Việt Nam: Những kỳ vọng trong nhiệm kỳ thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc 2026-2028

1. Nhiệm kỳ 2023-2025 diễn ra trong bối cảnh thế giới biến động sâu sắc, phức tạp và khó lường nhất kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Xung đột vũ trang kéo dài tại nhiều khu vực, đặc biệt ở Ukraine, Trung Đông và một số điểm nóng tại châu Phi, đã gây ra các cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng, làm suy giảm khả năng bảo đảm những quyền cơ bản như quyền sống, quyền tiếp cận y tế, giáo dục và an sinh xã hội.

Cùng với đó, xu thế phân mảnh địa - chính trị và cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt đã dẫn đến tình trạng chính trị hóa vấn đề nhân quyền, biến nhân quyền thành công cụ gây sức ép, can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác, làm xói mòn lòng tin và cản trở hợp tác đa phương thực chất.

Bên cạnh các thách thức truyền thống, thế giới còn đối mặt với những rủi ro an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng như biến đổi khí hậu, đại dịch, mất an ninh lương thực, chuyển đổi năng lượng và đặc biệt là sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI).

Những tiến bộ công nghệ vừa mở ra cơ hội phát triển, vừa đặt ra các vấn đề mới liên quan đến quyền riêng tư, bảo vệ dữ liệu, bình đẳng tiếp cận công nghệ và trách nhiệm giải trình. Trong bối cảnh đó, việc duy trì một diễn đàn đa phương có tính bao trùm, cân bằng và xây dựng như HĐNQ LHQ càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Bất chấp những chia rẽ ngày càng sâu sắc trong hệ thống quốc tế, HĐNQ LHQ vẫn khẳng định vai trò là cơ quan trung tâm của LHQ về thúc đẩy và bảo vệ quyền con người. Trong nhiệm kì vừa qua, Hội đồng đã tổ chức các khóa họp thường kì với tổng thời lượng khoảng 45 tuần mỗi năm; thông qua hơn 300 nghị quyết và quyết định; xem xét gần 700 báo cáo của các quốc gia, cơ chế đặc biệt và các cơ quan chuyên môn của LHQ; đồng thời duy trì hiệu quả cơ chế Rà soát định kì phổ quát (UPR) với 124 báo cáo được thông qua. Hội đồng cũng thúc đẩy nhiều sáng kiến mới về mối liên hệ giữa nhân quyền với phát triển bền vững, biến đổi khí hậu, chuyển đổi số, quyền trẻ em trên không gian mạng và trách nhiệm của doanh nghiệp đối với nhân quyền.

2. Trong bức tranh chung đó, Việt Nam nổi lên như một thành viên tích cực, có trách nhiệm và sáng tạo. Việc đảm nhiệm vai trò thành viên HĐNQ nhiệm kì 2023-2025 là bước đi cụ thể hóa đường lối Đại hội XIII của Đảng, đồng thời gắn chặt với việc triển khai các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị về phát triển con người và bảo đảm các quyền cơ bản của Nhân dân.

Trước tiên, Việt Nam đã làm tốt các công tác bảo đảm quyền con người trong nước. Năm 2025, Việt Nam đã đạt mức tăng trưởng 8,02%, tạo nền tảng vững chắc để đạt tăng trưởng 02 con số giai đoạn 2026-2030; tỉ lệ hộ nghèo đa chiều là 1,3%, giảm từ 4,4% năm 2021. Chính phủ tiếp tục triển khai các chính sách hỗ trợ các hộ nghèo, cận nghèo, có hoàn cảnh khó khăn để bảo đảm an sinh xã hội.

Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết chiến lược có liên quan đến bảo đảm quyền con người về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, giáo dục đào tạo, văn hóa, an ninh năng lượng, kinh tế tư nhân… Chính những thành tựu này là cơ sở để Việt Nam đưa ra các cam kết và ưu tiên khi đảm nhiệm cương vị thành viên HĐNQ nhiệm kỳ 2023-2025 và phát triển thành những thành tựu, đóng góp cụ thể.

Trên nền tảng Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, Việt Nam đã tham gia đầy đủ, tích cực và thực chất vào hoạt động của Hội đồng. Lãnh đạo Chính phủ, Bộ Ngoại giao và các cơ quan liên quan đã hiện diện tại tất cả các phiên họp cấp cao và các kì họp quan trọng, thể hiện cam kết mạnh mẽ đối với chủ nghĩa đa phương và quản trị nhân quyền toàn cầu.

Việt Nam không chỉ chia sẻ kinh nghiệm trong nước về xóa đói giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội, bình đẳng giới và bảo vệ quyền của các nhóm dễ bị tổn thương, mà còn đưa ra nhiều đề xuất mang tính xây dựng, hướng tới mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau” của Chương trình nghị sự 2030 về Phát triển bền vững.

Cùng với đó, Việt Nam chủ động dẫn dắt và đồng dẫn dắt nhiều sáng kiến quan trọng, góp phần triển khai Kết luận 125-KL/TW của Ban Bí thư về tăng cường thực hiện Chỉ thị số 42-CT/TW, ngày 08/8/2018 của Ban Bí thư về đẩy mạnh và nâng tầm đối ngoại đa phương đến năm 2030.

Việt Nam đã chủ trì giới thiệu Nghị quyết kỷ niệm 75 năm Tuyên ngôn Nhân quyền Thế giới (UDHR) và 30 năm Tuyên bố và Chương trình Hành động Vienna (VDPA) - hai cột mốc lịch sử của phong trào nhân quyền toàn cầu; đồng thời cùng các đối tác thúc đẩy nghị quyết về biến đổi khí hậu và quyền con người, cũng như nghị quyết về quyền trẻ em trong không gian mạng, gắn với nỗ lực toàn cầu phòng, chống tội phạm công nghệ cao.

Những sáng kiến này không chỉ mang ý nghĩa đối ngoại mà còn phản ánh trực tiếp các nỗ lực trong nước trong triển khai các nghị quyết của Bộ Chính trị về y tế, giáo dục và an sinh xã hội. Việc thúc đẩy quyền tiếp cận y tế phổ cập, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe Nhân dân gắn với Nghị quyết 72-NQ/TW; việc nhấn mạnh giáo dục về quyền con người, bình đẳng tiếp cận giáo dục gắn với Nghị quyết 71-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; cũng như các nỗ lực cải thiện điều kiện sống cho người dân, xây dựng trường học, nhà ở và hạ tầng thiết yếu cho cộng đồng ở vùng khó khăn… Những chính sách này đã tạo nền tảng thực tiễn vững chắc cho lập trường của Việt Nam tại HĐNQ LHQ.

Việt Nam cũng thực hiện nghiêm túc, minh bạch các nghĩa vụ quốc tế về nhân quyền khi bảo vệ thành công các báo cáo quốc gia theo cơ chế UPR chu kỳ IV (tháng 5/2024), cũng như các báo cáo theo Công ước về Chống phân biệt chủng tộc (CERD), Công ước về Quyền của người khuyết tật (CRPD) và Công ước về các Quyền Dân sự, Chính trị (ICCPR). Quá trình này thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, sẵn sàng đối thoại cởi mở và tiếp thu các khuyến nghị mang tính xây dựng từ cộng đồng quốc tế.

Trong xử lí các vấn đề nhạy cảm tại HĐNQ LHQ, Việt Nam kiên trì bảo vệ các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương LHQ, tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và không can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia, đồng thời tích cực đóng góp vào các nỗ lực chung nhằm bảo đảm quyền con người trong mọi hoàn cảnh. Cách tiếp cận cân bằng, xây dựng của Việt Nam đã giúp duy trì đối thoại, giảm căng thẳng và thúc đẩy hợp tác thực chất.

Những thành công trong nhiệm kì thành viên HĐNQ LHQ 2023-2025 của Việt Nam dựa trên nhiều nền tảng vững chắc: (i) Đường lối của Đảng coi con người là trung tâm của phát triển; (ii) những thành tựu rõ rệt về kinh tế - xã hội, giảm nghèo, cải cách pháp luật; (iii) uy tín quốc tế ngày càng cao của Việt Nam; (iv) sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong nước và các Phái đoàn Việt Nam tại LHQ và (iv) công tác thông tin, tuyên truyền hiệu quả, góp phần định hình hình ảnh một Việt Nam tích cực, trách nhiệm và xây dựng.

3. Bước sang nhiệm kì 2026-2028, trong bối cảnh Đại hội XIV của Đảng xác định đối ngoại là một trong những trụ cột chiến lược của đất nước, việc Việt Nam tiếp tục là thành viên HĐNQ có ý nghĩa chiến lược quan trọng. Điều này không chỉ giúp củng cố cục diện đối ngoại thuận lợi cho phát triển mà còn khẳng định Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn cao về nhân quyền, góp phần đấu tranh với các luận điệu xuyên tạc và bảo vệ lợi ích quốc gia.

Theo đó, Việt Nam sẽ tiếp tục triển khai hội nhập quốc tế toàn diện, tham gia sâu hơn vào cơ chế điều hành của HĐNQ; thúc đẩy các sáng kiến về biến đổi khí hậu, quyền trẻ em, bình đẳng giới, y tế và giáo dục nhân quyền gắn với các mục tiêu phát triển trong nước; đồng thời tăng cường gắn kết giữa LHQ và ASEAN về nhân quyền, củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực.

Với nền tảng vững chắc từ nhiệm kì trước và sự tín nhiệm cao của cộng đồng quốc tế, Việt Nam bước vào nhiệm kỳ 2026-2028 với tâm thế tự tin, chủ động và trách nhiệm. Hành trình phía trước còn nhiều thách thức, nhưng với bản lĩnh, kinh nghiệm và sự ủng hộ của bạn bè quốc tế, Việt Nam sẽ tiếp tục đóng góp thiết thực vào việc xây dựng một thế giới hòa bình, nhân văn và bao trùm, nơi mọi người đều được thụ hưởng đầy đủ các quyền cơ bản của mình.