Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko và 27 năm cầm quyền đầy tranh cãi

Đào Mai
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Vụ Belarus buộc máy bay của hãng Ryanair hạ cánh một lần nữa dấy lên những câu chuyện đầy tranh cãi trong 27 năm cầm quyền của Tổng thống Alexander Lukashenko.

Belarus nói chung và Tổng thống Alexander Lukashenko nói riêng đang bị cộng đồng quốc tế lên án dữ dội vì đã ép buộc một chuyến bay thương mại của hãng Ryanair hạ cánh khẩn cấp vào ngày 23/5 vừa qua và bắt giữ một nhà báo có tư tưởng đối lập.

Vụ máy bay Ryanair: Belarus nói nhận thư đe dọa từ Hamas, phe đối lập 'cầu viện Mỹ', Nga bị lôi vào cuộc. (Nguồn: AP)
Chuyến bay FR4978 của hãng hàng không Ryanair đã bị Belarus ép buộc hạ cánh khẩn cấp. (Nguồn: AP)

Chuyến bay FR4978 của hãng hàng không Ryanair, khởi hành từ Athens (Hy Lạp) tới thủ đô Vilnius (Lithuania) hôm 23/5, khi bay đến không phận Belarus, cách biên giới Lithuania 10km, đã buộc phải chuyển hướng hạ cánh tại thủ đô Minsk của Belarus.

Phía Belarus đã nói với phi công chuyến bay rằng trên máy bay có thể có bom. Nhưng, khi máy bay hạ cánh, các nhân viên an ninh Belarus đã bắt giữ nhà báo Roman Pratasevich đồng thời là người điều hành Nexta Live - một kênh thông tin dựa trên ứng dụng nhắn tin Telegram được cho là từng giúp tổ chức các cuộc biểu tình lớn chống lại Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko.

Thậm chí, một số nhà lãnh đạo châu Âu gọi sự kiện này là “không tặc được nhà nước bảo trợ” hay “chủ nghĩa khủng bố”. Theo Washington Post, động thái này cũng được coi là nỗ lực mới nhất của Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko nhằm dập tắt những ý kiến trái chiều.

Ông Alexander Lukashenko đã nắm giữ chức Tổng thống Belarus từ năm 1994 đến nay. Trong suốt khoảng thời gian đó, ông đã nhiều lần vấp phải sự chỉ trích đến từ phương Tây.

Chính trị gia của nhân dân

Tổng thống Lukashenko sinh năm 1954, ông từng làm việc trong Quân đội Liên Xô, Tổ chức Thanh niên Cộng sản, Đảng Thanh niên Cộng sản, khi Belarus vẫn còn là một phần của Liên bang Xô Viết.

Năm 1990, ông được bầu vào Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết Belarus. Theo Reuters, Lukashenko là đại biểu duy nhất trong quốc hội bỏ phiếu chống lại việc giải thể Liên Xô để lập ra Cộng đồng các Quốc gia Độc lập (SNG/CIS) thay thế năm 1991.

Năm 1994, ông Lukashenko trở thành tổng thống đầu tiên của Cộng hòa Belarus và tiếp tục nắm quyền cho đến ngày nay. Trang web chính thức của ông mô tả ông là “chính trị gia của nhân dân” và “tổng thống của dân thường”.

Thế nhưng, tờ Washington Post nhận định, những động thái bất thường trong quá trình bầu cử và những hành động nhằm củng cố quyền lực của ông đã phản ánh ngược lại tinh thần trên.

Năm 1996, ông Lukashenko đã thuyết phục các cử tri Belarus thông qua các sửa đổi hiến pháp, giúp mở rộng thẩm quyền của tổng thống. Khi các nước phương Tây chỉ trích động thái này, ông đã đáp trả bằng hành động tạm thời trục xuất các đại sứ từ Mỹ và Liên minh châu Âu (EU).

Vị tổng thống tại vị lâu đời nhất châu Âu đã nhận được sự hỗ trợ đáng kể về tài chính cũng như hậu thuẫn chính trị từ đồng minh Nga, quốc gia đã cùng đồng hành với Belarus trong các cuộc tranh chấp với các nước phương Tây.

Dưới thời ông Lukashenko, Belarus đã có nhiều thay đổi về kinh tế-xã hội. GDP nước này vào năm 1994 chỉ đạt chưa đầy 15 tỷ USD, tăng lên gần 79 tỷ USD vào năm 2014. Tuy nhiên, do phụ thuộc nhiều vào Nga, từ thời điểm kinh tế Nga lao dốc năm 2014 do giá dầu giảm và các lệnh trừng phạt của phương Tây, GDP của Belarus cũng giảm theo, chỉ đạt gần 48 tỷ USD vào năm 2016.

Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko đã nắm giữ chức tổng thống suốt 27 năm qua. (Nguồn: Sputnik)
Ông Alexander Lukashenko đã nắm giữ chức tổng thống suốt 27 năm qua. (Nguồn: Sputnik)

Những tranh cãi liên quan đến bầu cử

Nếu không tính đến vụ máy bay Ryanair, trong năm 2020, Tổng thống Belarus đã vướng phải rất nhiều chỉ trích đến từ nhiều quốc gia trên thế giới. Cụ thể, các quốc gia phương Tây đã cáo buộc cuộc bầu cử tổng thống năm 2020 không minh bạch và ông Lukashenko đã gian lận.

Ngày 10/8/2020, Ủy ban Bầu cử Trung ương Belarus (CEC) thông báo đương kim Tổng thống Aleksander Lukashenko giành chiến thắng áp đảo trước các ứng viên còn lại trong cuộc bầu cử diễn ra một ngày trước đó với 80,23% số phiếu ủng hộ của người dân. Trong 5 lần bầu cử trước đó, ông luôn giành được đa số phiếu bầu và luôn bỏ xa đối thủ của mình.

Lần này cũng vậy, số phiếu của ông Lukashenko gấp 8 lần đối thủ nặng kí nhất là bà Svetlana Tikhanovskaya.

Trước đó, có thông tin cho rằng Tổng thống Belarus đã nhiều lần tìm cách ngăn chặn đối thủ của mình tham gia tranh cử.

Bà Tikhanovskaya đã lên tiếng không công nhận kết quả bầu cử, đồng thời kêu gọi người dân đứng lên biểu tình và đòi hỏi tổ chức lại bầu cử. Một làn sóng biểu tình lớn đã nổ ra, kéo dài nhiều ngày tại thủ đô Minsk.

Trong khi các quan sát viên quốc tế đã xác nhận cuộc bầu cử diễn ra theo đúng pháp luật, hàng loạt các quốc gia đã lên tiếng đòi hỏi Belarus cần phải nhanh chóng có một cuộc bầu cử khác diễn ra minh bạch hơn. Thậm chí, Liên minh châu Âu (EU) còn không công nhận ông Lukashenko là Tổng thống Belarus.

Hai tháng sau cuộc bầu cử, bà Tikhanovskaya đưa ra "Tối hậu thư của người dân", yêu cầu ông Lukashenko từ chức trước ngày 25/10 và ngăn chặn “tình trạng bất ổn” do chính quyền gây ra. Bà cũng kêu gọi người dân Belarus đình công từ ngày 26/10 “nếu các yêu cầu này không được đáp ứng”.

Yêu cầu trên không được đáp ứng. Ứng viên đối lập Tikhanovskaya buộc phải rời khỏi đất nước sau khi ông chính phủ của ông Lukashenko khởi động một cuộc bắt giữ những người biểu tình và các nhân vật đối lập. Theo số liệu của Washington Post, hơn 25.000 người biểu tình và 100 nhân vật đối lập đã bị bắt giữ và bỏ tù.

Tháng 11/2020, Roman Protasevich - nhà báo bị bắt giữ trong chuyến bay của Ryanair, đã bị chính quyền Belarus đưa vào danh sách theo dõi khủng bố, đồng thời bị buộc tội với ba tội danh liên quan đến phong trào biểu tình.

Chính phủ của ông Lukashenko cũng bị các nước phương Tây cáo buộc liên tục chống lại các nhà báo, với việc tước quyền tác nghiệp của nhiều tờ báo như Wall Street Journal, BBC... bỏ tù một cộng tác viên của kênh truyền hình Đức Deutsche Welle và chặn tên miền của cơ quan truyền thông độc lập Tut.by lớn nhất nước này.

Dưới thời ông Lukashenko, Belarus đã có nhiều thay đổi về kinh tế-xã hội. GDP nước này vào năm 1994 chỉ đạt chưa đầy 15 tỷ USD, tăng lên gần 79 tỷ USD vào năm 2014. Tuy nhiên, do phụ thuộc nhiều vào Nga, từ thời điểm kinh tế Nga lao dốc năm 2014 do giá dầu giảm và các lệnh trừng phạt của phương Tây, GDP của Belarus cũng giảm theo, chỉ đạt gần 48 tỷ USD vào năm 2016.

Và mối quan hệ phức tạp với phương Tây

Các nước phương Tây đã ban hành hàng loạt các lệnh trừng phạt tới Belarus ở nhiều lĩnh vực kể từ khi ông Lukashenko nhậm chức. Đáp lại, ông cũng thường chỉ trích phương Tây về việc can thiệp vào các vấn đề đối nội.

Tuy nhiên, Belarus và phương Tây đã có khoảng thời gian “yêu-ghét” không rõ ràng. Năm 2006, Mỹ áp dụng các biện pháp hạn chế đi lại và trừng phạt tài chính đối với các cá nhân và thực thể thuộc sở hữu nhà nước sau cuộc bầu cử tổng thống tại nước này. Belarus đã trả đũa bằng cách trục xuất hàng chục nhà ngoại giao Mỹ vào năm 2008.

Đến khoảng 2015 và 2016, căng thẳng giữa các bên đã phần nào hạ nhiệt. Năm 2019, Mỹ và Belarus thông báo rằng việc trao đổi đại sứ sẽ được khởi động trở lại.

Sau thời gian hàn gắn, tình hình lại phức tạp sau cuộc bầu cử năm 2020 tại Belarus. Sau nhiều cuộc biểu tình ở Belarus, Washington đã áp đặt một vòng trừng phạt mới đối với các quan chức nước này.

Kể từ khi nhậm chức vào tháng Giêng, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã chặn các giao dịch với 9 công ty hóa dầu và dầu mỏ lớn của Belarus, đồng thời đưa ra các biện pháp trừng phạt đối với tổng cộng 109 quan chức Belarus.

EU cũng áp đặt một loạt các biện pháp trừng phạt mới đối với các quan chức Belarus, bao gồm cả Tổng thống Lukashenko.

Vụ việc liên quan đến chuyến bay của Ryanair cũng đã khiến phương Tây một lần nữa “nổi giận”. Ngày hôm sau khi sự việc xảy ra, EU đã lập tức áp đặt các biện pháp trừng phạt theo ngành đối với Belarus, không cho phép các hãng hàng không thuộc EU bay qua không phận của Belarus.

Thư ký báo chí Nhà Trắng, bà Jen Psaki gọi hành động Tổng thống Lukashenko ép buộc hạ cánh máy bay là một "hành vi sỉ nhục trơ trẽn đối với hòa bình quốc tế" và cho biết chính quyền của Tổng thống Biden đã yêu cầu một cuộc điều tra công khai minh bạch về toàn bộ vụ việc.

Có thể nói, trong thời gian qua, Belarus nói chung và Tổng thống Lukashenko nói riêng đã liên tục rơi vào tầm ngắm “chỉ trích” của phương Tây. Sau vụ việc chuyến bay Ryanair và bắt giữ nhà báo, quan hệ giữa Belarus và các nước phương Tây sẽ tiếp tục có những chuyển biến khó lường.

TIN LIÊN QUAN
Vụ máy bay Ryanair: Lần đầu lên tiếng, Tổng thống Belarus nói về 'lằn ranh đỏ', phe đối lập rục rịch
Vụ máy bay Ryanair: Pháp tố Nga 'dung túng' Belarus, kêu gọi EU đánh giá lại quan hệ với Moscow
Vụ máy bay Ryanair bị Belarus ép hạ cánh: Thổi bùng khủng hoảng hàng không quốc tế?
Vụ máy bay Ryanair: Mỹ bắt đầu xem xét đòn 'tấn công' Belarus
Belarus gặp hạn, liên tiếp lãnh trừng phạt sau vụ máy bay Ryanair
(theo Washington Post)

Đọc thêm

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam tham gia xúc tiến thương mại, đầu tư, du lịch giữa Việt Nam và Hoa Kỳ

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam tham gia xúc tiến thương mại, đầu tư, du lịch giữa Việt Nam và Hoa Kỳ

Baoquocte.vn. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam tham gia xúc tiến thương mại, đầu tư, du lịch trong khuôn khổ chuyến thăm của Thủ tướng Phạm Minh Chính tới Hoa Kỳ.
Chủ tịch nước trao Giải thưởng Hồ Chí Minh cho hai công trình về công nghệ quốc phòng

Chủ tịch nước trao Giải thưởng Hồ Chí Minh cho hai công trình về công nghệ quốc phòng

Baoquocte.vn. Chủ tịch nước nhấn mạnh hai công trình đạt giải là kết quả của quá trình nghiên cứu, cống hiến trí tuệ và tài năng của các nhà khoa học.
Liên hợp quốc hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu vì xung đột Nga-Ukraine

Liên hợp quốc hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu vì xung đột Nga-Ukraine

Baoquocte.vn. Kinh tế toàn cầu dự kiến sẽ chỉ tăng 3,1% trong năm nay, giảm so với dự báo đưa ra hồi tháng 1/2022, phần lớn là do xung đột Nga-Ukraine.
SEA Games 31: Những đôi 'vợ chồng Vàng' của Đoàn Thể thao Việt Nam

SEA Games 31: Những đôi 'vợ chồng Vàng' của Đoàn Thể thao Việt Nam

Baoquocte.vn. Vợ chồng Khánh Thi (HLV Nguyễn Hồng Thi) - VĐV Phan Hiển có thể xem là cặp đôi được chú ý nhiều nhất của Thể thao Việt Nam tại SEA ...
HLV Mai Đức Chung: 'Chiến thắng này như món quà trước ngày sinh nhật Bác Hồ'

HLV Mai Đức Chung: 'Chiến thắng này như món quà trước ngày sinh nhật Bác Hồ'

Baoquocte.vn. HLV đội tuyển nữ Việt Nam Mai Đức Chung cho biết, ông hài lòng với kết quả trận đấu và muốn dành chiến thắng này như món quà trước ngày ...
Mỹ tuyên bố chính thức 'trở lại' Kiev, bổ nhiệm Đại sứ tại Ukraine sau 3 năm bỏ trống

Mỹ tuyên bố chính thức 'trở lại' Kiev, bổ nhiệm Đại sứ tại Ukraine sau 3 năm bỏ trống

Baoquocte.vn. Đại sứ quán Mỹ tại Kiev đã mở cửa trở lại từ ngày 18/5, sau 3 tháng đóng cửa vì chiến dịch quân sự đặc biệt mà Nga phát động ...
Cách ly 750 ngày vì... Covid-19

Cách ly 750 ngày vì... Covid-19

Baoquocte.vn. Sara Anne Willette, sống ở bang Iowa (Mỹ), đã trải qua hơn 750 ngày cách ly kể từ khi đại dịch Covid-19 bắt đầu, do chứng suy giảm miễn dịch.
Hạm đội Baltic của Nga được bổ sung hai chiến hạm tên lửa

Hạm đội Baltic của Nga được bổ sung hai chiến hạm tên lửa

Baoquocte.vn. Lực lượng Hạm đội Baltic sẽ sớm được bổ sung hai tàu tên lửa thuộc đề án Karakurt và Buyan-M, còn khinh hạm Neustrashimy sẽ trở lại đội ngũ.
Bệnh viện Đại học Y Hà Nội đồng hành cùng Nova Group đào tạo nguồn nhân lực điều dưỡng chất lượng cao

Bệnh viện Đại học Y Hà Nội đồng hành cùng Nova Group đào tạo nguồn nhân lực điều dưỡng chất lượng cao

Baoquocte.vn. Mới đây, tập đoàn Nova Group đã ký kết hợp tác cùng với Bệnh viện Đại học Y Hà Nội trong việc triển khai và đào tạo nguồn nhân lực ...
Tài tử Tom Cruise lịch lãm và trẻ trung dự Liên hoan phim Cannes 2022

Tài tử Tom Cruise lịch lãm và trẻ trung dự Liên hoan phim Cannes 2022

Baoquocte.vn. Tài tử Tom Cruise tới thảm đỏ Cannes trong tiếng hò reo cuồng nhiệt của người hâm mộ sau 30 năm vắng bóng tại liên hoan phim quốc tế danh ...
Mỹ tuyên bố chính thức 'trở lại' Kiev, bổ nhiệm Đại sứ tại Ukraine sau 3 năm bỏ trống

Mỹ tuyên bố chính thức 'trở lại' Kiev, bổ nhiệm Đại sứ tại Ukraine sau 3 năm bỏ trống

Baoquocte.vn. Đại sứ quán Mỹ tại Kiev đã mở cửa trở lại từ ngày 18/5, sau 3 tháng đóng cửa vì chiến dịch quân sự đặc biệt mà Nga phát động ở Ukraine hôm 24/2.
Đoán Triều Tiên sắp có hành động, Mỹ vào thế sẵn sàng, Tổng thống Biden sẽ không đến Khu phi quân sự

Đoán Triều Tiên sắp có hành động, Mỹ vào thế sẵn sàng, Tổng thống Biden sẽ không đến Khu phi quân sự

Baoquocte.vn. Mỹ khẳng định đã chuẩn bị cho kịch bản Triều Tiên thử hạt nhân hoặc tên lửa nhân chuyến thăm sắp tới của ông Biden đến Nhật Bản và Hàn Quốc.
Nga 'nhờ' WHO tác động đến Ukraine

Nga 'nhờ' WHO tác động đến Ukraine

Baoquocte.vn. Ngoại trưởng Nga cho rằng, WHO cần tránh đưa ra các quyết định mang tính chính trị hoá có thể đe dọa đến hợp tác quốc tế trong lĩnh vực y tế.
Vừa tung chiêu trả miếng phương Tây, Nga bật tín hiệu đối thoại

Vừa tung chiêu trả miếng phương Tây, Nga bật tín hiệu đối thoại

Baoquocte.vn. Chủ tịch Thượng viện Nga tuyên bố, đối thoại với phương Tây có thể được nối lại sau khi Moscow hoàn thành chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine.
EU hành động tiến tới tham vọng lớn

EU hành động tiến tới tham vọng lớn

Baoquocte.vn. Chủ tịch Hội đồng châu Âu Charles Michel tuyên bố ủng hộ quá trình hội nhập từng bước vào EU và thành lập một Cộng đồng địa chính trị châu Âu.
Nga xác nhận sử dụng vũ khí diệt UAV mới nhất ở Ukraine

Nga xác nhận sử dụng vũ khí diệt UAV mới nhất ở Ukraine

Baoquocte.vn. Phó Thủ tướng Nga xác nhận, quân đội nước này đang sử dụng hệ thống laser chiến đấu thế hệ mới ở Ukraine để tiêu diệt máy bay không người lái.
EU và vị thế của Tổng thống Pháp E. Macron

EU và vị thế của Tổng thống Pháp E. Macron

Baoquocte.vn. Trong nhiệm kỳ mới, EU cũng sẽ vẫn là ưu tiên hàng đầu của Tổng thống Pháp với các mục tiêu chủ quyền, tăng trưởng và tự bảo vệ.
Chuyên gia: Hội nghị Cấp cao đặc biệt sẽ thảo luận về vai trò của ASEAN tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Chuyên gia: Hội nghị Cấp cao đặc biệt sẽ thảo luận về vai trò của ASEAN tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Baoquocte.vn. Giáo sư Chintamani Mahapatra thuộc Đại học JNU (Ấn Độ) nhận định về một số chủ đề sẽ được thảo luận trong Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN-Mỹ sắp tới.
Bầu cử Philippines: Khi chiến thắng chỉ là khởi đầu

Bầu cử Philippines: Khi chiến thắng chỉ là khởi đầu

Baoquocte.vn. Chiến thắng trong bầu cử tổng thống Philippines mới là khởi đầu trên hành trình đầy khó khăn của ông Ferdinand Marcos Jr. để đưa Manila ‘trỗi dậy một lần nữa’.
Tầm nhìn EU của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron

Tầm nhìn EU của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron

Baoquocte.vn. Sau gần 5 năm, các định hướng lớn mà Tổng thống Pháp Emmanuel Macron kiên định theo đuổi dần được cụ thể hóa thành những chuyển biến lớn trong EU.
Bầu cử tổng thống Pháp: Biến thách thức thành lợi thế

Bầu cử tổng thống Pháp: Biến thách thức thành lợi thế

Baoquocte.vn. Bầu cử tổng thống Pháp - Bất ngờ đã không xảy ra hôm 24/4!
Nga-Ukraine: Xung đột về đâu?

Nga-Ukraine: Xung đột về đâu?

Baoquocte.vn. Cuộc xung đột quân sự Nga-Ukraine bắt đầu từ ngày 24/2 nay đã bước sang tháng thứ ba và là tuần thứ hai triển khai giai đoạn hai.
Khởi động chiến lược kinh tế mới đối với Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, Mỹ tham vọng gì?

Khởi động chiến lược kinh tế mới đối với Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, Mỹ tham vọng gì?

Baoquocte.vn. Chiến lược kinh tế mới của Mỹ đối với khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương có thể được Tổng thống Biden khởi động trong chuyến công du châu Á tới đây.
Chính sách của Australia đối với Trung Quốc hậu bầu cử: Tiếp tục đường lối cứng rắn?

Chính sách của Australia đối với Trung Quốc hậu bầu cử: Tiếp tục đường lối cứng rắn?

Baoquocte.vn. Quan hệ giữa Australia và Trung Quốc sẽ tiếp tục đối kháng. Trung Quốc đang đặt ra nhiều mối lo ngại về an ninh đối với Thái Bình Dương.
Vũ khí khí đốt Nga có thực sự lợi hại?

Vũ khí khí đốt Nga có thực sự lợi hại?

Baoquocte.vn. Liệu vũ khí khí đốt Nga nhằm ổn định nền kinh tế trước các lệnh trừng phạt và gây sức ép lên các quốc gia EU có hiệu quả?
Báo chí quốc tế: Việt Nam đóng vai trò chủ chốt trong định hình quan hệ Hoa Kỳ-ASEAN

Báo chí quốc tế: Việt Nam đóng vai trò chủ chốt trong định hình quan hệ Hoa Kỳ-ASEAN

Baoquocte.vn. Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính đã có chuyến thăm thành công tới Hoa Kỳ nhằm thúc đẩy quan hệ đối tác, bao gồm cả quan hệ ASEAN-Hoa Kỳ.
Thổ Nhĩ Kỹ và chiến lược ngoại giao 'không ngủ' trong tháng lễ Ramadan

Thổ Nhĩ Kỹ và chiến lược ngoại giao 'không ngủ' trong tháng lễ Ramadan

Baoquocte.vn. Trong tháng Ramadan, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã tiến hành các hoạt động ngoại giao dồn dập khi liên tục gặp 21 nhà lãnh đạo thế giới.
Philippines và 'hành trình mới' trong quan hệ với Trung Quốc và Mỹ

Philippines và 'hành trình mới' trong quan hệ với Trung Quốc và Mỹ

Baoquocte.vn. Cựu Thượng nghị sĩ Marcos Jr đã giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử tổng thống Philippines.
Phiên bản di động