi sớm nối lại Dự án Dòng chảy phương Bắc 2.
Điều gì khiến Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ quyết thăm Ukraine, bất chấp rủi ro đảo chiều quan hệ với Nga?

Điều gì khiến Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ quyết thăm Ukraine, bất chấp rủi ro đảo chiều quan hệ với Nga?

Baoquocte.vn. Bất chấp ảnh hưởng quan hệ với Nga, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan vẫn thăm Ukraine để củng cố vị thế hoà giải quốc tế của Ankara.
Tổng thống Ukraine: Không có trở ngại nào ngăn cản IAEA đến nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia

Tổng thống Ukraine: Không có trở ngại nào ngăn cản IAEA đến nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia

Baoquocte.vn. Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia đang trở thành một 'điểm nóng' trong xung đột Nga-Ukraine.
Triều Tiên 'dội gáo nước lạnh' lên ý tưởng của Hàn Quốc, khẳng định không đánh đổi danh dự

Triều Tiên 'dội gáo nước lạnh' lên ý tưởng của Hàn Quốc, khẳng định không đánh đổi danh dự

Baoquocte.vn. Em gái của Nhà lãnh đạo Kim Jong-un cho rằng, giả thiết về việc Triều Tiên sẵn sàng đưa chương trình hạt nhân lên bàn đàm phán là sai lầm.
Mỹ tìm lại ‘hào quang’ ở châu Phi

Mỹ tìm lại ‘hào quang’ ở châu Phi

Baoquocte.vn. Châu Phi giờ đây đang trở thành tâm điểm mới trong cạnh tranh địa-chiến lược, địa kinh tế giữa các nước lớn.
Châu Âu: Để Đông về bớt lạnh

Châu Âu: Để Đông về bớt lạnh

Baoquocte.vn. Trước viễn cảnh nguồn cung khí đốt bị gián đoạn, giữa mùa Hè nắng nóng, Liên minh châu Âu đang gấp rút triển khai kế hoạch ứng phó với mùa Đông.
Mỹ tiêu diệt trùm khủng bố Al-Qaeda: Vừa mừng vừa lo

Mỹ tiêu diệt trùm khủng bố Al-Qaeda: Vừa mừng vừa lo

Baoquocte.vn. Việc Mỹ tiêu diệt thủ lĩnh Al-Qaeda đã giáng đòn vào chủ nghĩa khủng bố, song cũng cho thấy thực tế đáng ngại cùng một số tác động tới Mỹ và khu vực.
Cuộc đua ngầm dưới Thái Bình Dương

Cuộc đua ngầm dưới Thái Bình Dương

Baoquocte.vn. Những năm gần đây, châu Á-Thái Bình Dương trở thành nơi cạnh tranh ảnh hưởng giữa các nước lớn.
Tâm điểm mới trong cạnh tranh chiến lược Nga-Mỹ

Tâm điểm mới trong cạnh tranh chiến lược Nga-Mỹ

Baoquocte.vn. Trong hai tuần qua, Trung Đông bỗng nổi lên thành điểm quan tâm đặc biệt của dư luận với chuyến thăm của Tổng thống Mỹ Biden và Tổng thống Nga Putin.
Tổng thống Indonesia thăm Trung Quốc: Thân thiết trong thận trọng

Tổng thống Indonesia thăm Trung Quốc: Thân thiết trong thận trọng

Baoquocte.vn. Quan hệ hợp tác thương mại và đầu tư giữa Indonesia và Trung Quốc khăng khít vẫn chưa thể khiến hai bên bớt thận trọng ở các vấn đề cốt lõi.
Cam kết ‘Net zero’ và giải pháp cho khu vực Đông Á

Cam kết ‘Net zero’ và giải pháp cho khu vực Đông Á

Baoquocte.vn. Các quốc gia đang gấp rút đặt ra các mục tiêu về 'Net zero' nhằm nhanh chóng thích ứng với tình hình biến đổi khí hậu.
Nhìn lại UNCLOS sau 40 năm

Nhìn lại UNCLOS sau 40 năm

Baoquocte.vn. PGS. TS, Đại sứ Nguyễn Hồng Thao đánh giá về tầm quan trọng của UNCLOS 1982 trong lịch sử phát triển luật biển quốc tế.
Xu hướng thúc đẩy năng lượng tái tạo trên thế giới

Xu hướng thúc đẩy năng lượng tái tạo trên thế giới

Baoquocte.vn. Việc nhiều quốc gia trên thế giới đang tích cực chuyển dịch sang năng lượng tái tạo khiến bản đồ năng lượng toàn cầu bị thay đổi đáng kể.
Vĩnh biệt ‘người bạn lớn’ của Việt Nam

Vĩnh biệt ‘người bạn lớn’ của Việt Nam

Baoquocte.vn. Sự ra đi đột ngột của cựu Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo đã tạo ra một cơn sốc với không chỉ với đất nước Nhật Bản mà với cả thế giới.
Chính sách của các nước về kinh tế xanh và kinh nghiệm cho Việt Nam

Chính sách của các nước về kinh tế xanh và kinh nghiệm cho Việt Nam

Baoquocte.vn. Việc học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia có thể giúp Việt Nam tạo ra những chuyển biến ấn tượng trong việc phát triển kinh tế xanh.
‘Kỷ nguyên Marcos’ mới của Philippines

‘Kỷ nguyên Marcos’ mới của Philippines

Baoquocte.vn. Ngày 30/6, ông Ferdinand Romualdez Marcos Jr. đã chính thức tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Philippines, đánh dấu sự chuyển mình mới của quốc gia này.
Phiên bản di động