Trung Đông - Bản đồ mới và một lộ trình không có sẵn

Nguyễn Hoàng
TGVN. Việc thiết lập quan hệ ngoại giao tới đây giữa Israel với hai quốc gia vùng Vịnh - Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) và Bahrain - là một phần của tiến trình hợp tác an ninh vốn đang diễn ra ở Trung Đông từ nhiều năm nay.

Mặc dù điều này không gây quá nhiều bất ngờ, song lại có ý nghĩa ngày càng lớn. Điều này đồng nghĩa với việc tiến trình kết thúc thời kỳ đối đầu giữa Israel và các nước Arab sẽ tiếp diễn, mà có lẽ đỉnh điểm là một cuộc chính biến ở Iran. Đó chính là lộ trình của Trung Đông hiện nay.

ban do moi cua trung dong ham y gi
Israel ký thỏa thuận với UAE và Bahrain tại Nhà Trắng - nằm trong lộ trình của Trung Đông hiện nay. (Nguồn: Reuters)

Hồi kết của sự thù địch

Một số quốc gia Arab như Sudan, Saudi Arabia, Oman và Kuwait được cho là đang cân nhắc ký kết thỏa thuận hòa bình với Israel. Một hoặc hai nước trong số này có thể vẫn còn do dự. Còn Saudi Arabia, mặc dù ủng hộ tiến trình bình thường hóa khu vực với Israel, nhưng có thể không thừa nhận mối quan hệ chính thức với Israel.

Thế nhưng, điều đó không quan trọng. Ngay cả khi không thiết lập mối quan hệ chính thức, tất cả những nước này đều có ý thức chung là kết thúc sự thù địch với nhà nước Do Thái.

Giờ đây, khi nhìn vào bản đồ khu vực Trung Đông sẽ thấy liên minh Israel-UAE có thể tiếp cận hàng hải hầu như không bị cản trở ở ba phía của Bán đảo Arab: Biển Đỏ, Biển Arab và Vịnh Persia với cản trở duy nhất là từ quốc gia Qatar nhỏ bé và Yemen đầy hỗn loạn vì chiến tranh.

Trong khi đó, sự hiện diện quân sự ngày càng gia tăng của Trung Quốc ở Djibouti và có thể cả ở thành phố Port Sudan của Sudan vẫn sẽ là yếu tố mang tính trung lập liên quan đến mối quan hệ hợp tác an ninh mới giữa Israel và các nước Arab.

Mối quan hệ này có thể sẽ vượt ra khỏi lĩnh vực hàng hải và bao hàm cả lĩnh vực chiến sự cũng như an ninh công nghệ cao trong tất cả các khía cạnh.

Trung Đông hiện đang trong quá trình chuyển đổi phức tạp. Trong hàng chục năm qua, kể từ những năm 1960, các chế độ chuyên quyền thuộc đảng xã hội phục hưng Arab ở Syria và Iraq đã tổ chức một mặt trận chống lại Israel.

Tuy nhiên, những nước này, cùng với Libya mang tư tưởng cấp tiến, hiện đang suy yếu. Trong khi đó, Palestine, Qatar và các lực lượng theo dòng Hồi giáo Shi’ite ở Lebanon hiện đều từ bỏ mặt trận này, vì vậy mặt trận chống Israel hiện đang phải dựa vào sự hậu thuẫn của Thổ Nhĩ Kỳ và Iran.

Hàng thập kỷ trong vài tuần?

So với Thổ Nhĩ Kỳ, Iran có thể yếu thế hơn. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan vẫn có thể điều hành đất nước trong một khuôn khổ các đảng phái chính trị đối địch phần nào mang tính dân chủ, kèm theo đó là mạng lưới các nhà báo và thị trưởng độc lập.

Trong khi đó, chế độ của lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei ở Iran lại thiết lập nên một nền chính trị thần quyền cực đoan vốn rất khác biệt so với chế độ của Erdogan ở Thổ Nhĩ Kỳ.

Ngoài ra, khác với Thổ Nhĩ Kỳ, chính quyền Iran phụ thuộc vào nguồn thu từ dầu khí vốn đang trong tình trạng suy giảm, ngay cả khi việc một số quốc gia Arab đạt được thỏa thuận bình thường hóa quan hệ với Israel đã đe dọa vị thế của Tehran ở vùng Vịnh.

Cuối cùng, nhờ vị trí địa lý, văn hóa và lịch sử của thế kỷ XX, Thổ Nhĩ Kỳ gần như là một quốc gia châu Âu với tất cả những đặc tính ổn định mà bản chất nhà nước đó đem lại, song Iran lại không phải như vậy.

Các cuộc biểu tình chống chính phủ quy mô lớn đã càn quét Iran cuối năm 2019. Chế độ Iran hiện đang chịu sức ép chính trị ngày càng gia tăng khi chính người dân trong nước đều coi chính quyền Tehran là bất hợp pháp.

Lenin từng nói một câu nổi tiếng rằng: “Không có điều gì xảy ra trong hàng thập kỷ liền, nhưng có những điều tích tụ từ hàng thập kỷ lại xảy ra chỉ trong vài tuần”. Đúng là đã không xảy ra điều gì ở Iran kể từ cuộc Cách mạng Iran 1979 và cũng không có gì xảy ra giữa Israel với các nước láng giềng Arab kể từ năm 1994 khi Tel Aviv thiết lập quan hệ ngoại giao với Jordan.

Liệu có khi nào, hàng thập kỷ sẽ xảy ra ở Iran chỉ trong vài tuần hay không; không phải ngay lúc này mà có thể là trong nhiệm kỳ tổng thống tiếp theo của Mỹ.

Sau đó, chỉ trong vài tuần, những thế lực (Israel và các nước Arab) lớn mạnh trong hàng thập kỷ qua đã tiến tới bước phát triển tột bậc là hai thỏa thuận bình thường hóa quan hệ.

Liệu có khi nào, như một phần của tiến trình này, hàng thập kỷ sẽ xảy ra ở Iran chỉ trong vài tuần hay không; không phải ngay lúc này mà có thể là trong nhiệm kỳ tổng thống tiếp theo của Mỹ.

Nói tóm lại, cuộc đấu tranh để chinh phục Iran đã bắt đầu ngay từ khi hình thành liên minh mới giữa Israel và các nước Arab vùng Vịnh.

Và chính sự vận động phát triển trong lòng Iran, một quốc gia 84 triệu dân có học vấn cao, sẽ có đủ sức mạnh để thực sự thay đổi khu vực trong những năm tới đây.

Sống ngoài dòng thời sự

Thế nhưng, bất chấp những sự kiện đầy bất ngờ diễn ra trong tuần qua, một bộ phận ở Washington vẫn sống ngoài dòng thời sự chủ lưu này khi công kích “các cuộc chiến tranh vô tận” như một phần lập luận để rút toàn bộ binh sĩ Mỹ ra khỏi Trung Đông.

Tạp chí Foreign Policy dẫn lời một trợ lý cấp cao cho ứng cử viên tổng thống đảng Dân chủ Joe Biden thậm chí còn đánh tụt khu vực Trung Đông xuống hàng quan trọng thứ 4 xét về địa lý, sau châu Âu, Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và Mỹ Latinh.

Trên thực tế, “các cuộc chiến bất tận” đang trong giai đoạn đi đến hồi kết từ nhiều năm nay khi số lượng binh sĩ Mỹ tiếp tục giảm xuống mức 3.000 từ 132.000 ở Iraq, xuống 4.500 từ 100.000 ở Afghanistan và chưa đến 1.000 quân ở Syria.

Chúng ta đang ở một thời kỳ mới: Một mối quan hệ hợp tác vừa rõ ràng vừa ngầm ẩn giữa Israel và các nước Arab, sự bành trướng của Thổ Nhĩ Kỳ theo kiểu tân đế chế Ottoman và một cuộc khủng hoảng nội bộ Iran, tất cả đều bị bao phủ bởi cái bóng kinh tế ngày một lan rộng của Trung Quốc.

Bắc Kinh ngày càng coi Trung Đông là một khu vực đầy khó khăn, song rất cần thiết trong nỗ lực kết nối các dự án thuộc Sáng kiến Vành đai và Con đường ở châu Á và châu Âu. Theo đó, Bắc Kinh đã đổ hàng trăm tỷ USD để xây dựng các hải cảng và căn cứ quân sự trên khắp khu vực Trung Đông.

Không còn thời gian để Mỹ rút khỏi Trung Đông hay thậm chí coi đó là một khu vực không có sự liên quan đến các khu vực khác. Thực ra, Trung Đông là một phần cơ bản của khu vực Á-Âu.

Do đó, trong nhiệm kỳ tổng thống tiếp theo, đã đến lúc Mỹ cần tìm cách mở rộng và củng cố hòa bình giữa Israel với các nước Arab - tất cả đều nhằm quản lý một cách thông minh sự lớn mạnh tầm ảnh hưởng của Trung Quốc ở khắp khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Sự nổi lên của Trung Quốc ở Trung Đông

Sự nổi lên của Trung Quốc ở Trung Đông

TGVN. Từ phía Đông Địa Trung Hải đến vùng Vịnh, Trung Quốc không ngừng tăng cường sự hiện diện tại khu vực vì một lý ...

Nga âm thầm mà 'cao tay' trong cuộc chiến giành ảnh hưởng ở Trung Đông

Nga âm thầm mà 'cao tay' trong cuộc chiến giành ảnh hưởng ở Trung Đông

TGVN. Việc Nga can thiệp thành công vào Syria hồi năm 2015 là cơ sở để Moscow ngày càng nỗ lực gia tăng hiện diện ...

Israel bình thường hóa quan hệ với UAE và Bahrain: Người vui, kẻ buồn

Israel bình thường hóa quan hệ với UAE và Bahrain: Người vui, kẻ buồn

TGVN. Thỏa thuận của Israel với UAE và Bahrain ký kết ngày 15/9 tại Washington đã đi vào lịch sử Nhà nước Do Thái, song ...

(theo National Interest)

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Thủ tướng Bulgaria dương tính với virus SARS-CoV-2

Thủ tướng Bulgaria dương tính với virus SARS-CoV-2

Thủ tướng Bulgaria Boiko Borisov là nhà lãnh đạo chính trị mới nhất có kết quả dương tính với virus SARS-CoV-2.
Vốn hóa thị trường của Samsung Electronics tăng 500 lần thời Chủ tịch Lee Kun Hee

Vốn hóa thị trường của Samsung Electronics tăng 500 lần thời Chủ tịch Lee Kun Hee

Giá trị vốn hóa thị trường của Samsung Electronics Co. - 'lá cờ đầu' của Tập đoàn Samsung, đã tăng 500 lần dưới sự lãnh đạo của cố Chủ tịch ...
Tin bão mới nhất: Bão Movale đang hướng về Biển Đông

Tin bão mới nhất: Bão Movale đang hướng về Biển Đông

Bão Movale (tên quốc tế của bão số 9) trong 24 giời tới sẽ đi vào Biển Đông và tiếp tục mạnh thêm.
WTO khai trương Cổng thông tin điện tử về phát triển bền vững

WTO khai trương Cổng thông tin điện tử về phát triển bền vững

Cổng thông tin điện tử của WTO về Giám sát thương mại liên quan đến các Mục tiêu Phát triển bền vững (SDGs) vừa được khai trương.
Cộng hòa Seychelles: Ứng cử viên đối lập đắc cử Tổng thống

Cộng hòa Seychelles: Ứng cử viên đối lập đắc cử Tổng thống

Ứng cử viên đối lập Wavel Ramkalawan đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Tổng thống ở Cộng hòa Seychelles.
Nhà khoa học Nga dự báo thời điểm kết thúc đại dịch Covid-19

Nhà khoa học Nga dự báo thời điểm kết thúc đại dịch Covid-19

Dịch Covid-19 có thể ổn định vào mùa Hè tới vì virus SARS-CoV-2, rất 'sợ' nhiệt.
Cổ phiếu FPT - Chiến lược đầu tư cổ phiếu tăng trưởng

Cổ phiếu FPT - Chiến lược đầu tư cổ phiếu tăng trưởng

Báo TG&VN giới thiệu đôi nét về góc cạnh đầu tư cổ phiếu FPT - một công ty công nghệ hàng đầu Việt Nam.
Yếu tố Iran trong xung đột Armenia-Azerbaijan

Yếu tố Iran trong xung đột Armenia-Azerbaijan

Đối với Iran, diễn biến xung đột Armenia-Azerbaijan có ý nghĩa quan trọng đối với sự ổn định trong nước và an ninh quốc gia.
Covid-19 ở Việt Nam chiều 25/10: Thêm 8 ca mắc mới là người nhập cảnh, tổng cộng 1.168 bệnh nhân

Covid-19 ở Việt Nam chiều 25/10: Thêm 8 ca mắc mới là người nhập cảnh, tổng cộng 1.168 bệnh nhân

Bản tin 18h ngày 25/10 của Ban Chỉ đạo Quốc gia Phòng chống dịch Covid-19 cho biết đã ghi nhận thêm 8 ca mắc mới là người nhập cảnh được ...
XSMB 26/10 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay - SXMB 26/10/2020 - dự đoán XSMB 27/10

XSMB 26/10 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay - SXMB 26/10/2020 - dự đoán XSMB 27/10

XSMB 26/10. SXMB 26/10. KQXSMB. Báo TGVN sẽ cập nhật trực tiếp kết quả xổ số kiến thiết miền Bắc hôm nay ngày 26 tháng 10 năm 2020. KQSXMB.
Thủ tướng Bulgaria dương tính với virus SARS-CoV-2

Thủ tướng Bulgaria dương tính với virus SARS-CoV-2

Thủ tướng Bulgaria Boiko Borisov là nhà lãnh đạo chính trị mới nhất có kết quả dương tính với virus SARS-CoV-2.
Cộng hòa Seychelles: Ứng cử viên đối lập đắc cử Tổng thống

Cộng hòa Seychelles: Ứng cử viên đối lập đắc cử Tổng thống

Ứng cử viên đối lập Wavel Ramkalawan đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Tổng thống ở Cộng hòa Seychelles.
Covid-19: Châu Á trở thành khu vực thứ 2 có hơn 10 triệu ca nhiễm

Covid-19: Châu Á trở thành khu vực thứ 2 có hơn 10 triệu ca nhiễm

Tính đến ngày 24/10, châu Á có số ca nhiễm Covid-19 mới vượt quá 10 triệu người, trở thành khu vực đứng thứ 2 trên thế giới về tổng số ca nhiễm.
Hết thương mại rồi công nghệ, Mỹ lại gia tăng tấn công truyền thông Trung Quốc

Hết thương mại rồi công nghệ, Mỹ lại gia tăng tấn công truyền thông Trung Quốc

Mỹ đã giáng đòn thứ 3 trong năm nay vào các cơ quan truyền thông Trung Quốc hoạt động tại Mỹ.
Đối đầu ngoại giao Canada-Trung Quốc: Khúc mắc khó giải

Đối đầu ngoại giao Canada-Trung Quốc: Khúc mắc khó giải

Thời tiết Ottawa những ngày cuối tháng Mười đang trở lạnh, song quan hệ song phương Canada-Trung Quốc có lẽ còn 'lạnh' hơn.
Làn sóng covid-19 thứ hai ở châu Âu: Vì sao nên nỗi?

Làn sóng covid-19 thứ hai ở châu Âu: Vì sao nên nỗi?

Làn sóng covid-19 thứ hai dịch ở châu Âu không phải bởi dịch bệnh quá bất kham mà bởi không thật sự cầu thị với bài học từ làn sóng dịch bệnh trước.
Căng thẳng chính trị tại Thái Lan: Lắng nghe để thấu hiểu

Căng thẳng chính trị tại Thái Lan: Lắng nghe để thấu hiểu

Chính phủ Thái Lan đang tìm kiếm một giải pháp hòa bình, hiệu quả và bền vững nhằm giải quyết triệt để tình trạng căng thẳng hiện nay.
Bình thường hóa quan hệ với Israel: Sau Bahrain phải chăng sẽ là Sudan?

Bình thường hóa quan hệ với Israel: Sau Bahrain phải chăng sẽ là Sudan?

Sudan có thể theo bước Bahrain trở thành quốc gia tiếp theo bình thường hóa quan hệ với Israel trong năm nay, với sự tác động và thỏa thuận trao đổi với Mỹ.
Phiên bản di động